ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
425
2181-3187
BEPUSHTLIKNING SABABLARI VA UNING DAVOLARI
Eshmurodova Dilrabo Xudoyberdi qizi
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoat Salomatligi Texnikumi
Annotatsiya:
Bepushtlik o‘ziga xos tibbiy holat bo‘lib, uning bevosita jismoniy
oqibatlari kam bo‘lsa-da, psixologik jihatdan juda og‘ir kechishi mumkin. ushbu
maqolada bepushtlik sindromining ayol va erkak organizmidagi sabbalari hamda
ayollar bepushtligi sabab, oqibat va davo usullari xususidagi fikrlar o’rin olgan.
Kalit so’zlar:
bepushtlik, bepushtlikning endokrin turi, tuxumdon, sabablar,
endometrioz, mioma.
Аннотация:
бесплодие-это уникальное заболевание, которое, хотя и имеет
мало прямых физических последствий, может быть очень тяжелым с
психологической точки зрения. в этой статье рассматриваются причины
синдрома бесплодия в женском и мужском организме, а также причины,
последствия и методы лечения женского бесплодия.
Ключевые слова:
бесплодие, эндокринный тип бесплодия, яичники,
причины, эндометриоз, миома.
Annotation:
infertility is a specific medical condition that, although it has few
direct physical consequences, can be psychologically very severe. this article covers
the Sabbas of infertility syndrome in the female and male div and opinions on the
Causes, Consequences and methods of treatment of female infertility.
Keywords:
infertility, endocrine type of infertility, ovary, causes,
endometriosis, fibroids.
KIRISH
Bepushtlik - tug’maslik tugdira olmaslik voyaga yetgan organizmning nayel
(avlod) qoldirishga ojizligi . Odamda bir maromda (normal) jinsiy hayot kechirib,
buyida bulishdan saqlanish vositalari (kontrasepsiyadan) foydalanmay kamida 1 yil
birga turib farzand kurolmaslik bu bepushtlik hisoblanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
426
2181-3187
Bepushtlik – bu bir yil davomida homilador bo‘la olmaslikdir. Bu muammo
erkak va ayollarda birdek uchraydi.
Bepushtlikning sabablari: Bepushtlikning ko‘plab sabablari bo‘lishi mumkin,
jumladan:
JSST (1986) ta’rifiga ko'ra, tug'ish yoshida bo'lgan er-xotin bir yil davomida
urug'lanishga qarshi vositalarsiz muntazam jinsiy hayot kechirganiga qaramay
homiladorlik kuzatilmasa, nikoh bepusht hisoblanadi. Bepusht nikoh birlamchi va
ikkilamchi bo'iadi. Agar homiladorlik umuman kuzatilmasa - bepushtlik birlamchi,
agar homiladorlik kuzatilib, so'ngra bepushtlik yuzaga kelsa bepushtlik ikkilamchi
hisoblanadi. Etiologik omillari bo'yicha bepushtlikni quyidagi turlarga ajratish
mumkin:
-bepushtlikning endokrin turi;
- nishon a’zolari jarohatlanishi bilan bog'liq bepushtlik;
-bepushtlikni immunologik turi;
-erkaklar bepushtligi;
-bepushtlikni endokrin turi;
Ayollarda bepushtlikni endokrin turlariga ovulyatsiyaning buzulishini kiritish
qabul qilingan.
Ovulyatsiyaning zamonaviy nazariyasiga binoan S.S. Jen (1986) tomonidan
bepushtlik endokrin turining so'nggi tasnifi yaratilgan.
Reproduktiv sistemaning anatomik nuqsonlari (bachadon va qinning rivojlanish
nuqsonlari, sinexiyalar).
Tuxumdon yetishmovchiligi (diskineziya, agneziya).
Surunkali anovuiyatsiya sindromi
A) Gipotalamik turi;
B) Gipofizar turi;
V) Qayta bog'liqlik qonunini buzilishi (kontratseptivlar qo'llanilishi,
giperandrageniya, steroid gormonlar ishlab chiqaruvchi o'smalar, autoimmun
kasalliklar).
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
427
2181-3187
Reproduktiv sistemaning anatomik nuqsonlari embriogenez davridagi
nuqsonlaridan kelib chiqqan. Bachadon va qin anatomik o'zgarishiarining orttirilgan
turlariga erta, plastik jarrohlik muoiajalari oqibatidagi chandiqlar kiradi. Mavjud
chandiqlami laparoskopik nazorat ostida gisteroskopik kesish, keyinchalik BIV
kirgizish tavsiya qilingan.
ASOSIY QISM
Amenoreyaning tuxumdon turlari birlamchi va ikkilamchi bo'lishi mumkin. Ko'p
hollarda esa tuxumdon po'stloq qavatida follikulyar apparat yo'qligidan kelib chiqadi.
Surunkali anovuiyatsiya patologik holatlarning geterogen guruhi bo'lib, gipctalama-
gipofizar tuxumdon sistemasidagi siklik jarayonlarining buzilishi bilan xarakterlanadi.
Klinik belgilari bachadondan disfunktsional qon ketishlar, oligomenoreya, amenoreya,
galaktoreya orqali yuzaga chiqadi. Bepushtlikning endokrin turlarini davolash qat'iy
induvidual (yakka tartibda) o'tkaziladi.
Davolash: Tuxumdon yetishmovchiligi (lyutein faza etishmovchiligi,
ovulyatsiyalanmaydigan follikulaning lyuteinizatsiya sindromi)da o'rin bosar
terapiyani qo'llash mumkin.
Menstruatsiyaga 10 kun qolganda, hayz siklining 2 fazasida progesteron
qo’llash.
16-18-20 hayz xorionik gonadotropinni 1500-2000 Ed dan kiritish.
Kombinatsiyalashgan estrogen-gestagen preparatlarini samara olish maqsadida
2-3 kurs davomida qo’llash.
Ovulyatsiyani stimullash uchun klomifen 50 mg dan (100-150 mg sutkasiga
hayz siklining 5 kunidan 9 kunigacha beriladi).
Giperprolaktenemiyada 4-6 hayz sikli davomida sutkasiga 2,5-7,5 mg
bromkriptin yoki lod parallel berish tavsiya etiladi, Giperandrogeniyada deksametazon
sutkasiga 0,25-0,5 mg beriladi. Surunkali anovulyatsiya sindromida ovulyatsiya
bo'lmasligini quyidagi tekshirish usullari bilan aniqlash mumkin (3 yoki undan ko'proq
hayz sikli davomida).
Bazal haroratni o'lchash.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
428
2181-3187
Plazmada progesteron miqdorini aniqlash.
6-8 kun davomida bazal haroratni oshganida siydikda pregnandiol miqdorini
aniqlash.
Endometriy so'rg'ichini gistologik tekshirish.
Laparoskopiyada «follikulaning usishi va yorilishi» ni aniqlash.
Ultratovush orqali fbllikulametriyani qo’llash.
Ovulyatsiyani tekshirishda yuqorida ko'rsatilgan barcha usullari qo'llashga
zarurat yo'q.
XULOSA
Bachadondagi organik o'zgarishlar tufayli yuzaga keladigan bepushtlikning
sabablariga-ichki endometriozning boshlang'ich formalari, bachadon submukoz
miomasi, endometriy giperplaziyasi va poliplari, turli etiologiyali yallig'ianish
jarayonlari kiradi. Bu o'zgarishlar meno-, metrorragiya, oligomenoreya va amenoreya
shaklida klinik namoyon bo'ladi. Bachadon bo'yni va qinning orttirilgan nuqsonlari
ko’pincha jinsiy a’zolarni yallig'ianish kasalliklari natijasida, jarrohlik muolajalari
oqibatida kelib chiqadi. Bachadon bo'yni omili spermatozoidlarning tashilishida katta
ahamiyatga ega. Bachadon bo'yni shillig'ining buzilishi sabablari:
Yallig'ianish o'zgarishlari;
Gormonal buzilishlar;
Spermatozoidiarga nisbatan antitanalar bo'lishi;
Bachadon bo’yni anatomik o'zgarishlari;
Bachadon bo'yni omilida davolash;
Yallig'lanishga qarshi davo;
Tuxumdonlar funktsiyasini yaxshilovchi davo.
Spermatozoitlarda antitanalar bo'lsa, bar'er (tusikli) davo 6-oy davomida
prezervativlar qo'llash. Bachadon ichiga inseminatsiya qo'llash. Anatomik o'zgarishlar
bo'lsa, plastik jarrohlik muolajalarini qo'llash. Nishon a’zolarining surunkali
yallig'lanishi bilan bog'liq bepushtlikni davolash. Nishon a’zolarida surunkali
yallig'lanish kasalliklarini aniqlash uchun provokatsiya metodi qo'llanib qin servikal
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
429
2181-3187
qanal va uretra ajralmalari bakteriologik va serologik tekshiriladi. 50% xollarda
infektsiya bachadon naylari va chanoq bo'shlig'ida bo'lishini hisobga olib, mikroflorani
tekshirish maqsadida material laparoskopiya yoki orqa gumbaz punktsiyasi orqali
olinadi (agar sharoit yoki ko'rsatma bo'lsa). Antibakterial preparatlar kasallik
qo'zg'atuvchilarining ularga bo'lgan sezuvchanligidan kelib chiqqan holda tavsiya
qilinadi.
Surunkali yallig'lanish kasalliklarini davolashda ko'pincha amaliyotda G.M.
Saveleva (1987) taklif qilingan sxemadan foydalaniladi. Antibakterial preparatlar:
Yarim sintetik penitsillinlar Tsefolosporinlar (tsevaliksin, TEVA siproden) Tetratsiklin
guruhi Aminoglikozidlar Levomitsitin guruhi Rifampitsin guruhi Metronidozol -
TEVA, metrogil Tinidozol Nitrofuran hosillari Prostaglandin ingibitorlari Nistatin,
fimgikeyr (kandidamikozga qarshi davo) Vitaminoterapiya Immunoterapiya
Giposensibilizatsiya Immunoiogik bepushtlik. Bepushtlik sababi spontan ro'y beruvchi
antisperma immunitet: erkaklarda ayrim sharoitlarda o'zining spermasiga nisbatan
antitanalar bo'lishi, ayollarda erining spermasiga antitanalar bo'lishidir. Davosi: 6
oygacha prezervativ qo'llash, ayollarda glyukokartikoid terapiya spermani suyultirish
uchun qo'llaniladi. Psixogen omillar Ko'pgina bepusht ayollarda psixoemotsionai
holatida turli o'zgarishlar borligi aniqlanadi. Yolg'izlik, hayz oldi davridagi isterik
xollar bunga misol bo'ladi. Bunday ayollar nevropatolog, psixonevrolog nazoratida
bo'lishi kerak.
ADABIYOTLAR
1. Т.Ю.Умарова. И.А.Каюмова, М. К. Ибрагимова «Хамширалик иши» Абу Али
Ибн Сино, 2003.
2. «Соглигингиз Уз кўлингизда» Узбекистан Хамширалар ассоциацияси Хоразм
вилоят булими. Доя, хамширалар ва хомиладор аёллар учун укув куанма. Урганч
2006.
3. Основы сестринского дела» Т. Побуковец., Т. А. Склерова., О. В. Чернова.,
Феникс 2004.
4. Практическая гинекология. Кулакова В. Н.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
430
2181-3187
5. G.V. Tuychieva, Yu.K. Djabbarova, N.X. Raxmanova. Ginekologiyada hamshiralik
ishi. O'quv qo'llanma. Toshkent.2011.
