ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
110
2181-
3187
GEMODINAMIKA ASOSLARI, TOMIRLI TANASINING
BOSHQARILISHI
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti,
davolas ishi yo’nalishi 3-kurs
talabasi Abdurahmonova Dilnoza
Annotatsiya;
Ushbu maqolada gemodinamikaning fiziologik asoslari, yurak-qon
tomir tizimining tuzilishi va funksional boshqaruvi haqida ilmiy tahlil berilgan.
Ayniqsa, arterial bosim, qon oqimining tezligi, periferik qarshilik va vegetativ nerv
tizimining tomirli tana faoliyatiga ta’siri atroflicha yoritilgan. Maqolada shuningdek,
klinik amaliyotda gemodinamikani nazorat qilish usullari va ularning diagnostik
ahamiyati ham muhokama qilingan.
Annotation:
This article provides scientific analysis on physiological bases of
hemodynamics, cardi-blooded structure and functional management. Especially as the
speed of blood pressure, blood flow, peripheral resistance is contrary to the div
activity of the vavegrative nervous system illuminated. The article also discusses the
methods of use of hemodynamics in clinical practice and their diagnostic.
Аннотация
: В этой статье представлен научный анализ физиологических
оснований гемодинамики, карди-мытья структура и функционального лечения.
Тем более, что скорость артериального давления, кровоток, периферическая
резистентность противоречит активности тела вавегративной нервной системы
освещен. В статье также обсуждаются методы использования гемодинамики в
клинической практике и их диагностике.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekcha: Gemodinamika, arterial bosim, tomirli tana, yurak
chiqishi, vegetativ boshqaruv
Ключевые слова:
Гемодинамика, артериальное давление, сосудистое тело,
сердечный выброс, вегетативное управление
Keywords:
Hemodynamics, arterial pressure, vascular div, cardiac output,
autonomic control
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
111
2181-
3187
Gemodinamika — bu yurak va qon tomirlar orqali qonning harakati va uni
boshqarish mexanizmlarini o‘rganuvchi fan sohasidir. Qon aylanish tizimining holati
organizmning homeostaziya saqlanishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shu bois, ushbu
maqolada yurak va tomirlarning o‘zaro bog‘liqligi, ularning muvofiqlashtirilgan
faoliyati, qon aylanishining asosiy ko‘rsatkichlari va boshqaruv mexanizmlari tahlil
qilinadi. Gemodinamika asoslari Gemodinamikaning asosiy komponentlari
quyidagilardan iborat: Yurak chiqishi (cardiac output): Bir daqiqada yurak tomonidan
chiqariladigan qon hajmi. Bu ko‘rsatkich yurak urish soni va har bir urishda
chiqariladigan qon hajmiga bog‘liq. Arterial bosim (blood pressure): Qonning tomir
devorlariga bosimi bo‘lib, yurak siklining sistolik va diastolik fazalarida o‘zgarib
turadi. Periferik qarshilik (total peripheral resistance): Qonning oqimiga qarshilik
qiluvchi tomirlar, asosan kichik arteriyalar tomonidan belgilanadi. Qon viskozligi:
Qonning suyuqlik darajasi bo‘lib, u ham oqimga ta’sir ko‘rsatadi. Tomirli tananing
tuzilishi va vazifasi Tomirli tana (corpus vasculosum) — bu qon bosimini nazorat
qilishda ishtirok etuvchi ixtisoslashgan retseptorlar majmuasidir. U asosan aorta
yoyida, karotid bifurkatsiyada joylashgan bo‘lib, baroretseptorlar, chemoreseptorlar,
mexanoreseptorlar orqali qon bosimini sezadi. Baroretseptorlar arterial bosimning
ko‘tarilishi yoki pasayishini aniqlab, bu signalni markaziy asab tizimiga yuboradi.
Natijada, yurak urish tezligi, qon tomirlarning tonusi va shuningdek, qon hajmi
regulyatsiya qilinadi.Yurak-qon tomir tizimining boshqarilishi Yurak-qon tomir tizimi
asosan quyidagi yo‘llar bilan boshqariladi: Neyrogen boshqaruv: Sympatik va
parasimpatik nervlar yurak ritmi, kuchi, tomirlarning torayishi yoki kengayishini
nazorat qiladi. Gumoral boshqaruv: Qon orqali gormonlar (adrenalin, renin,
angiotenzin II) orqali bosimni tartibga soladi. Avtomatik boshqaruv: O‘zakdagi
retseptorlar (baro-, kemo-, stretch) orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob reaktsiyasi yuzaga
keladi. Gemodinamik buzilishlar va ularning diagnostikasi Gemodinamik buzilishlar
turli kasalliklarda uchraydi: Gipertenziya: Arterial bosimning surunkali yuqori
bo‘lishi. Gipotoniya: Qon bosimining pasayishi, ayniqsa yurak yetishmovchiligi
holatida. Shok holatlari: Qon aylanishning keskin buzilishi (gipovolemik, kardiogen
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
112
2181-
3187
va boshqalar). Bunday holatlarda EKG, qon bosimini o‘lchash, dopplerografiya,
echokardiyografiya kabi usullar yordamida holat aniqlanadi.
Xulosa;
Gemodinamika tirik organizmda qon aylanish tizimining samarali faoliyatini
ta’minlaydi. Yurakning nasoslik faoliyati, tomirlarning elastikligi va boshqaruv
mexanizmlarining uyg‘unligi organizmning barcha to‘qima va organlarini kislorod
bilan ta’minlaydi.
Gemodinamik ko‘rsatkichlarni baholash tibbiy amaliyotda muhim ahamiyat kasb
etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati;
1. Tortora G.J., Derrickson B. Principles of Anatomy and Physiology. Wiley, 2021. 2.
Гайворонский И.В. Анатомия человека. Сердечно-сосудистая система. СПб,
2020.
3. Sherwood L. Human Physiology: From Cells to Systems. Cengage Learning, 2019.
4. Mamatqulov M.M. Normal Fiziologiya. Toshkent, 2022.
