ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
388
2181-3187
INTERNETNING AYRIM OMMAVIY XIZMATLARI
Yuldasheva G.I.
Farg‘ona davlat universiteti, Axborot
texnologiyalari kafedrasi dotsenti
Abidova.N.N.
Farg‘ona davlat universiteti 3-kurs talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining
asosiy tarmoqlari — lokal tarmoq
(LAN)
va global tarmoq
(WAN)
tushunchalari,
ularning farqlari, qamrov doirasi va texnik imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek,
Internet tarmog‘ining tuzilishi, funksiyalari va inson hayotidagi o‘rni haqida
ma’lumotlar berilgan. Mavzu orqali o‘quvchilar tarmoq turlari o‘rtasidagi farqlarni
anglaydi hamda Internet orqali qanday xizmatlardan foydalanish mumkinligini
o‘rganadilar. Ushbu bilimlar zamonaviy raqamli dunyoda erkin harakat qilish va
samarali faoliyat yuritish uchun muhim ahamiyatga ega.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются основные сети
информационно-коммуникационных технологий — локальная сеть (LAN) и
глобальная сеть (WAN), а также их различия, охват и технические
возможности. Кроме того, изложена информация о структуре и функциях сети
Интернет, а также о её роли в жизни человека. Благодаря данной теме
учащиеся смогут понять различия между типами сетей и узнать, какими
услугами можно пользоваться через Интернет. Эти знания имеют важное
значение для свободной и эффективной деятельности в современном
цифровом мире.
Annotation:
This article explores the fundamental branches of information
and communication technologies — local area networks (LAN) and wide area
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
389
2181-3187
networks (WAN), highlighting their differences, coverage areas, and technical
capabilities. Additionally, it provides information about the structure and functions of
the Internet network and its role in modern life. Through this topic, students learn to
distinguish between different types of networks and discover the various services
available via the Internet. This knowledge is essential for navigating the modern digital
world effectively and efficiently
Kalit so‘zlar:
Lokal tarmoq, global tarmoq, Internet, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari, LAN, WAN, tarmoq texnologiyalari, raqamli aloqa, internet
xizmatlari.
KIRISH
Tarmoq texnologiyalari bugungi kunda har bir sohada muhim rol o'ynamoqda.
Kompyuterlar va boshqa qurilmalarning bir-biri bilan o'zaro bog'lanishi orqali biz
ma'lumotlarni tez va samarali almashish imkoniyatiga ega bo'lamiz. Tarmoqning
asosiy turlari - lokal
(LAN)
va global
(WAN)
tarmoqlar bo'lib, ular ma'lumotlarni
uzatish va qabul qilishda turli darajadagi o'lchovlarga ega.
Lokal tarmoq
(LAN)
ko'pincha kichik hududlarda, masalan, ofislarda yoki uyda
ishlatiladi va qurilmalar orasidagi tezkor ma'lumot almashishni ta'minlaydi. Global
tarmoq
(WAN)
esa, katta geografik hududlarni qamrab oladi va internet kabi tizimlar
orqali turli mamlakatlar va shaharlardagi qurilmalarni bog'laydi.
Internet tarmog‘i esa, dunyo bo'ylab tarqalgan tarmoqlarni ulab, global
miqyosda aloqalarni ta'minlaydi, bu esa bugungi kunda butun insoniyat uchun
imkoniyatlar yaratmoqda.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
390
2181-3187
ASOSIY QISM
1. Tarmoq (Network) nima?
Kompyuter tarmog‘i — bu ikki yoki undan ortiq qurilmalarning o‘zaro axborot
almashish imkonini beruvchi tizimidir. Bu qurilmalar kompyuterlar, printerlar,
telefonlar yoki boshqa qurilmalar bo‘lishi mumkin. Tarmoqlar orqali fayllar, dasturlar,
internet va boshqa resurslar birgalikda ishlatiladi.
2. Lokal tarmoq (LAN - Local Area Network)
Lokal tarmoq — bu kichik hududda joylashgan qurilmalar o‘rtasida tashkil etilgan
tarmoqdir. Masalan, maktab, ofis, uy yoki kichik tashkilot ichida o‘rnatilgan tarmoq
lokal tarmoq hisoblanadi.
Xususiyatlari:
Cheklangan masofa (odatda 1-2 km ichida),
Yuqori tezlik,
Xavfsizlikni ta’minlash oson,
3. Global tarmoq (WAN - Wide Area Network)
Global tarmoq — bu geografik jihatdan uzoq masofadagi tarmoqlarni
birlashtiruvchi yirik tarmoqdir. WAN orqali dunyo bo‘ylab axborot almashiladi.
Xususiyatlari:
Keng hududni qamrab oladi (shaharlar, mamlakatlar, qit’alar),
Tashqi provayder xizmatidan foydalaniladi (masalan, ISP – Internet xizmat
provayderi),
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
391
2181-3187
Internet WANning eng mashhur ko‘rinishidir.
4. Internet tarmog‘i
Internet — bu dunyo bo‘ylab mavjud bo‘lgan millionlab lokal va global
tarmoqlarning o‘zaro bog‘langan tizimidir. Internet orqali foydalanuvchilar ma’lumot
qidiradi, xabar yuboradi, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanadi, xizmatlar va ilovalardan
foydalanadi.
Internetning afzalliklari:
Axborotga tezkor kirish,
Onlayn aloqa: email, messenjerlar, videokonferensiyalar,
Masofaviy ta’lim, ishlash, xizmatlar.
Internetga ulanish usullari:
Mobil internet (4G/5G),
Wi-Fi,
Ethernet (kabel orqali ulanadi).
XULOSA
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT)ning jadal rivojlanishi natijasida
kompyuter tarmoqlari zamonaviy jamiyatning har bir jabhasida muhim o‘rin
egallamoqda. Lokal va global tarmoqlar axborot oqimini boshqarish, uni tezkor
uzatish, saqlash va qayta ishlash imkoniyatlarini yaratib, inson faoliyatining
samaradorligini oshirishda beqiyos ahamiyat kasb etmoqda.
Lokal tarmoqlar odatda muayyan tashkilot, muassasa yoki hudud doirasida
axborot almashinuvi va resurslardan birgalikda foydalanishni ta’minlaydi. Bunday
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
392
2181-3187
tarmoqlar yordamida kompyuterlar, printerlar, serverlar o‘zaro bog‘lanib, yagona ish
muhitida ishlaydi. Global tarmoqlar esa keng geografik hududlarni qamrab olib,
ko‘plab lokal tarmoqlarni o‘zaro bog‘laydi. Bunda axborot almashinuvi
telekommunikatsiya vositalari orqali amalga oshiriladi.
Internet tarmog‘i esa eng yirik global tarmoq bo‘lib, u milliardlab
foydalanuvchilarni o‘zaro bog‘laydi. Internet orqali nafaqat axborot olish, balki
masofaviy ta’lim, ish faoliyati, elektron savdo, davlat xizmatlaridan foydalanish, ilmiy
izlanishlar olib borish va ijtimoiy muloqotlar kabi ko‘plab faoliyatlar amalga oshiriladi.
Xulosa qilib aytganda, kompyuter tarmoqlari — zamonaviy hayotning ajralmas
texnologik asosi bo‘lib, ular orqali insoniyatning ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy va madaniy
taraqqiyotini yangi bosqichga olib chiqish imkoniyati yaratilmoqda. Shunday ekan,
yosh avlodni bu sohada chuqur bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishga o‘rgatish,
texnologiyalardan to‘g‘ri va samarali foydalanishni singdirish bugungi kunning
dolzarb vazifalaridan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Jo‘rayev A., Xasanov R. —
Informatika va axborot texnologiyalari
,
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, Toshkent, 2022.
2.
G‘ofurov D. —
Kompyuter tarmoqlari asoslari
, «Fan va texnologiya»
nashriyoti, Toshkent, 2020.
3.
Karimov B., To‘xtayev A. —
Axborot texnologiyalari va tizimlari
, O‘quv
qo‘llanma, Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, 2021.
4.
Tanenbaum A. S. —
Computer Networks
(Kompyuter tarmoqlari), 5-nashr,
Pearson Education, 2011. (Tarjimasi yoki asosiy tushunchalari foydalanilgan)
5.
Rasmiy internet manbalari:
6.
https://uz.wikipedia.org — “Lokal tarmoq”, “Global tarmoq”, “Internet”
sahifalari.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
393
2181-3187
7.
https://www.networkencyclopedia.com — Kompyuter tarmoqlari lug‘ati va
izohli ma’lumotlar.
