ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
116
2181-
3187
MODDALAR ALMASHINUVI VA OQIMNING
TERMOREGULYATSIYASI
Alfraganus Universiteti, Tibbiyot fakulteti,
davolash ishi yo‘nalishi, 3-bosqich talabasi
Abdurahmonova Dilnoza
Annotatsiya;
Ushbu maqolada moddalar almashinuvi jarayonlari va
termoregulyatsiya mexanizmlarining inson organizmidagi asosiy biologik ahamiyati
tahlil qilingan. Metabolik oqimlarning issiqlik ishlab chiqarish va uni tartibga
solishdagi roli, shuningdek, gomeostazni saqlashdagi ishtiroki yoritilgan.
Termoregulyatsiya organizmning tashqi muhit o‘zgarishlariga moslashish
strategiyasining asosiy komponentidir. Maqolada termoregulyatsiyani boshqaruvchi
markaziy va periferik mexanizmlar, shuningdek, patofiziologik holatlar ham
yoritilgan.
Аннотация
: Человек механизмов механизмов и термистики в этой статье
Основное биологическое значение в организме анализируется. Роль
производства тепла и регуляции метаболиков, Сохранение приспособления
также покрывается. Терморегуляция является основным компонентом тела для
адаптации к изменениям внешней среды. Терморегуляция в статье Менеджер
охватывает
центральные
и
периферические
механизмы,
а
также
патофизиологическую помощь.
Annotation:
Man man of mechanisms of mechanisms and termoregulation in this
article The main biological significance in the div is analyzed. The role of heat
production and regulation of the metabolicims, The preservation of a homement is also
covered. Termoregulation is the main component of the div to adapt to external
environment changes. Termoregulation in the article The manager covers central and
peripheral mechanisms, as well as pathophysiological care.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekcha: moddalar almashinuvi, termoregulyatsiya, gomeostaz,
issiqlik oqimi, metabolizm
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
117
2181-
3187
Keywords;
metabolism, thermoregulation, homeostasis, heat flow, biochemical
exchange
Ключевые слова:
обмен веществ, терморегуляция, гомеостаз, теплообмен,
метаболизм
Inson organizmida moddalar almashinuvi (metabolizm) – bu barcha
biokimyoviy reaktsiyalar majmuasi bo‘lib, u hujayra hayotiy faoliyatini ta’minlaydi.
Oqim orqali moddalar almashinuvi jarayonlari tezlashadi va turli fiziologik holatlar,
masalan, harorat o‘zgarishi, stress, faoliyat holatiga mos ravishda moslashadi.
Termoregulyatsiya esa organizm haroratining muvozanatini saqlab turuvchi muhim
fiziologik jarayondir. Moddalar almashinuvi: umumiy tushuncha Metabolizm ikki
asosiy bosqichga bo‘linadi: anabolizm (yig‘ilish jarayonlari) va katabolizm
(parchalanish jarayonlari). Bu jarayonlar orqali organizm energiya oladi, zarur oqsillar,
yog‘lar va uglevodlar sintezlanadi. Moddalar almashinuvi hujayra ichida ATP
(adenozin trifosfat) ishlab chiqarilishi orqali energiyani ta’minlaydi. Bu energiya, o‘z
navbatida, haroratni barqaror saqlashda xizmat qiladi. Issiqlik oqimi va
termoregulyatsiya; Organizmda hosil bo‘lgan issiqlik termoregulyatsiya orqali
boshqariladi. Termoregulyatsiya ikki asosiy turda bo‘ladi:
Fizik termoregulyatsiya: terlash, nafas olish orqali issiqlik chiqarish;
Kimyoviy termoregulyatsiya: metabolik reaktsiyalar orqali issiqlik ishlab
chiqarish. Issiqlik oqimi qon aylanishi orqali butun tana bo‘ylab tarqatiladi. Markaziy
termoregulyatsiya gipotalamus tomonidan boshqariladi, u organizm harorati
o‘zgarishiga darhol javob qaytaradi. Termoregulyatsiyaning fiziologik mexanizmlari
Termoregulyatsiyada ishtirok etuvchi asosiy tizimlar: Markaziy nerv tizimi:
gipotalamus orqali haroratni nazorat qiladi.
Qon aylanish tizimi: issiqlikni periferiyadan markazga yoki markazdan
periferiyaga uzatadi. Nafas olish tizimi: nafas chiqarish orqali issiqlikni chiqaradi. Teri
orqali
terlash:
sovitish
mexanizmi
sifatida
ishlaydi.
Patologik
holatlar
Termoregulyatsiyaning buzilishi bir qator kasalliklarni keltirib chiqaradi: Gipertermiya
– tana haroratining haddan tashqari ko‘tarilishi; Gipotermiya – tana haroratining
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
118
2181-
3187
pasayishi; Atrofiyaga uchragan metabolik sindromlar – energiya muvozanatining
buzilishi. Bu holatlar modda almashinuvining sustlashuvi yoki izdan chiqishi bilan
bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Xulosa;
Moddalar almashinuvi va termoregulyatsiya organizmning hayotiy faoliyatida
muhim o‘rin egallaydi. Ular orqali tana ichki muhitining barqarorligi ta’minlanadi.
Termoregulyatsiyaning markaziy va periferik mexanizmlari haroratni doimiy ushlab
turishga xizmat qiladi. Ushbu jarayonlar gomeostazni ta’minlab, organizmni tashqi
omillardan himoya qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Guyton A.C., Hall J.E. "Textbook of Medical Physiology". Elsevier, 2021.
2. Tortora G.J., Derrickson B. "Principles of Anatomy and Physiology". Wiley, 2020.
3. Назаров Н.Н. "Физиология человека". Тошкент: Тиббий нашр, 2019.
4. Ganong W.F. "Review of Medical Physiology". McGraw-Hill Education, 2022.
5. Мамажонов А. ва бошқалар. "Одам физиологияси". Тошкент, 2018.
