ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
402
2181-
3187
RUHIY SALOMATLIK INQIROZI: O‘SMIRLAR ORASIDA
DEPRESSIYA VA UNING OLDINI OLISH
Qo'qon Universiteti Andijon filiali Tibbiyot fakulteti
Davolash ishi 2-kurs 201-guruh Talabasi
Ikromova Dilafruzxon O'ktamjon qizi
Qo‘qon universiteti Andijon filiali
tabiy fanlar kafedrasi o‘qituvchisi:
Amanbayeva Sanobarxon
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda o‘smirlar orasida ruhiy salomatlik bilan
bog‘liq muammolar, xususan, depressiya holatlari keng tarqalayotgani tahlil qilinadi.
Tadqiqotda o‘smirlik davrida yuzaga keladigan psixologik bosimlar, ijtimoiy
tarmoqlarning salbiy ta’siri, oila va maktab muhitining ruhiy salomatlikka ta’siri kabi
omillar yoritiladi. Shuningdek, depressiyani erta aniqlash, profilaktik chora-tadbirlar
ko‘rish, psixologik maslahatlar va psixoterapiya usullaridan foydalanish orqali
o‘smirlar ruhiy holatini yaxshilash yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Mazkur ish ruhiy
salomatlikni mustahkamlash va sog‘lom avlodni tarbiyalashda muhim ilmiy-amaliy
ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
Ruhiy salomatlik, o‘smirlik, depressiya, profilaktika, psixologik
yordam, psixoterapiya, ijtimoiy muhit, stress, erta aniqlash, sog‘lom turmush tarzi.
КРИЗИС ПСИХИЧЕСКОГО ЗДОРОВЬЯ: ДЕПРЕССИЯ СРЕДИ
ПОДРОСТКОВ И ПРЕДУПРЕЖДЕНИЕ ЕЁ РАЗВИТИЯ
АННОТАЦИЯ
В данной статье анализируется рост распространённости проблем
психического здоровья среди подростков в современном обществе, в частности,
случаев депрессии. В исследовании рассматриваются такие факторы, как
психологическое давление в подростковом возрасте, негативное влияние
социальных сетей, воздействие семейной и школьной среды на психическое
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
403
2181-
3187
здоровье. Также освещаются пути улучшения психоэмоционального состояния
подростков посредством раннего выявления депрессии, профилактических мер,
психологического консультирования и психотерапии. Данная работа имеет
важное научно-практическое значение для укрепления психического здоровья и
воспитания здорового поколения.
Ключевые слова:
Психическое здоровье, подростки, депрессия,
профилактика, психологическая помощь, психотерапия, социальная среда,
стресс, ранняя диагностика, здоровый образ жизни.
MENTAL HEALTH CRISIS: DEPRESSION AMONG ADOLESCENTS
AND ITS PREVENTION
ANNOTATION
This article analyzes the growing prevalence of mental health issues among
adolescents in modern society, particularly focusing on depression. The research
highlights factors such as psychological pressure during adolescence, the negative
impact of social media, and the influence of family and school environments on mental
well-being. It also explores methods to improve adolescents’ mental states through
early detection of depression, preventive measures, psychological counseling, and
psychotherapy. This work holds significant scientific and practical value in
strengthening mental health and fostering a healthy generation.
Keywords:
Mental health, adolescence, depression, prevention, psychological
support, psychotherapy, social environment, stress, early detection, healthy lifestyle.
KIRISH
Bugungi kunda inson salomatligi haqida gap ketganda, nafaqat jismoniy, balki
ruhiy holat ham muhim omil sifatida ko‘rilmoqda. Ayniqsa, o‘smirlik davrida ruhiy
salomatlik muammolari dolzarb masalaga aylanib bormoqda. O‘sish va rivojlanish
bosqichida bo‘lgan o‘smirlar turli psixologik bosimlar, ijtimoiy o‘zgarishlar va tashqi
muhit ta’sirida depressiyaga duchor bo‘lish ehtimoli yuqori bo‘ladi. So‘nggi yillarda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
404
2181-
3187
ushbu yosh guruhida depressiv holatlar sonining ortib borayotgani, o‘quvchilar, ota-
onalar va pedagoglar uchun jiddiy xavotir uyg‘otmoqda.
Ushbu muammoga e’tibor qaratish, uning ildiz sabablari va oqibatlarini o‘rganish,
shuningdek, samarali profilaktika va psixologik yordam choralarini ishlab chiqish
jamiyatning dolzarb vazifasidir. Mazkur maqolada o‘smirlar orasida ruhiy salomatlik
inqirozining sabablari, depressiyaning tarqalish omillari va uning oldini olish bo‘yicha
tavsiyalar yoritib beriladi.
O‘smirlik — inson hayotidagi eng muhim va murakkab bosqichlardan biri bo‘lib,
bu davrda shaxsning jismoniy, aqliy va ruhiy jihatdan shakllanishi ro‘y beradi. Bu
jarayonda o‘smirlar ko‘plab ichki va tashqi bosimlarga duch keladilar. Aynan shu
davrda psixologik muvozanatning buzilishi, stress va depressiya holatlari tez-tez
uchraydi.
Depressiya — bu nafaqat kayfiyatning tushkun holati, balki insonning kundalik
hayotga bo‘lgan qiziqishini yo‘qotishi, energiyaning pasayishi, o‘zini keraksiz deb his
qilish, uyqu va ishtaha buzilishlari bilan kechadigan ruhiy kasallikdir. O‘smirlar
orasida depressiyaga olib keluvchi asosiy omillar quyidagilar bo‘lishi mumkin:
•
Oila muhiti:
Oilaviy nizolar, e’tiborsizlik, zo‘ravonlik yoki haddan
tashqari bosim ruhiy salomatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
•
Maktab va o‘quv bosimi:
Baholarga bo‘lgan ortiqcha e’tibor, o‘quv
yuklamasi, o‘qituvchilarning munosabati va sinfdoshlar bilan muammolar
depressiv holatni kuchaytirishi mumkin.
•
Ijtimoiy tarmoqlar:
So‘nggi yillarda ijtimoiy tarmoqlarning haddan
ziyod foydalanilishi o‘z-o‘zini solishtirish, o‘ziga bo‘lgan ishonchning
pasayishi, kiberzo‘ravonlik holatlariga olib kelmoqda.
•
O‘smirlikdagi fiziologik o‘zgarishlar:
Gormonal o‘zgarishlar va
tanadagi jismoniy o‘zgarishlar o‘z navbatida hissiy beqarorlikni keltirib
chiqaradi.
Depressiyani erta aniqlash va unga o‘z vaqtida chora ko‘rish muhim ahamiyatga
ega. Buning uchun maktab psixologlari, ota-onalar va o‘qituvchilar o‘smirlarning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
405
2181-
3187
holatini doimiy kuzatib borishlari zarur. Ruhiy salomatlikni saqlashda quyidagi
profilaktik choralar muhim o‘rin tutadi:
•
Ochiq va ishonchli muloqot muhitini yaratish;
•
Psixologik maslahatlar va treninglar tashkil etish;
•
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish (jismoniy faollik, to‘g‘ri
ovqatlanish, uyqu rejimi);
•
Ijtimoiy faoliyatlarga jalb qilish (sport, to‘garaklar, ixtiyoriy ishlar);
•
Zarurat bo‘lsa, mutaxassis psixoterapevt yoki psixiatr ko‘magiga murojaat
qilish.
Shuningdek, ta’lim muassasalarida ruhiy salomatlik madaniyatini shakllantirish,
bu boradagi savodxonlikni oshirish, o‘quv dasturlariga mos tushunchalarni kiritish
ham muhim ahamiyatga ega.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, o‘smirlik davrida yuzaga keladigan ruhiy
salomatlik muammolari, ayniqsa depressiya holatlari, jamiyatning barcha qatlamlariga
taalluqli dolzarb masalalardan biridir. Depressiya nafaqat o‘smirning hissiy holatiga,
balki uning ijtimoiy hayoti, o‘qishdagi faoliyati va kelajakdagi shaxsiy rivojlanishiga
ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu muammoga befarqlik, uni vaqtinchalik holat deb
hisoblash, aksincha, muammoni chuqurlashtirishi mumkin.
Muhokama davomida aniqlanishicha, o‘smirlar orasidagi depressiyaga olib
keluvchi asosiy omillar – oiladagi befarqlik, maktabdagi stress, tengdoshlar bilan
bo‘lgan muammolar va ijtimoiy tarmoqlarning salbiy ta’siri – o‘z vaqtida bartaraf
etilmasa, jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, o‘smirlar bilan ishlovchi
barcha mutasaddi tomonlar – ota-onalar, o‘qituvchilar, psixologlar va jamiyat vakillari
bu muammoni barvaqt aniqlash va hal qilishda faol ishtirok etishlari lozim.
Natijaviy jihatdan aytish mumkinki, o‘smirlarning ruhiy salomatligini
mustahkamlash bo‘yicha quyidagi xulosalarga kelindi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
406
2181-
3187
1.
Depressiyani erta aniqlash
va unga nisbatan zudlik bilan chora
ko‘rish o‘smirning kelajakdagi salomatligi va rivojlanishida muhim rol
o‘ynaydi.
2.
Psixologik yordam xizmatlarini kuchaytirish
, maktablarda
doimiy psixologik kuzatuv va maslahatlar tizimini yo‘lga qo‘yish zarur.
3.
Ota-onalar va pedagoglar uchun ma’rifiy treninglar
va
seminarlar tashkil etish orqali ularning ruhiy salomatlik borasidagi bilimlarini
oshirish kerak.
4.
O‘quvchilarni sog‘lom hayot tarziga yo‘naltirish
– jismoniy
faollik, madaniy va sport tadbirlari, muloqot madaniyatini rivojlantirish orqali
stressni kamaytirish mumkin.
Shu asosda aytish mumkinki, o‘smirlar orasida depressiyaning oldini olishga
qaratilgan har bir harakat – bu sog‘lom va barkamol jamiyat sari qo‘yilgan muhim
qadamdir.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, o‘smirlar orasida depressiyaning keng tarqalishi
zamonaviy jamiyat uchun jiddiy muammolardan biri sanaladi. O‘smirlik davri — inson
hayotining o‘ta nozik va muhim bosqichi bo‘lib, bu davrdagi ruhiy muvozanatning
buzilishi o‘smirning jamiyatda o‘z o‘rnini topishiga, bilim olishiga va sog‘lom shaxs
sifatida shakllanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ushbu mavzuni o‘rganish shuni ko‘rsatdiki, depressiyaning asosiy sabablari —
oilaviy muhitdagi muammolar, maktabdagi psixologik bosim, ijtimoiy tarmoqlarning
salbiy ta’siri va o‘z-o‘zini past baholash bilan bog‘liqdir. Shuning uchun bu
muammoning oldini olishda kompleks yondashuv muhim ahamiyatga ega: oila,
maktab, sog‘liqni saqlash tizimi va jamiyat birgalikda harakat qilishi kerak.
Ruhiy salomatlikni mustahkamlash uchun o‘smirlarga doimiy psixologik yordam,
sog‘lom ijtimoiy muhit, ochiq muloqot va ijobiy faoliyatlar zarur. Bu esa, kelajakda
sog‘lom, ijtimoiy jihatdan faol va ma’suliyatli avlodni shakllantirishga xizmat qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
407
2181-
3187
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Karimova R.A.
Psixologiya asoslari
. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi, 2020.
2.
Abduqodirov A.A., Jo‘rayev N.S.
Yosh davrlari psixologiyasi
. – Toshkent:
Fan, 2019.
3.
World Health Organization (WHO).
Adolescent mental health
.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
4.
UNICEF.
Mental Health and Psychosocial Well-being Among
Adolescents
. – New York, 2021.
5.
Beck, A.T., Steer, R.A., & Brown, G.K.
Manual for the Beck Depression
Inventory-II
. – San Antonio, TX: Psychological Corporation, 1996.
6.
Qodirova M.M.
Zamonaviy psixologik muammolar va ularni hal etish
yo‘llari
. – Toshkent: Ilm Ziyo, 2022.
7.
American Psychological Association (APA).
Understanding depression in
adolescents
https://www.apa.org/topics/depression/teens
8.
Hasanov B.X.
Oila psixologiyasi va ijtimoiy muhit
. – Samarqand: SIESI,
2018.
9.
Hamroqulova N.N.
O‘quvchi yoshlarda depressiyani erta aniqlash usullari
.
//
Psixologiya va Pedagogika Ilmiy-Amaliy Jurnali
, 2023, №2, 45–49-betlar.
10.
Kazdin, A.E.
Parent Management Training: Treatment for Oppositional,
Aggressive, and Antisocial Behavior in Children and Adolescents
. – Oxford University
Press, 2005.
