ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
86
2181-3187
IPV6’NING YARATILISH TARIXI, NAZARIY ASOSLARI VA
ZAMONAVIY TARMOQLARDAGI O‘RNI.
Saidrasulov Sherzod Norboy o‘g‘li
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Axborot texnologiyalari dasturiy ta‘minoti kafedrasi dotsenti.
Xolmamatov Azizbek Umarovich
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti talabasi.
Elektron pochta:
Jumayev Alpomish Turg‘un o‘g‘li
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti talabasi.
Elektron pochta:
Annotatsiya:
Ushbu maqolada internet protokollarining evolyutsiyasi, xususan,
IPv6’ning yaratilish sabablari, nazariy asoslari va uning zamonaviy tarmoqlarda tutgan
o‘rni tahlil qilingan. IPv4 manzil makonining chegaralanganligi sababli yuzaga kelgan
ehtiyoj asosida IPv6 ishlab chiqilgan bo‘lib, u 128-bitli manzil tuzilmasi, avtomatik
konfiguratsiya, kengaytirilgan xavfsizlik va zamonaviy tarmoq infratuzilmasiga
moslashuvchanlik kabi bir qator ustunliklarga ega. Maqolada shuningdek, IPv6’ning
IoT, mobil aloqa va internet provayderlari sohasidagi qo‘llanilishi ham yoritilgan. IPv6
texnologiyasi internetning kelajakdagi barqaror rivojlanishida muhim ahamiyat kasb
etadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
87
2181-3187
Kalit so’zlar:
IPv6, internet protokoli, IP manzil, IPv4, tarmoq
arxitekturasi, 128-bit, IoT, IPsec, avtomatik konfiguratsiya, Dual Stack, zamonaviy
tarmoqlar, internet xavfsizligi.
KIRISH
Zamonaviy dunyoda internet inson hayotining ajralmas bo‘lagiga aylanib
bormoqda. Kun sayin ko‘plab yangi qurilmalar, xizmatlar va texnologiyalar global
tarmoqqa ulanmoqda. Bu holat, o‘z navbatida, internet infratuzilmasiga qo‘yilayotgan
talablarni sezilarli darajada oshirmoqda. Ayniqsa, tarmoq orqali ishlaydigan qurilmalar
sonining keskin ortib borayotgani mavjud internet protokollarining samaradorligi va
imkoniyatlarini qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqda. Dastlabki internet protokoli —
Internet Protocol version 4 (IPv4) — 1980-yillarda ishlab chiqilgan bo‘lib, u 32-bitli
manzil maydoniga ega. Bu esa taxminan 4,3 milliardta unikal IP manzilni ta’minlaydi.
Biroq hozirgi vaqtda bu miqdor global ehtiyojni qondira olmayapti. Shu sababli, IPv4
o‘rnini bosuvchi yangi avlod protokoli — IPv6 ishlab chiqildi.
IPv6 (Internet Protocol version 6) — bu internet protokoli arxitekturasining
rivojlangan shakli bo‘lib, u nafaqat kengaytirilgan manzil makoniga, balki zamonaviy
tarmoqlarning xavfsizlik, tezlik va avtomatlashtirish talablariga javob bera oladigan
imkoniyatlarga ham ega. IPv6 ishlab chiqilishining asosiy sababi — bu IP manzillar
tanqisligidir. Internetning dastlabki bosqichlarida 4 milliard manzil yetarli deb
hisoblangan bo‘lsa-da, XXI asrda aholi sonining ko‘payishi, mobil qurilmalarning
keng tarqalishi, aqlli texnologiyalar (IoT) rivoji va bulutli hisoblash xizmatlarining
kengayishi ushbu hisob-kitoblarning eskirib qolishiga olib keldi.
Mazkur maqolada IPv6 protokolining yaratilish sabablari, nazariy asoslari, texnik
afzalliklari hamda uni zamonaviy tarmoq arxitekturasi va texnologiyalaridagi o‘rni
batafsil tahlil qilinadi. IPv6 nafaqat texnik yangilik, balki global internetning
barqarorligi va kengayuvchanligini ta’minlovchi strategik yechim sifatida
ko‘rilmoqda.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
88
2181-3187
IPv6’ning yaratilish tarixi.
Internet texnologiyalarining tezkor rivojlanishi va global miqyosda kengayishi
XX asrning oxiriga kelib, mavjud internet protokoli — IPv4 imkoniyatlarining
cheklanganligini yaqqol namoyon etdi. IPv4 1981-yilda IETF (Internet Engineering
Task Force) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, u 32-bitli manzil maydoniga ega. Bu
taxminan 4,3 milliardta unikal IP manzilni ta’minlasa-da, insoniyat va qurilmalar soni
jadal ortib borayotgan hozirgi davrda bu ko‘rsatkich yetarli emasligi ayon bo‘ldi.
Ayniqsa, mobil qurilmalar, aqlli texnologiyalar (IoT), bulutli xizmatlar va boshqa
internetga ulangan tizimlar sonining keskin ko‘payishi ushbu muammoni yanada
chuqurlashtirdi. IPv4 manzil tanqisligining birinchi jiddiy alomatlari 1990-yillar
boshlarida sezildi. Bu davrda internetdan foydalanuvchilar soni jadal ortib borayotgan,
kompaniyalar va davlat tashkilotlari o‘z tarmoqlarini internetga ulay boshlayotgan edi.
IP manzillar taqchilligi muammosini vaqtincha bartaraf etish uchun NAT (Network
Address Translation), CIDR (Classless Inter-Domain Routing) kabi texnologiyalar
joriy qilindi. Biroq bu yechimlar vaqtinchalik va texnik jihatdan murakkab bo‘lib,
tarmoq samaradorligini kamaytirib yuborishi mumkin edi.
Shu sababli IETF yangi avlod internet protokolini ishlab chiqishga kirishdi. 1994-
yilda bu boradagi tadqiqotlar aniq yo‘nalishga ega bo‘ldi va "IP Next Generation"
(IPng) loyihasi doirasida yangi protokol ustida ishlar boshlandi. 1995-yilda esa IPv6
ning dastlabki spetsifikatsiyasi — RFC 1883 nomi ostida e’lon qilindi. Bu hujjatda
IPv6
protokolining
asosiy
tuzilishi,
manzil
formati,
sarlavha
(header)
soddalashtirishlari va kengaytirilgan imkoniyatlari ko‘rsatib o‘tilgan. Keyinchalik bu
hujjat takomillashtirilib, 1998-yilda RFC 2460 orqali yangilangan shakli taqdim etildi.
IPv6 128-bitli manzil tuzilmasi orqali 2^128 ta — ya’ni, deyarli cheksiz miqdorda
IP manzil yaratish imkonini berdi. Bu har bir qurilmaga, foydalanuvchiga va xizmatga
alohida IP manzil ajratish imkonini yaratdi. IPv6 shuningdek, avtomatik
konfiguratsiya, xavfsizlikning yuqori darajasi (IPsec’ning majburiy integratsiyasi),
oddiy sarlavha tuzilmasi va kengaytirilgan marshrutlash imkoniyatlariga ega. IPv6
ning keng joriy etilishi esa asta-sekinlik bilan amalga oshirildi. 2012-yil 6-iyunda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
89
2181-3187
"World IPv6 Launch Day" deb nomlangan global tadbir o‘tkazilib, ko‘plab yirik
kompaniyalar — Google, Facebook, Yahoo, Cisco va boshqalar o‘z xizmatlarini
doimiy ravishda IPv6 orqali ham taqdim eta boshladi. Bu voqea IPv6'ning amaliy
bosqichga o‘tganini anglatdi. Bugungi kunda ko‘plab davlatlar va korxonalar IPv6’ga
o‘tish bo‘yicha faol ish olib bormoqda. IPv6’ning yaratilishi nafaqat texnologik
zarurat, balki internet infratuzilmasining barqaror va uzluksiz ishlashini ta’minlashga
qaratilgan strategik qadam bo‘ldi.
IPv6’ning nazariy asoslari.
Internet texnologiyalarining tezkor rivojlanishi va global miqyosda kengayishi
XX asrning oxiriga kelib, mavjud internet protokoli — IPv4 imkoniyatlarining
cheklanganligini yaqqol namoyon etdi. IPv4 1981-yilda IETF (Internet Engineering
Task Force) tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, u 32-bitli manzil maydoniga ega. Bu
taxminan 4,3 milliardta unikal IP manzilni ta’minlasa-da, insoniyat va qurilmalar soni
jadal ortib borayotgan hozirgi davrda bu ko‘rsatkich yetarli emasligi ayon bo‘ldi.
Ayniqsa, mobil qurilmalar, aqlli texnologiyalar (IoT), bulutli xizmatlar va boshqa
internetga ulangan tizimlar sonining keskin ko‘payishi ushbu muammoni yanada
chuqurlashtirdi.
IPv4 manzil tanqisligining birinchi jiddiy alomatlari 1990-yillar boshlarida
sezildi. Bu davrda internetdan foydalanuvchilar soni jadal ortib borayotgan,
kompaniyalar va davlat tashkilotlari o‘z tarmoqlarini internetga ulay boshlayotgan edi.
IP manzillar taqchilligi muammosini vaqtincha bartaraf etish uchun NAT (Network
Address Translation), CIDR (Classless Inter-Domain Routing) kabi texnologiyalar
joriy qilindi. Biroq bu yechimlar vaqtinchalik va texnik jihatdan murakkab bo‘lib,
tarmoq samaradorligini kamaytirib yuborishi mumkin edi. Shu sababli IETF yangi
avlod internet protokolini ishlab chiqishga kirishdi. 1994-yilda bu boradagi tadqiqotlar
aniq yo‘nalishga ega bo‘ldi va "IP Next Generation" (IPng) loyihasi doirasida yangi
protokol ustida ishlar boshlandi. 1995-yilda esa IPv6 ning dastlabki spetsifikatsiyasi
— RFC 1883 nomi ostida e’lon qilindi. Bu hujjatda IPv6 protokolining asosiy tuzilishi,
manzil formati, sarlavha (header) soddalashtirishlari va kengaytirilgan imkoniyatlari
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
90
2181-3187
ko‘rsatib o‘tilgan. Keyinchalik bu hujjat takomillashtirilib, 1998-yilda RFC 2460
orqali yangilangan shakli taqdim etildi.
IPv6 128-bitli manzil tuzilmasi orqali 2^128 ta — ya’ni, deyarli cheksiz miqdorda
IP manzil yaratish imkonini berdi. Bu har bir qurilmaga, foydalanuvchiga va xizmatga
alohida IP manzil ajratish imkonini yaratdi. IPv6 shuningdek, avtomatik
konfiguratsiya, xavfsizlikning yuqori darajasi (IPsec’ning majburiy integratsiyasi),
oddiy sarlavha tuzilmasi va kengaytirilgan marshrutlash imkoniyatlariga ega.
IPv6 ning keng joriy etilishi esa asta-sekinlik bilan amalga oshirildi. 2012-yil 6-
iyunda "World IPv6 Launch Day" deb nomlangan global tadbir o‘tkazilib, ko‘plab
yirik kompaniyalar — Google, Facebook, Yahoo, Cisco va boshqalar o‘z xizmatlarini
doimiy ravishda IPv6 orqali ham taqdim eta boshladi. Bu voqea IPv6'ning amaliy
bosqichga o‘tganini anglatdi. Bugungi kunda ko‘plab davlatlar va korxonalar IPv6’ga
o‘tish bo‘yicha faol ish olib bormoqda.
IPv6’ning zamonaviy tarmoqlardagi o‘rni.
IPv6 (Internet Protocol version 6) internet tarmog‘ining samarali ishlashi va
kelajakda uning kengayishi uchun zarur bo‘lgan asosiy texnologiyalardan biridir.
IPv6’ning yaratilish maqsadi nafaqat IP manzillarining tanqisligi masalasini hal qilish,
balki zamonaviy tarmoqlarda, xususan,
Internet of Things (IoT), 5G
va
bulutli
texnologiyalar
da mavjud ehtiyojlarga moslashishdir. Bugungi kunda IPv6 tarmoq
infratuzilmasining uzluksiz rivojlanishiga va ko‘plab yangi imkoniyatlar yaratishga
xizmat qilmoqda. IPv6’ning eng katta yutug‘i — bu
128-bitli manzil tizimi
, bu esa
deyarli cheksiz miqdorda IP manzillarni taqdim etadi. IPv4’ning 32-bitli manzillari
bilan taqqoslaganda, IPv6 har bir qurilmaga alohida manzil ajratish imkonini beradi.
Bu, ayniqsa,
IoT qurilmalari
uchun juda muhimdir, chunki har bir yangi qurilma —
mobil telefonlar, aqlli uy texnikasi, avtomobillar va hatto ko‘plab boshqa kundalik
foydalaniladigan asboblar ham tarmoqka ulanadi va o‘z IP manziliga ega bo‘lishi
kerak. Masalan
, Google Nest
yoki
Amazon Echo
kabi aqlli uy qurilmalari IPv6
yordamida internetga ulangan holda o‘zaro aloqada bo‘lishi mumkin. Hamma
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
91
2181-3187
qurilmalarga alohida IP manzil biriktirish imkoniyati IoT tizimlarining muvaffaqiyatli
ishlashini ta’minlaydi.
IPv6’ning zamonaviy tarmoqlarda ishlatilishi faqatgina IoT bilan cheklanmaydi.
5G
texnologiyasining rivojlanishi ham IPv6’ning ahamiyatini oshirdi. 5G tarmog‘i
juda katta hajmdagi ma’lumotlarni yuqori tezlikda uzatish imkonini beradi va minglab
qurilmalar orasida bog‘lanishni talab qiladi. IPv6’ning kengaytirilgan manzil
makonidan foydalanish 5G tarmog‘ining global miqyosda samarali ishlashini
ta’minlaydi. Masalan,
Ericsson
va
Huawei
kabi yetakchi texnologiya kompaniyalari
5G tarmoqlarini ishlab chiqishda IPv6’ni qo‘llashni boshladilar, chunki bu texnologiya
yuqori tezlik va bir nechta qurilmalarga bir vaqtning o‘zida manzil ajratish
imkoniyatini yaratadi.
Bundan tashqari, IPv6 tarmoq xavfsizligi uchun ham muhim imkoniyatlar
yaratadi. IPv6 protokoli o‘z ichiga
IPsec
(Internet Protocol Security) texnologiyasini
oladi, bu esa ma’lumotlar uzatishda shifrlashni ta’minlaydi. Shuningdek, IPv6
xavfsizlikni yaxshilash va tarmoqni himoya qilish uchun o‘zining kengaytirilgan
mexanizmlarini qo‘llab-quvvatlaydi. Bu, ayniqsa,
korporativ tarmoqlar
va
ma’lumotlar markazlarida muhimdir, chunki xavfsiz va shifrlangan ulanishlar asosida
ma’lumotlar uzatiladi va tarmoq resurslari himoya qilinadi.
Tahlil, istiqbollar.
IPv6 (Internet Protocol version 6) internet protokollarining yangi avlodi bo‘lib,
tarmoqning samarali ishlashini ta’minlash uchun zarur bo‘lgan texnologiyalardan
biridir. IPv6’ning yaratilish maqsadi, IPv4 ning manzillari soni cheklanganligi tufayli,
yangi avlod tarmoqlarining ehtiyojlarini qondirishdir. IPv6 ning 128-bitli manzil tizimi
internet infratuzilmasining kelajakda muvaffaqiyatli rivojlanishini ta’minlashga
xizmat qilmoqda. Bugungi kunda IPv6 nafaqat manzil taqsimlashni kengaytiradi, balki
tarmoq xavfsizligi, avtomatik konfiguratsiya, va ko‘p qurilmalarni qo‘llab-quvvatlash
kabi bir qancha yutuqlarni taqdim etadi. IPv6’ning tahlili ko‘plab afzalliklarga ega.
Avvalo, IPv6’ning 128-bitli manzil tizimi IPv4’ning 32-bitli manzil tizimiga nisbatan
deyarli cheksiz miqdorda manzillarni taqdim etadi. IPv4’da mavjud bo‘lgan 4,3
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
92
2181-3187
milliard manzilning yetmasligi sababli, hozirgi kunda Internetga ulanishda katta
cheklovlar mavjud. IPv6 esa barcha qurilmalarga, xususan, IoT (Internet of Things)
qurilmalariga alohida manzil ajratish imkonini beradi. Bugungi kunda har bir yangi
qurilma, hatto avtomobillar, uy texnikasi va smartfonlar ham internetga ulanadi, bu esa
IPv6’ning asosiy afzalliklaridan biridir.
IPv6’ning xavfsizlikni yaxshilashdagi roli juda muhimdir. IPv6 protokoli o‘z
ichiga IPsec texnologiyasini oladi, bu esa tarmoqda ma’lumot uzatishni shifrlashni va
autentifikatsiya qilishni ta’minlaydi. IPv4’da IPsec qo‘llanilishi majburiy emas edi,
ammo IPv6’da bu protokolning ajralmas qismi hisoblanadi. Shuningdek, IPv6’dagi
avtomatik konfiguratsiya imkoniyati tarmoqni xavfsiz va tez sozlash imkonini beradi,
bu esa tarmoq administratorlariga ko‘p vaqtni tejashga yordam beradi. IPv6’da mavjud
bo‘lgan ko‘p tarmoqli (multicast) va anycast texnologiyalari tarmoq samaradorligini
oshiradi. Bu texnologiyalar ma’lumotlarni samarali uzatish va tarmoq resurslaridan
yanada samarali foydalanish imkonini beradi. IPv4’da bu texnologiyalar faqat
cheklangan tarzda mavjud bo‘lsa, IPv6’da esa ular tarmoqni optimallashtirishda va
ko‘p foydalanuvchilar orasida ma’lumot almashish jarayonini tezlashtirishda muhim
rol o‘ynaydi.
IPv6’ning istiqbollari juda kengdir. IoT qurilmalarining soni doimiy ravishda
ortib bormoqda, va bu qurilmalar o‘zaro aloqada bo‘lishi uchun alohida IP manzillari
zarur. IPv6 nafaqat manzil kengayishini, balki IoT qurilmalarining tarmoqda samarali
ishlashini ta’minlaydi. Boshqa bir istiqbol bu — aqlli uy tizimlari. Misol uchun,
Amazon Echo yoki Google Nest kabi qurilmalar IPv6 orqali internetga ulanadi va
tarmoqda bir-biri bilan muloqot qilmoqda. IPv6’ning istiqbollaridan biri bu — 5G
texnologiyasining rivojlanishi. 5G texnologiyasi yuqori tezlikdagi internet
ulanishlarini va juda ko‘p qurilmalar orasida o‘zaro aloqani talab qiladi. IPv6 ning 128-
bitli manzillari 5G tarmog‘ining ehtiyojlarini qondirish uchun mukammal yechimdir.
5G tarmoqlari ko‘plab foydalanuvchilar va qurilmalar orasidagi uzluksiz aloqani
ta’minlash uchun IPv6’ni qo‘llashga tayyor. Shu tariqa, IPv6 5G tarmoqlarining global
miqyosda samarali ishlashini ta’minlaydi. IPv6’ning bulutli texnologiyalar bilan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
93
2181-3187
integratsiyasi ham istiqbollaridan biridir. Bulutli xizmatlar va ma’lumot
markazlarining rivojlanishi bilan IPv6 yangi imkoniyatlar yaratadi. IPv6 yordamida
serverlar va xizmatlar orasidagi o‘zaro aloqalar yanada samarali amalga oshiriladi.
Bulutli hisoblash va virtualizatsiya kabi yangi texnologiyalar IPv6’ni qo‘llab-
quvvatlashni talab qiladi, bu esa internet resurslaridan samarali foydalanish
imkoniyatini beradi.
IPv6 global internetning rivojlanishida ham muhim rol o‘ynaydi. Rivojlanayotgan
mamlakatlarda internet tarmoqlarining kengayishi uchun IPv6 zarur. IPv6 protokoli,
xususan, internetga yangi foydalanuvchilarni jalb qilish va yangi tarmoqlarni
yaratishda o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. IPv6 orqali butun dunyo bo‘ylab internet aloqasi
osonlashadi va internetning global miqyosda rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan
infratuzilma ta’minlanadi. IPv6’ning kelajakdagi istiqbollari internetni yanada
kengaytirishga, tarmoqlarni samarali boshqarishga va yangi texnologiyalarni qo‘llab-
quvvatlashga xizmat qiladi. Bu protokolning muvaffaqiyati internetning global
miqyosda rivojlanishida muhim omil bo‘ladi.
IPv6 manzili ko‘rinishi.
IPv6 manzillari 128-bitli bo‘lib, ular 16-bitli bo‘laklardan tashkil topadi. Har bir
bo‘lak heksadesimal (16-lik) raqamlar bilan ifodalanadi. IPv6 manzilida har bir bo‘lak
kolon (":") bilan ajratiladi. Masalan, IPv6 manzili quyidagi tarzda ko‘rinadi:
2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334
Yuqoridagi manzilda har bir qism 16-bitli raqamdan iborat. IPv6 manzillari ko‘p
joyni egallashi mumkin, lekin ketma-ket kelgan nol bo‘laklarini qisqartirish mumkin.
Bu qisqartirish ikki nuqta ("::") yordamida amalga oshiriladi. Masalan, yuqoridagi
manzilni qisqartirilgan holda quyidagicha yozish mumkin:
2001:0db8:85a3::8a2e:0370:7334
Bu yerda
"::"
— bu ketma-ket kelgan nol bo‘laklarining qisqartirilgan shaklidir.
IPv6 manzillari uchun bunday qisqartirish faqat bir marta amalga oshirilishi mumkin,
chunki ikki nuqta bir yoki bir nechta nol bo‘laklarini almashtiradi. Bu esa manzilni
o‘qilishi osonroq va soddaroq qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
94
2181-3187
Bundan tashqari, boshqa bir misol keltirsak,
2001:0db8::1
manzili ko‘rsatilgan.
Bu yerda faqat bir nechta nol bo‘laklari qisqartirilgan, va faqat
"1"
qismi qolgan.
Shunday qilib, IPv6 manzillari qisqartirilgan shaklda ham samarali va o‘qilishi oson
bo‘ladi.
IPv6 manzillari uchun yana bir misol bu —
::1
. Bu manzil
localhost
(ya’ni, o‘z
kompyuteringizdagi tizimga murojaat qilish)ni ifodalovchi manzildir. IPv6’da
::1
manzili, IPv4’dagi
127.0.0.1
manzilining o‘rnini egallaydi.
IPv6 manzillaridagi qisqartirishlar tarmoqni sozlashda va ularga murojaat qilishda
qulaylik yaratadi, chunki ular uzunlikni qisqartiradi va aniqroq ishlashni ta’minlaydi.
Bu misollar yordamida IPv6 manzillarining tuzilishi va qisqartirish prinsipi oson
tushuniladi.
Xulosa.
IPv6 (Internet Protocol version 6) internet tarmog‘ining rivojlanishida muhim
bosqichni tashkil etadi. IPv6 ning asosiy vazifasi IPv4 protokolining cheklovlarini
bartaraf etish va global internet tarmog‘ining kengayishini ta’minlashdir. IPv4 tizimida
manzil resurslari cheklangan bo‘lib, u faqat 4,3 milliard manzilni taqdim etadi. Bu esa
o‘z navbatida, Internetga ulanishda yangi qurilmalar va foydalanuvchilar uchun yetarli
manzil taqdim etishda muammolar yaratadi. IPv6 esa 128-bitli manzil tizimi orqali
deyarli cheksiz manzillarni taqdim etadi va tarmoqning kelajakdagi ehtiyojlarini
qondiradi. IPv6 ning yana bir afzalligi uning xavfsizlikni oshirishga qaratilgan
imkoniyatlaridir. IPv6 IPsec xavfsizlik protokolini o‘z ichiga oladi, bu esa internetda
ma’lumotlar uzatishning xavfsizligini ta’minlaydi. IPsec protokoli tarmoqdagi
ma’lumotlarni shifrlash va autentifikatsiya qilishni osonlashtiradi, bu esa tarmoq
xavfsizligini sezilarli darajada oshiradi. IPv4 da esa IPsec qo‘llanilishi majburiy emas
edi. IPv6, shuningdek, avtomatik konfiguratsiya funksiyasini taqdim etadi, bu esa
tarmoqni sozlashni ancha osonlashtiradi va tizim administratorlariga ko‘p vaqtni tejash
imkonini beradi.
IPv6 ning kelajagi haqida gapiradigan bo‘lsak, bu protokol internetning
kengayishini va tarmoqlarni samarali boshqarishni ta’minlaydi. Internetga ulangan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–2_ Мая –2025
95
2181-3187
qurilmalar sonining ortishi, yangi texnologiyalar va xizmatlarning paydo bo‘lishi IPv6
ning zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi. IPv6 nafaqat manzil taqsimlashni
kengaytiradi, balki xavfsizlikni oshirish, tarmoqni samarali boshqarish va global
miqyosda yangi texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
Hughes,
J.
(2014).
IPv6
Essentials
.
O'Reilly
Media,
Inc.
Bu kitobda IPv6 protokolining asoslari, tuzilishi, qisqartirish usullari va tarmoq
xavfsizligi haqida batafsil ma'lumot berilgan.
2.
Deering, S., & Hinden, R. (1998).
Internet Protocol, Version 6 (IPv6)
Specification
.
RFC
2460.
IPv6 ning rasmiy spetsifikatsiyasi bo‘lib, bu hujjat protokolning texnik tafsilotlarini va
ishlash prinsiplari haqida ma'lumot beradi.
3.
Gilmore, P., & Niemi, R. (2007).
IPv6: Theory, Protocol, and Practice
.
Pearson
Education.
Kitobda IPv6 ning nazariy asoslari, amaliy qo‘llanilishi va tarmoq infratuzilmasidagi
o‘rni haqida so‘z yuritiladi.
4.
Baker,
F.
(2005).
IPv6
Advanced
Protocols
.
Cisco
Press.
Cisco Press tomonidan chop etilgan ushbu kitob IPv6 protokolining ilg‘or
texnologiyalari, xavfsizligi va uning tarmoq infratuzilmasidagi o‘rni haqida batafsil
tushuncha beradi.
