ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
70
2181-3187
TIJORAT BANKLARINING MUAMMOLI KREDITLARINI
KAMAYTIRISH YO'LLARI
Oripov Xurshid Yaxshiboevich
O`zbekiston Respublikasi
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisi
Tijorat banklarining muammoli kreditlarini kamaytirish, ularning moliyaviy
barqarorligini saqlash va iqtisodiy tizimdagi ishonchni oshirish uchun juda muhimdir.
Muammoli kreditlar sonining ortishi banklar uchun katta xavf tug'diradi, chunki bu
banklarning rentabelligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi, ularning moliyaviy holatini
yomonlashtirishi va natijada iqtisodiy barqarorlikni zaiflashtirishi mumkin. Shuning
uchun, tijorat banklari muammoli kreditlarni kamaytirish bo'yicha samarali chora-
tadbirlarni ishlab chiqishlari kerak. Ushbu maqolada banklar tomonidan amalga
oshirilishi lozim bo'lgan ba'zi asosiy strategiyalar va yo'nalishlar ko'rib chiqiladi.
Birinchi va eng muhim chora – bu kredit siyosatini takomillashtirishdir. Banklar
kredit berishda, mijozlarning moliyaviy holatini aniq va chuqur tahlil qilishlari kerak.
Mijozning to'lov qobiliyati va moliyaviy holatiga qarab, ularga mos kredit shartlarini
taklif qilish, bankning xavflarini kamaytiradi va kreditlarning qaytarilishi uchun
kafolat yaratadi. Shuningdek, kreditlarni baholash tizimlarini yangilash va
modernizatsiya qilish zarur, chunki eski va noaniq tizimlar ko'pincha muammoli
kreditlar sonining ortishiga olib keladi. Banklar tomonidan yangi texnologiyalarni,
masalan, sun'iy intellekt yoki katta ma'lumotlar (big data) tahlilidan foydalanish,
mijozlarning to'lov qobiliyatini aniq baholashga yordam beradi va shu bilan bankning
kredit sifati oshadi.
Kredit portfelini diversifikatsiya qilish ham muammoli kreditlarni kamaytirish
uchun samarali strategiyalardan biridir. Agar bank faqat bir nechta soha yoki hududda
kreditlar berishga ixtisoslashgan bo'lsa, bu uning kredit portfeli uchun katta xatarlarni
keltirib chiqaradi. Bunday holat bankni o'zgaruvchan iqtisodiy sharoitlarda sezilarli
darajada noqulay holatga olib kelishi mumkin. Shuning uchun banklar, o'z kredit
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
71
2181-3187
portfellarini turli sohalarga, mintaqalarga va mijozlarga nisbatan diversifikatsiya
qilishlari kerak. Bu orqali ular kredit risklarini taqsimlaydilar va bitta sohadagi yoki
mintaqadagi muammolar boshqalariga ta'sir qilmasligi uchun himoya qilishadi.
Kredit risklarini boshqarish tizimlarini takomillashtirish ham juda muhimdir.
Banklar risklarni oldindan aniqlash va bartaraf etish uchun samarali tizimlarga ega
bo'lishi lozim. Risklarni aniqlash tizimlarini joriy etish orqali, banklar potentsial
muammoli kreditlarni erta bosqichda aniqlay olishadi. Masalan, kredit tarixini tahlil
qilish, mijozning to'lov qobiliyatini monitoring qilish va boshqa xatarlarni oldindan
sezish banklarga zaruriyat tug'ilganda tezkor choralar ko'rishga imkon beradi. Banklar
uchun zarur bo'lgan boshqa bir jihat – bu xavf va foyda o'rtasidagi muvozanatni to'g'ri
belgilashdir. Bu, ayniqsa, yuqori riskli sohalarga kreditlar berishda ahamiyatlidir,
chunki ba'zida yuqori foyda olish uchun katta risklarga qo'l urish kerak bo'lishi
mumkin.
Muammoli kreditlarni kamaytirish uchun davlat va regulyatorlarning roli ham
katta ahamiyatga ega. Davlat tomonidan ko'rsatiladigan moliyaviy yordam va
regulyatorlar tomonidan belgilangan qonunlar va qoidalar banklarning xatarlarni
boshqarishiga yordam beradi. Masalan, banklar uchun kredit berishdagi minimal
talablarga rioya qilish va risklarni kamaytirish uchun regulyatorlar tomonidan
belgilangan maxsus standartlarga moslashish zarur. Buning uchun banklar
regulyatorlarning ko'rsatmalariga rioya qilishlari kerak, shuningdek, risklarni tahlil
qilishda davlat tomonidan belgilangan qonunlarga mos keladigan usullarni joriy
etishlari lozim. Davlat tomonidan ishlab chiqilgan subsidiya yoki qo'llab-quvvatlash
dasturlari banklarga muammoli kreditlar miqdorini kamaytirishda yordam beradi.
Mijozlar bilan aloqalarni mustahkamlash ham muammoli kreditlarni
kamaytirishning samarali yo'li hisoblanadi. Mijozlar bilan ochiq va shaffof aloqalar
o'rnatish, ularning ehtiyojlarini yaxshiroq tushunish va ularga mos kredit shartlarini
taqdim etish, to'lov qobiliyati past bo'lgan mijozlar bilan kelishuvlarni qisqartirishga
yordam beradi. Mijozlarning moliyaviy holatiga asoslangan holda, banklar
kreditlarning shartlarini moslashtirishi, masalan, muddatlarni uzaytirish yoki foiz
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
72
2181-3187
stavkalarini pasaytirish orqali, ularga to'lovlarni amalga oshirish imkoniyatini yaratishi
mumkin.
Bundan tashqari, banklar moliyaviy tahlilni samarali tashkil etishlari, bankning
ichki tahlil tizimlarini takomillashtirishlari lozim. Bu tizimlar bankning moliyaviy
barqarorligini ta'minlashga yordam beradi. Kreditlar bo'yicha olingan qarorlar faqat
moliyaviy ko'rsatkichlar asosida emas, balki bankning risklarni boshqarish va undan
kelib chiqadigan zararlarni kamaytirish imkoniyatlari ham inobatga olinishi kerak.
Banklar har bir kreditning ta'sirini tahlil qilib, kreditni qaytarish ehtimolini oshirish
uchun tegishli choralar ko'rishlari zarur.
Xulosa qilib aytganda, tijorat banklarining muammoli kreditlarni kamaytirish
bo'yicha amalga oshirgan har qanday choralari, ular o'z faoliyatlarini yanada samarali
tashkil etishlari, moliyaviy barqarorlikni saqlashlari va iqtisodiy tizimni qo'llab-
quvvatlashga yordam beradi. Banklar kredit siyosatlarini, risklarni boshqarish
tizimlarini va mijozlar bilan aloqalarini doimiy ravishda takomillashtirib borishlari
kerak. Shuningdek, davlatning qo'llab-quvvatlashi va regulyatorlarning samarali
siyosatlari banklarning muammoli kreditlarni kamaytirishdagi muvaffaqiyatini
ta'minlashga yordam beradi.
Bundan tashqari, banklar o'z faoliyatlarini yanada samarali tashkil etish, kredit
sifati va risklarni tahlil qilishni yaxshilash orqali, kreditlar bo'yicha qarorlar qabul
qilishda yanada ehtiyotkor va professional yondashuvni qo'llashlari kerak. Xususan,
mijozlar bilan ishonchli aloqalar o'rnatish, ularning moliyaviy holatini yaxshiroq
tushunish va ularga mos kredit shartlarini taqdim etish, muammoli kreditlarning
kamayishiga yordam beradi.
Davlat va regulyatorlarning ko'magi, samarali nazorat va qo'llab-quvvatlash
dasturlari orqali banklarning muammoli kreditlarni kamaytirishdagi muvaffaqiyati
ta'minlanadi. Shuning uchun, barcha ushbu choralarning birlashishi va uyg'un ishlashi
banklarning moliyaviy barqarorligini ta'minlash, iqtisodiy o'sishni qo'llab-quvvatlash
va moliyaviy tizimni mustahkamlashga xizmat qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
73
2181-3187
Manbalar ro’yxati
1.
Du-jin, L. (2012). The impacts of the cross-regional development of commercial
bank on the reduction of loan loss.
2.
Geng, D. D. (2008). Legal issues of personal housing re-mortgage loan of
commercial bank.
3.
Ismailov, S. (2017). Kredit siyosati va banklar portfelining diversifikatsiyasi.
O'zbek iqtisodiyoti va moliyasi.
4.
Kalandarov, A. (2020). Current issues of problematic loans management in
banks.
Journal of Science and Innovative Development
, 6(2).
5.
Lessambo, F. I. (2019). Commercial banks and savings banks.
SpringerLink
.
6.
Pavel, C. A., & Phillis, D. (1987). Why commercial banks sell loans: an
empirical analysis.
Economic Perspectives
, 11, 3-14.
7.
Shavkatov, A. (2018). Tijorat banklarining kredit siyosati va uning iqtisodiyotga
ta'siri. O'zbekiston Respublikasi Markaziy Banki ilmiy jurnali.
8.
Turdiev, A. (2019). Tijorat banklarining muammoli kreditlarni boshqarish:
Amaliy yondashuvlar. Toshkent moliya instituti ilmiy jurnali.
9.
Yan, X. (2005). Risk of commercial bank loans and ways to avoid the risk.
Journal of Hubei Normal University
.
10.
Zarutskie, R. (2012). Competition, financial innovation, and commercial bank
loan portfolios.
IO: Regulation
.
11.
Zhi-min, S. (2009). Model researching of pricing of loan of our commercial
bank.
Technoeconomics & Management Research
.
