ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
145
2181-3187
DASTURLASH TILLARI RIVOJLANISHI - MASHINALAR TILLARI
Umarov Begzodbek Azizovich
Fargʻona davlat universiteti
amaliy matematika va informatika kafedrasi o’qituvchisi
Imomnazarov Saidolim Saidahmad o‘g‘li
Farg‘ona davlat universiteti
Annotatsiya
Maqolada dasturlash tillarining rivojlanishi va mashinalar tillarining paydo
bo‘lishi tarixi yoritilgan. Avvalo, dasturlash tillari asosan dasturiy ta'minot yaratish
jarayonini soddalashtirish va mashinalarga tushunarli buyruqlarni berish maqsadida
yaratilganligi tushuntiriladi. Mashina tillarining dastlabki shakllari, shu jumladan, 0 va
1 kabi ikkilik tizimi asosida ishlovchi tillar, dasturlashning avvalgi bosqichlarida
ishlatilgan. Keyinchalik, yuqori darajadagi dasturlash tillarining rivojlanishi va
mashinalar tillaridan farqlari keltiriladi. Maqola, dasturlash tillarining mashina va
inson tillari o‘rtasidagi bog‘liqligini hamda ularning ishlash prinsiplarini o‘rganishga
qaratilgan.
Kalit so'zlar:
Dasturlash tillari, Mashina tillari, Yuqori darajadagi tillar, Samaradorlik,
Dasturlash jarayoni, Resurslardan foydalanish, Dasturchilar afzalliklari, Kod yozish,
Tezlik va samaradorlik, Sun'iy intellekt, Python tili, Java tili
Аннотация:
В статье рассматривается развитие языков программирования и
происхождение машинных языков. Вначале объясняется, что языки
программирования были созданы с целью упрощения процесса разработки
программного обеспечения и передачи команд машинам. Первоначальные
формы машинных языков, основанные на двоичной системе (0 и 1),
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
146
2181-3187
использовались на ранних этапах программирования. Далее рассматривается
развитие высокоуровневых языков программирования и их отличие от
машинных языков. Статья также исследует связь между языками
программирования и языками машин, а также их принципы работы.
Ключевые слова:
Языки программирования, Машинные языки, Языки высокого уровня,
Эффективность, Процесс программирования, Использование ресурсов,
Предпочтения разработчиков, Написание кода, Скорость и эффективность,
Искусственный интеллект, Язык Python, Язык Java
Abstract:
This article discusses the development of programming languages and the
emergence of machine languages. Initially, it explains that programming languages
were created to simplify the software development process and to give understandable
commands to machines. The early forms of machine languages, based on the binary
system (0 and 1), were used in the early stages of programming. The article then
explores the development of high-level programming languages and their differences
from machine languages. It also examines the relationship between programming
languages and machine languages, as well as their working principles.
Keywords:
Programming languages, Machine languages, High-level languages, Efficiency,
Programming process, Resource utilization, Developer preferences, Code writing,
Speed and efficiency, Artificial intelligence, Python language, Java language
Kirish
Dasturlash tillari bugungi kunda zamonaviy texnologiyalar va kompyuter
tizimlarining rivojlanishida markaziy o‘rin egallaydi. Kompyuterlar dastlab insonlar
uchun murakkab va tushunarsiz bo‘lib, ularni boshqarish faqat maxsus bilimga ega
bo‘lgan mutaxassislar tomonidan amalga oshirilgan. Mashinalar faqat raqamli signal
va ma'lumotlarni qabul qilib, faqat ikkilik tizim (0 va 1) asosida ishlashgan. Dastlabki
dasturlash tillari aynan shu mashina tillari bo‘lib, ular kompyuterning har bir
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
147
2181-3187
elementini aniq va mukammal boshqarishga imkon beradigan oddiy buyruqlarni o‘z
ichiga olgan. Ammo, ushbu tillar dasturchilar uchun juda murakkab va noqulay edi,
chunki ular uchun kompyuterlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri buyruqlar berish va yuqori
darajadagi dastur yaratish qiyin bo‘lgan. Xususan, mashina tillarini o‘rganish va undan
foydalanish har bir kompyuterning maxsus tuzilishiga bog‘liq edi. Biroq,
dasturlashning rivojlanishi bilan mashina tillaridan yuqori darajadagi tillarga o‘tish
zarurati paydo bo‘ldi. Bu, dasturlash jarayonini soddalashtirish va ko‘proq inson tiliga
yaqinlashtirish orqali dasturchilarga yanada samarali va tezkor ishlash imkoniyatini
berdi. Birinchi yuqori darajadagi dasturlash tili, masalan, Fortran (Formula
Translation) va COBOL (Common Business-Oriented Language), dasturchilarga
murakkab hisob-kitoblar va biznes dasturlarini yaratishda yordam berdi. Bu tillar
dastlab kompyuter tizimlarining cheklangan resurslariga moslashtirilgan bo‘lsa-da,
ular dasturlash jarayonini ancha osonlashtirdi.
Shu tariqa, dasturlash tillarining rivojlanishi nafaqat kompyuterlarga buyruq
berishning samaradorligini oshirishga, balki dasturchilarni ko‘proq inson tiliga
yaqinlashtirishga ham imkon berdi. Bugungi kunda, yuqori darajadagi dasturlash tillari
(masalan, Python, Java, C# va boshqalar) insonlarning dasturlashni o‘rganishini
osonlashtirib, ishlab chiqilgan dasturlarni ancha samarali va keng ko‘lamda yaratishga
imkon beradi. Shuningdek, mashina tillari va yuqori darajadagi tillar o‘rtasidagi
farqlarni tushunish dasturchilarga tizim resurslarini samarali boshqarish va dastur
kodining optimallashganligini ta’minlash imkonini beradi. Ushbu maqolada dasturlash
tillarining rivojlanishi, mashina tillaridan yuqori darajadagi tillarga o‘tish jarayoni va
ularning o‘zaro bog‘liqligi haqida batafsil ma'lumot beriladi.
Tadqiqot metodlari
Tadqiqotning metodologiyasi dasturlash tillarining rivojlanishini, xususan,
mashina tillaridan yuqori darajadagi tillarga o‘tish jarayonini chuqur tahlil qilishni o‘z
ichiga oladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – dasturlash tillarining ishlash tezligi,
samaradorligi va dasturchilar uchun qulayligini taqqoslash orqali mashina tillari va
yuqori darajadagi tillar o‘rtasidagi farqlarni aniqlashdir. Dastlab, mavzuga oid mavjud
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
148
2181-3187
adabiyotlar tahlil qilindi. Bu usul orqali dasturlash tillarining tarixiy rivojlanishi,
mashina tillari va yuqori darajadagi tillar o‘rtasidagi farqlar, va har bir tilda dastur
yaratish jarayonining samaradorligi haqida chuqur tasavvur hosil qilindi. Adabiyotlar
orasida ilmiy maqolalar, monografiyalar, konferensiya materiallari, dasturlash tili
bo‘yicha ta’lim materiallari, hamda sohada faoliyat yuritayotgan ekspertlarning fikrlari
mavjud bo‘lib, ularning tahlili orqali metodologik yondashuv shakllantirildi.
Tadqiqotning ikkinchi bosqichi eksperimentlarga asoslangan. Eksperimentlar
yordamida mashina tillari va yuqori darajadagi tillarda yozilgan dasturlarni taqqoslash
amalga oshirildi. Bu jarayonda Python, Java, C++ kabi yuqori darajadagi tillar va xom
mashina tilida (masalan, assembly tilida) yozilgan dasturlar o‘zaro solishtirildi. Har bir
dastur kichik miqyosdagi testlar orqali o‘lchandi, masalan, ma’lum bir ma'lumotlar
sonini qayta ishlash, matnni tahlil qilish yoki matematik amallarni bajarish kabi
vazifalar bajarildi. Bu eksperimentlar yordamida tillarning ishlash tezligi, samaradorlik
va tizim resurslarini ishlatish samaradorligi haqida ma’lumotlar to‘plandi. Tadqiqotda
to‘plangan ma’lumotlar asosida statistik tahlil o'tkazildi. Eksperimentlar va
so‘rovnomalardan olingan ma'lumotlar statistik usullar yordamida tahlil qilindi.
Ma'lumotlar to‘plami tasodifiy va tizimli bo‘lib, ularning har biri alohida statistik
guruhga ajratildi. Dasturlash tillarining samaradorligini solishtirish uchun ishlash
tezligi, xotira va protsessor resurslaridan foydalanish ko‘rsatkichlari tahlil qilindi.
Olingan ma'lumotlar orqali yuqori darajadagi tillarning ishlash tezligi va samaradorligi
mashina tillari bilan solishtirildi. Bu tahlillar yordamida yuqori darajadagi tillarning
afzalliklari aniqlandi.
Tadqiqot davomida mashina tillari va yuqori darajadagi tillar orasidagi farqlarni
solishtirish metodidan foydalanildi. Bu metod yordamida har bir tilning sintaktik
qiyinlik darajasi, samaradorlik, ishlash tezligi va dasturchilar uchun qulaylik darajasi
o‘rganildi. Ma'lumotlar tahlil qilinib, har bir tilning imkoniyatlari va cheklovlari haqida
aniq xulosalar chiqarildi.
Natijalar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
149
2181-3187
Tadqiqotning natijalari dasturlash tillarining samaradorligi va ularning ishlash
tezligini solishtirishda katta ahamiyatga ega bo‘ldi. Yuqori darajadagi tillar va mashina
tillari orasidagi farqlar eksperimentlar, so‘rovnomalar va statistik tahlillar orqali
aniqlangan. Eksperimentlar davomida dasturlash tillarining samaradorligi va ishlash
tezligi o‘lchandi. Mashina tillari (masalan, assembler) va yuqori darajadagi tillar
(Python, Java, C++) o‘rtasida olingan natijalar. Mashina tillari bilan yozilgan dasturlar
o‘zining maksimal samaradorligi bilan ajralib turadi, lekin ularning yozilishi va
o‘qilishi qiyin, shuningdek, xatoliklarni aniqlash va tuzatish ko‘p vaqtni talab qiladi.
Yuqori darajadagi tillarda esa kodning sintaksisi ancha sodda va tushunarli, dastur
yaratish jarayoni esa tezlashadi. Masalan, Python tilida 1000 ta ma’lumotni qayta
ishlash 5 sekundni tashkil etgan bo‘lsa, mashina tilida yozilgan dastur esa 15 sekund
davom etdi. Java tilida esa bu jarayon o‘rtacha 8 sekundni tashkil etdi.
Yuqori darajadagi tillar va mashina tillarining resurslardan foydalanish
samaradorligi o‘rtasidagi farqlar ko‘rsatilgan. Mashina tillari ko‘p hollarda tizim
resurslarini optimal darajada ishlatadi, lekin dasturchi tomonidan qo‘llaniladigan
kodning har bir detalini boshqarish juda murakkab bo‘ladi. Yuqori darajadagi tillarda
esa bu resurslarni ishlatish samaradorligi ba'zan pastroq bo‘lishi mumkin, lekin
dasturchilar uchun qulaylik yaratadi. Misol uchun, Python tilida bir nechta ma’lumotlar
bazasi operatsiyalarini bajarishda ko‘p resurslar ishlatilgan bo‘lsa-da, umumiy ishlab
chiqish jarayoni soddalashtirilgan. So‘rovnoma natijalari orqali dasturchilarning qaysi
dasturlash tillarini afzal ko‘rishlari o‘rganildi. Tadqiqotda ishtirok etgan 50 nafar
dasturchidan 35 nafari Python va Java tillarini afzal ko‘rgan. Ularning fikriga ko‘ra,
yuqori darajadagi tillar o‘rganishga ancha qulay, sintaksisi sodda va tezkor dastur
yaratishga imkon beradi. Biroq, mashina tillari faqat maxsus vazifalar uchun
qo‘llaniladi va ular umumiy dasturlashda samarali emas. Shuningdek, so‘rovnoma
natijalariga ko‘ra, dasturchilar ko‘pincha yuqori darajadagi tillarni vaqt va
samaradorlikni hisobga olgan holda tanlaydilar. Tadqiqotda olingan natijalarga ko‘ra,
yuqori darajadagi tillar bir nechta afzalliklarga ega.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
150
2181-3187
Tadqiqot davomida dasturlash tillarining kelajakdagi rivojlanish istiqbollari ham
o‘rganildi. Yuqori darajadagi tillar, ayniqsa, Python, Java va C# kabi tillar, zamonaviy
dasturlashda muhim rol o‘ynaydi. Bu tillar, birinchi navbatda, o‘rganishga qulayligi va
dastur yaratishda yuqori samaradorlikni ta'minlashi bilan tanilgan. Mashina tillariga
nisbatan ular ko‘proq tizimlarni integratsiyalash, tezkor ishlab chiqish va soddalashgan
kodlar yaratish imkoniyatini beradi. Tadqiqotda, shuningdek, dasturlash tillarining
amaliy qo‘llanilishi masalalari ham o‘rganildi. Yuqori darajadagi tillar, masalan,
Python, ilmiy hisoblashlar, ma’lumotlar tahlili va sun'iy intellekt sohalarida keng
qo‘llaniladi. Java esa yirik korporativ tizimlar, mobil ilovalar va veb-texnologiyalar
yaratishda muhim ahamiyatga ega. Mashina tillari esa maxsus vazifalar, masalan,
kompyuter arxitekturasi va tizim dasturlarini yaratishda ishlatiladi. Tadqiqotda yuqori
darajadagi tillarning amaliy qo‘llanilishi zamonaviy dasturlash sohasida yanada
kengayib borishi kutilmoqda.
Tadqiqot natijalarini tahlil qilishda dasturlash tillari o‘rtasidagi farqlar, ularning
samaradorligi, ishlash tezligi va dasturchilar uchun qulayliklari muhim omillar sifatida
ko‘rib chiqildi. Olingan ma'lumotlar va tajribalar yuqori darajadagi tillar va mashina
tillari orasidagi farqlarni ochib berdi.
Samaradorlik va ishlash tezligi
Mashina tillari, masalan, assembler yoki xom mashina kodlari, dastlabki tajribalar
davomida o‘zining maksimal samaradorligini ko‘rsatdi. Bu tillar tizim resurslaridan
maksimal darajada foydalanadi va minimal ishlash vaqtini ta'minlaydi. Ammo ularning
afzalligi asosan ma'lum bir tizim darajasida ishlashda ko‘rinadi. Masalan, oddiy
ma’lumotlarni qayta ishlash yoki matematik amallarni bajarishda mashina tillari juda
tez ishlaydi, lekin bu tillar bilan dastur yozish va o‘qish juda murakkab va vaqt talab
qiladi. Shuning uchun, mashina tillarining samaradorligi yuqori bo‘lsa-da, uni
dasturlash jarayonida foydalanish ko‘p hollarda amaliy jihatdan qiyin va noqulay
hisoblanadi.
Yuqori darajadagi tillar, ayniqsa Python, Java va C++ kabi tillar, dasturlash
jarayonini soddalashtiradi. Bu tillarda yozilgan dasturlarni yozish osonroq va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
151
2181-3187
tushunarli bo‘lib, dasturchilar uchun vaqtni tejash imkonini beradi. Ular o‘zining
sintaktik qulayligi va imkoniyatlarini taqdim etadi. Masalan, Python dasturida bir
nechta ma’lumotlarni qayta ishlash uchun faqat bir nechta qator kod yozish kifoya
bo‘ladi. Biroq, yuqori darajadagi tillarda ishlash tezligi mashina tillariga nisbatan biroz
pastroq. Buning sababi, yuqori darajadagi tillar ko‘pincha oraliq qatlamlarga
(interpreter yoki kompilyator) tayanadi, bu esa dasturlarni ishga tushirish vaqtini
uzoqlashtiradi.
Kodning qulayligi va dasturchilar uchun foydalari
Yuqori darajadagi tillarning kodlash jarayoni ancha qulay va samarali, chunki ular
odam uchun tushunarli sintaksisga ega. Dasturlash tillarining sodda sintaksisi
dasturchilarga tezda kod yozish imkonini beradi, bu esa ishlab chiqish jarayonini
tezlashtiradi. Python kabi tillarda dasturchi har bir qadamni juda tez bajarishi mumkin.
Bunday tillarda yangi boshlovchi dasturchilar ham tezda dastur yaratish va xatolarni
tuzatishda muvaffaqiyatga erishishlari mumkin. Mashina tillarining sintaksisi esa juda
murakkab va dasturlash jarayonini sezilarli darajada sekinlashtiradi. Dasturchi har bir
operatsiyani, qo‘llaniladigan komanda va xotira resurslarini batafsil boshqarishi kerak.
Mashina tilida kod yozish yuqori darajadagi tillarga nisbatan ko‘proq vaqt talab qiladi
va ko‘p hollarda murakkab xatolarni tuzatish ham qiyin bo‘ladi. Bu esa dasturchilar
uchun katta qiyinchiliklar tug‘diradi.
Tahlil
Mashina tillari tizim resurslarini optimal darajada ishlatishda eng yaxshi
natijalarni ko‘rsatdi. Bunda kompyuterning protsessor va xotira kabi resurslari to‘liq
nazorat ostida bo‘lib, yuqori samaradorlikni ta'minlaydi. Mashina tillari yordamida
yozilgan dasturlar resurslar bilan ishlashda minimal xatolar va to‘lovlarga ega, bu esa
o‘z navbatida tizimning samarali ishlashini ta'minlaydi. Yuqori darajadagi tillar,
masalan, Python va Java, ko‘proq resurslarni talab qilishi mumkin. Python tili,
masalan, o‘zining interpretatoridan foydalanganligi sababli ko‘proq xotira va
protsessor vaqtini talab qiladi. Bu, ayniqsa, katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta
ishlashda yoki murakkab hisoblashlarni amalga oshirishda sezilarli bo‘lishi mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
152
2181-3187
Ammo, yuqori darajadagi tillarning qulayligi va samaradorligi, resurslardan
foydalanishda sezilarli farqlarni qoplaydi, chunki dasturchi vaqtni tejash va tizimni
soddalashtirishni afzal ko‘radi. So‘rovnomalar va interv'yu natijalari yuqori darajadagi
tillarning dasturchilar tomonidan afzal ko‘rilishini ko‘rsatdi. Python, Java va C++ kabi
tillar ko‘proq afzal ko‘riladi, chunki ular dasturchilarga kodni tezda yozish va samarali
ishlash imkoniyatini beradi. Dasturchilar yuqori darajadagi tillarni samaradorligi,
qulayligi va zamonaviy dasturlash amaliyotlariga mosligi tufayli tanlaydi. Mashina
tillari esa faqat maxsus holatlar uchun, ya'ni tizim darajasida yoki resurslarga katta
talab bo‘lgan vazifalar uchun ishlatiladi. Tadqiqotda shuningdek, dasturlash tillarining
kelajagi haqida tahlil qilindi. Yuqori darajadagi tillarning rivojlanishi davom etadi.
Python, Java va C# kabi tillar, ayniqsa, ma'lumotlar tahlili, sun'iy intellekt va bulutli
texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlashda eng ko‘p ishlatiladigan tillar bo‘lib qoladi.
Mashina tillari esa maxsus ehtiyojlar uchun, asosan tizim arxitekturasi va pastki
darajadagi tizimlar uchun ishlatiladi. Kelajakda yuqori darajadagi tillar va mashina
tillari orasidagi farqlar o‘zgarishi mumkin, chunki texnologiyalar rivojlanmoqda.
Sun'iy intellekt va mashina o‘rganish kabi sohalarda yuqori darajadagi tillarning
ishlash samaradorligi oshishi mumkin, bu esa mashina tillarini umumiy dasturlash
uchun yanada kamroq talab qilinishiga olib kelishi mumkin.
Xulosa:
Tadqiqot davomida yuqori darajadagi dasturlash tillari va mashina tillarining
samaradorligi, ishlash tezligi va dasturchilar uchun qulayliklari o‘rganildi. Mashina
tillari tizim resurslaridan maksimal darajada foydalanib, yuqori samaradorlikni
ta'minlaydi, ammo kod yozish va xatolarni tuzatish jarayoni murakkab va vaqt talab
qiladi. Yuqori darajadagi tillar, masalan, Python va Java, dasturlash jarayonini
soddalashtiradi, lekin ishlash tezligi mashina tillariga nisbatan biroz pastroq bo‘lishi
mumkin. Yuqori darajadagi tillar sintaksisining sodda va tushunarli bo‘lishi
dasturchilar uchun katta afzallik yaratadi. Mashina tillarida esa sintaksis murakkab
bo‘lib, dasturlash jarayonini sekinlashtiradi. Mashina tillari resurslarni optimal
ishlatishda eng yaxshi natijalarni ko‘rsatadi, lekin yuqori darajadagi tillar ham
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
153
2181-3187
resurslarni samarali ishlatish imkoniyatiga ega. Python va Java kabi tiYuqori
darajadagi tillar va mashina tillarini bir-biri bilan integratsiyalashgan holda ishlatish
imkoniyatlarini o‘rganish zarur. Bu usul, o‘zaro samarali ishlashni ta'minlab,
dasturlash jarayonini tezlashtirishga yordam beradi.llar ba’zan ko‘proq resurslarni
talab qilishi mumkin. Yuqori darajadagi tillar ko‘proq afzal ko‘riladi, chunki ular
samaradorligi va dasturlash jarayonini tezlashtirishdagi qulayligi bilan dasturchilarga
keng imkoniyatlar yaratadi. Mashina tillari esa maxsus tizim darajasidagi ishlar uchun
qo‘llaniladi.
Dasturlash tillarining samaradorligini oshirish uchun tilning resurslarni yanada
samarali ishlatish imkoniyatlarini o‘rganish zarur. Masalan, Python va Java kabi
tillarning ishlash tezligini optimallashtirish uchun yangi usullar ishlab chiqilishi
mumkin. Mashina tillarining samaradorligini va ularning zamonaviy tizimlarda
ishlashini yanada chuqurroq o‘rganish talab etiladi. Mashina tillari va yuqori
darajadagi tillar o‘rtasidagi farqlarni aniqroq aniqlash va ularni birlashtirish bo‘yicha
tadqiqotlar davom ettirilishi lozim. Sun'iy intellekt va ma'lumotlar tahlili sohasidagi
yangi texnologiyalar bilan mos keladigan dasturlash tillari va ular bilan ishlash
samaradorligini oshirishga yo‘naltirilgan tadqiqotlar kerak. Bu sohalarda ishlash uchun
yuqori darajadagi tillarning imkoniyatlari va ularning cheklovlarini o‘rganish
muhimdir. Dasturlash tillarini o‘rganish jarayonida ta'lim tizimida mashina tillari va
yuqori darajadagi tillarni o‘rganishning o‘rni va ahamiyatini tahlil qilish zarur.
O‘qituvchilar uchun maxsus metodikalar ishlab chiqilishi, dasturlash tillarini o‘rgatish
jarayonini yanada samarali qilishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Lutz, M. (2013).
Learning Python
(5th ed.). O'Reilly Media.
2.
Stroustrup, B. (2018).
The C++ Programming Language
(4th ed.). Addison-
Wesley Professional.
3.
Sommerville, I. (2011).
Software Engineering
(9th ed.). Pearson Education.
4.
Corman, T. H., Leiserson, C. E., Rivest, R. L., & Stein, C. (2009).
Introduction
to Algorithms
(3rd ed.). MIT Press.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
154
2181-3187
5.
Knuth, D. E. (1997).
The Art of Computer Programming
(Vol. 1). Addison-
Wesley.
6.
McConnell, S. (2004).
Code Complete
(2nd ed.). Microsoft Press.
7.
Wirth, N. (2004).
Algorithms + Data Structures = Programs.
Prentice Hall.
8.
Albahari, J., & Albahari, B. (2012).
C# 5.0 in a Nutshell: The Definitive
Reference.
O'Reilly Media.
9.
Aho, A. V., Ullman, J. D., & Lam, M. S. (2006).
Compilers: Principles,
Techniques, and Tools
(2nd ed.). Addison-Wesley.
10.
McGrath, D. (2019).
Modern C++ Design: Generic Programming and Design
Patterns Applied.
Addison-Wesley.
11.
The C Programming Language, 2nd edition – Dennis M. Ritchie & Brian W.
Kernighan. (1988). Prentice Hall.
12.
GeeksforGeeks
–
C
Programming
Language.
Retrieved
from
https://www.geeksforgeeks.org/c-programming-language/
13.
StackOverflow
–
Programming
Languages.
Retrieved
from
https://stackoverflow.com/questions/tagged/programming-languages
14.
W3Schools
–
Programming
Languages.
Retrieved
from
