ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
438
2181-
3187
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHDA
DAVLATNING INSTITUTSIONAL ROLI VA STRATEGIK YONDASHUVLARI
Baxtiyorov Mexroʻzxon Baxtiyorovich
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi
chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti
Iqtisodiyot fakulteti 2-bosqich talabasi
Salamov Ibroxim
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi
chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti,
Iqtisodiyot va menejment kafedrasi
dotsenti iqtisod fanlari nomzodi
Annotatsiya Ushbu maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlashda davlatning institutsional roli, iqtisodiy siyosati, moliyaviy va tashkiliy
yondashuvlari tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekiston tajribasi va ilg‘or xorijiy
amaliyotlar asosida strategik takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: kichik biznes, tadbirkorlik, davlat qo‘llab-quvvatlovi, institutsional
muhit, iqtisodiy siyosat
Kirish Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik har qanday mamlakat
iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchi hisoblanadi. Ular ish o‘rinlari yaratish,
innovatsiyalarni joriy etish, ichki bozorni to‘ldirish va ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Shu bois ko‘plab davlatlar ushbu sohani rivojlantirish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
439
2181-
3187
uchun maxsus strategiyalar ishlab chiqmoqda. O‘zbekiston ham tadbirkorlikni davlat
siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilab, keng ko‘lamli islohotlar
olib bormoqda.
Davlatning institutsional roli: nazariy asoslar Davlatning kichik biznesni
rivojlantirishdagi ishtiroki bir necha institutsional vazifalarni o‘z ichiga oladi:
•
Huquqiy asos yaratish: qonunchilik bazasini ishlab chiqish va
soddalashtirish;
•
Infratuzilmaviy qo‘llab-quvvatlash: biznes inkubatorlar, logistika
markazlari, axborot resurslari;
•
Moliyaviy yordam: imtiyozli kreditlar, grantlar, investitsiya kafolatlari;
•
Regulyatorlik yondashuvi: soliq yukini kamaytirish, byurokratiyani
qisqartirish;
•
Tadbirkorlik ta’limi va konsultatsiyasi: bilim va ko‘nikmalarni oshirishga
qaratilgan dasturlar.
Ushbu institutsional roldan kelib chiqib, kichik biznes rivojining davlat
tomonidan boshqariladigan mexanizmlari shakllanadi.
O‘zbekistonda kichik biznesni rivojlantirish siyosati O‘zbekiston Respublikasida
oxirgi yillarda kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qator muhim hujjatlar va
amaliy chora-tadbirlar qabul qilindi:
•
Prezident farmonlari va qarorlari orqali soliq yengilliklari, ruxsat berish
tartibotlari soddalashtirildi;
•
“Yagona
darcha”
tamoyili
asosida
ro‘yxatga
olish
tizimi
optimallashtirildi;
•
Tadbirkorlikni rivojlantirish agentligi, Aloqa banki, Mikrokredit
tashkilotlari orqali moliyaviy vositalar taqdim etilmoqda;
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
440
2181-
3187
•
“Har bir tadbirkor – islohotchi” tamoyili asosida bevosita mahalliy
muammolarni hal etish amaliyoti yo‘lga qo‘yilgan;
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, kichik biznes YaIMning 50 foizidan ortig‘ini
tashkil etmoqda va bu ulush yildan-yilga ortib bormoqda.
Xalqaro tajriba: davlatning qo‘llab-quvvatlovchi modeli
•
Germaniya: KfW banki orqali kichik biznesga imtiyozli kreditlar va
grantlar, raqamli transformatsiya dasturlari;
•
AQSh: SBA (Small Business Administration) tashkiloti orqali huquqiy,
moliyaviy, ta’limiy yordam ko‘rsatiladi;
•
Turkiya: KOSGEB agentligi orqali subsidiyalar, ko‘rgazmalar, texnologik
yangilanish uchun moliyaviy rag‘batlar;
•
Janubiy Koreya: inkubatsion markazlar, eksportga yo‘naltirilgan kichik
biznes uchun davlat kafolatlari.
Bu tajribalardan ko‘rinadiki, davlatning faol va tizimli yondashuvi kichik
tadbirkorlik rivojining asosi hisoblanadi.
Strategik takliflar
1.
Yashil tadbirkorlikni rivojlantirish: Ekologik toza mahsulotlar
ishlab chiqarishga mo‘ljallangan kichik biznesni alohida qo‘llab-quvvatlash.
2.
Raqamli platformalarni kengaytirish: Onlayn ro‘yxatdan o‘tish,
elektron hisobot tizimlarini tatbiq etish.
3.
Hududiy kooperatsiyalar: Tadbirkorlarni mahalliy xomashyo va
resurslar bilan bog‘lash orqali regional iqtisodiyotni faollashtirish.
4.
Startaplar uchun grant dasturlarini kengaytirish: Innovatsion
g‘oyalarga asoslangan kichik loyihalarni rag‘batlantirish.
5.
Soliq va kredit imtiyozlarining soddalashtirilgan tizimini ishlab
chiqish: Tadbirkorlik faoliyatini boshlovchilar uchun.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
441
2181-
3187
Xulosa Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik mamlakat iqtisodiyotining barqaror
va diversifikatsiyalashgan asosini tashkil etadi. Bu sohani samarali rivojlantirish uchun
davlatning institutsional yondashuvi, siyosiy iroda, huquqiy va moliyaviy vositalari
muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekiston bu yo‘lda muhim natijalarga erishmoqda, biroq jahon
tajribasi asosida yanada ilg‘or strategiyalarni ishlab chiqish orqali sohaga yangi sur’at
berilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari, 2020–2024 y.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambag‘allikni qisqartirish
vazirligi hisobotlari.
3.
OECD.
Policies for Small and Medium Enterprises (SMEs)
, 2021.
4.
SBA.gov – US Small Business Administration rasmiy ma’lumotlari.
5.
KOSGEB – Turkiya kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash agentligi nashrlari.
6.
KfW Bankengruppe – Germaniya moliyaviy rivojlanish instituti.
