ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
104
2181-3187
SHAMOL GENERATORINING TEMIRBETON USTUNI VA
POYDEVORINI ANSYS DASTURIDA HISOBLASH
O‘zbekiston Respublikasi Oliy
Ta’lim, Fan va Innovatsiyalar Vazirligi
Toshkent Arxitektura-Qurilish
Universiteti, Muhandislik Qurilish Infrastrukturasi fakulteti
Qurilish materiallari, buyumlari va
konstruktsiyalari texnologiyasi kafedrasi
Qurilish materiallari texnologiyasi
mutaxassisligi magistranti
Jobbarberganov Jahongir Rustam o’g’li
Ilmiy rahbar: t.f.d.,professor
Asqarov Baxtiyor Asqarovich
Annotatsiya:
Shamol generatorining temirbeton ustuni va poydevorini hisoblash
muhandislik sohasida murakkab va mas’uliyatli vazifa hisoblanadi. Bu jarayon
qurilmaning bardoshli, xavfsiz va uzoq muddat ishlashini ta’minlash uchun zarur
bo‘lib, zamonaviy hisoblash texnologiyalari yordamida amalga oshiriladi. ANSYS
dasturi esa strukturalar tahlilida keng qo‘llaniladigan ilg‘or vositalardan biri bo‘lib,
murakkab geometriyalar va yuklamalarni hisobga olish imkonini beradi. Ushbu
maqolada shamol generatorining temirbeton ustuni va poydevorini ANSYS dasturida
hisoblash jarayoni batafsil ko‘rib chiqiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
105
2181-3187
Kalit so‘zlar:
shamol generatori, hisoblash, ma'lumotlar, standartlar, bosim,
modul, loyiha.
Temirbeton ustun va poydevorning hisoblash jarayoni avvalo loyiha
ma’lumotlarini yig‘ishdan boshlanadi. Bu bosqichda ustunning balandligi, diametri,
devor qalinligi kabi o‘lchovlari aniqlanadi. Poydevorning o‘lchamlari va shakli esa yer
osti sharoitlari hamda ustunning yukini qabul qilish imkoniyatiga qarab belgilanadi.
Shamol generatorining joylashgan hududi shamol yuklamalarining xususiyatlarini
belgilaydi, shuning uchun meteorologik ma’lumotlar va standartlar asosida shamol
bosimi va tezligi aniqlanadi. Bu yuklamalar strukturaning barcha elementlariga ta’sir
ko‘rsatadi. Material xususiyatlarini aniqlash muhim ahamiyatga ega. Temirbetonning
elastiklik moduli, mustahkamlik ko‘rsatkichlari, zichligi va boshqa parametrlar
hisoblashda asosiy o‘lchovlardir. ANSYS dasturida ushbu xususiyatlar
modellashtiriladi va har bir element uchun alohida parametr sifatida kiritiladi.
Shuningdek, temirbetonning yoriqlarga chidamliligi va deformatsiyalarga bo‘lgan
reaksiyasi ham hisobga olinadi. Bu parametrlar strukturaning real sharoitlarda qanday
harakat qilishini aniqlashda yordam beradi.[1]
Geometriya yaratish bosqichida ANSYS dasturida ustun va poydevorning aniq
uch o‘lchamli modeli yaratiladi. Modelda barcha konstruktsion elementlar, ularning
o‘lchamlari va shakllari aks ettiriladi. Ushbu model hisoblashning asosiy bazasi bo‘lib
xizmat qiladi. Shuningdek, model yaratishda elementlarning turlari tanlanadi.
Temirbeton uchun maxsus elementlar qo‘llaniladi, ular materialning xususiyatlarini
aniq aks ettiradi. Mesh yaratish jarayonida model kichik elementlarga bo‘linadi, bu esa
hisoblash aniqligini oshiradi. Meshning zichligi va sifati hisoblash natijalarining
ishonchliligiga bevosita ta’sir qiladi. Yuklamalarni qo‘llash bosqichi hisoblash
jarayonining eng muhim qismidir. Shamol yuklamalari ustun va poydevorga turli
yo‘nalishlarda ta’sir qiladi, shuning uchun yuklamalar aniq va to‘g‘ri tarzda
modellashtirilishi zarur. Bundan tashqari, o‘z og‘irligi, seysmik kuchlar va boshqa
tashqi ta’sirlar ham hisobga olinadi. Yuklamalar strukturaning haqiqiy sharoitlarga
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
106
2181-3187
mos kelishini ta’minlaydi va natijalar ishonchliligini oshiradi. ANSYS dasturida turli
yuklash variantlarini sinovdan o‘tkazish mumkin, bu esa loyihaning xavfsizligini
yanada oshiradi.
Hisoblash jarayoni boshlangach, ANSYS dasturi strukturaning stress,
deformatsiya, moment va boshqa mexanik parametrlarini aniqlaydi. Natijalar asosida
strukturaning zaif joylari aniqlanadi va kerak bo‘lsa, o‘lchamlar yoki materiallar
o‘zgartiriladi. Hisoblash jarayoni iterativ bo‘lib, bir necha marta takrorlanadi, bu esa
natijalarning to‘g‘riligini ta’minlaydi. Shuningdek, barqarorlik tahlili amalga
oshiriladi, bu esa ustun va poydevorning shamol ta’sirida qanday harakat qilishini
ko‘rsatadi. Poydevorning yer bilan aloqasi va uning barqarorligini o‘rganish ham
hisoblashning muhim qismidir. Yer osti sharoitlari, tuproq turi, suv darajasi kabi
omillar poydevorning dizayniga ta’sir qiladi. ANSYS dasturida tuproq-struqtura o‘zaro
ta’siri modellashtiriladi, bu esa poydevorning real sharoitlarda qanday ishlashini
aniqlash imkonini beradi. Poydevorning yetarlicha mustahkam va barqaror bo‘lishi
qurilmaning umumiy xavfsizligini ta’minlaydi.[2]
Hisoblash natijalari asosida konstruktsiyaning zaif tomonlari aniqlanadi. Bu
joylarda kuchaytirish ishlari yoki materiallarni o‘zgartirish tavsiya etiladi. Shuningdek,
poydevor va ustunning o‘lchamlari optimallashtiriladi, bu esa qurilish xarajatlarini
kamaytirish va samaradorlikni oshirishga yordam beradi. ANSYS dasturining
imkoniyatlari yordamida turli dizayn variantlari sinovdan o‘tkazilishi mumkin, bu esa
eng maqbul variantni tanlash imkonini beradi. Natijalar hujjatlashtiriladi va loyiha
hujjatlariga kiritiladi. Bu hujjatlar qurilish jarayonida va texnik nazoratda muhim
ahamiyatga ega. Hisoblash natijalari asosida qurilish ishlari rejalashtiriladi, bu esa
qurilmaning sifatli va xavfsiz qurilishini ta’minlaydi. Shuningdek, hisoblash natijalari
kelajakda texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash ishlarida ham qo‘llaniladi. Shamol
generatorining temirbeton ustuni va poydevorini ANSYS dasturida hisoblash
zamonaviy muhandislik amaliyotining ajralmas qismidir. Bu jarayon qurilmaning
xavfsizligi, bardoshli va samarali ishlashini ta’minlashga qaratilgan bo‘lib, yuqori
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
107
2181-3187
aniqlikdagi modellashtirish va tahlil vositalaridan foydalanishni talab qiladi.
Hisoblashning har bir bosqichi puxta bajarilishi natijasida yuqori sifatli va barqaror
struktura yaratiladi, bu esa shamol generatorining uzoq muddatli va ishonchli ishlashini
kafolatlaydi.[3]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, shamol generatorining temirbeton ustuni va poydevorini
hisoblash murakkab va ko‘p qirrali jarayon bo‘lib, uning muvaffaqiyati aniq va
ishonchli hisoblashlarga bog‘liq. ANSYS dasturi bu jarayonda kuchli yordamchi
sifatida xizmat qiladi, chunki u murakkab geometriyalarni modellashtirish, turli
material xususiyatlarini hisobga olish va ko‘p turdagi yuklamalarni qo‘llash imkonini
beradi. Hisoblash natijalari asosida konstruktsiyaning zaif joylari aniqlanib, ularni
mustahkamlash choralari ko‘riladi, bu esa qurilmaning xavfsizligi va uzoq muddatli
ishlashini ta’minlaydi. Shunday qilib, zamonaviy hisoblash texnologiyalari yordamida
shamol generatorining temirbeton ustuni va poydevorini loyihalash va qurish jarayoni
yanada samarali va ishonchli bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Axmedov, B., & To‘xtayev, S. (2020). Temirbeton konstruktsiyalarni hisoblash va
loyihalash. Toshkent: Muhandislik nashriyoti.
2. Qodirov, D. (2019). ANSYS dasturida struktura tahlili. Toshkent: Ilmiy nashrlar.
3. Ismoilov, J. (2021). Shamol yuklamalarining temirbeton ustunlarga ta’siri.
Toshkent: Qurilish va me’morchilik.
4. Mirzaev, A., & Xasanov, R. (2018). Temirbeton poydevorlarning barqarorligini
hisoblash metodlari. Toshkent: Muhandislik akademiyasi.
5. Ergashev, F. (2022). Zamonaviy hisoblash dasturlari va ularning qurilishda
qo‘llanilishi. Toshkent: Texnika nashriyoti.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–3_ Мая –2025
108
2181-3187
6. Sobirov, M. (2020). Shamol generatorlari konstruktsiyalarining mexanik tahlili.
Toshkent: Qurilish fanlari.
7. Tursunov, N. (2019). ANSYS dasturida murakkab geometriyalarni modellashtirish.
Toshkent: Ilmiy nashrlar.
8. Rahimov, O. (2021). Temirbeton ustun va poydevorlarning yuk ostidagi xatti-
harakatlari. Toshkent: Muhandislik nashriyoti.
