МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
163
ОММАВИЙ ТАДБИРЛАРНИ ЎТКАЗИШДА ИЧКИ ИШЛAР ВА
МИЛЛИЙ ГВАРДИЯ ОРГАНЛАРИ ЎЗАРО ҲАМКОРЛИГИНИНГ
ТАШКИЛИЙ АСОСЛАРИ
Самандаров Жонибек Хоидбойевич
Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси Мaгиcтрaтурaсининг
II дaрaжaдaги "Тaшкилий-тaктик бoшқaрув" мутaхaccиcлиги тингловчиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15738619
Оммавий тадбирни ўтказишда фавқулодда вазиятлар юзага келиши
ёки фуқароларнинг хавфсизлиги ва жамоат тартибини таъминлашга
таҳдид солувчи ҳолатлар юзага келганда, комиссия томонидан янги юзага
келган ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда, объектнинг рухсат берилган
оммавий тадбирни ўтказишга тайёрлигини ва оммавий тадбирни ўтказиш
учун оммавий тадбир ташкилотчиси ва оммавий тадбирни ўтказиш
объектининг маъмурияти томонидан амалга ошириладиган тайёргарлик
чора-тадбирлари ҳолатини ўрганувчи ишчи гуруҳ ташкил қилинади.
Шунингдек, оммавий тадбирларни ўтказиш тўғрисидаги қонун
ҳужжатлари ушбу Қонун ва бошқа қонун ҳужжатларидан иборатдир. Агар
Ўзбекистон
Республикасининг
халқаро
шартномасида
оммавий
тадбирларни ўтказиш тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда
тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома
қоидалари қўлланилади.
Шуни
унутмаслигимиз
керакки,
митинглар,
йиғилишлар,
намойишлар, кўча юришлари, шунингдек тўй, юбилей ва бошқа оилавий
тадбирларни бағишланган маросимларни ўтказишга татбиқ этилмайди.
Ўзбекистонда оммавий тадбирларни ташкил этиш ва ўтказишда ички
ишлар органлари ва Миллий гвардиянинг ўзаро ҳамкорлиги қатъий
норматив-ҳуқуқий базага асосланган ташкилий механизмлар орқали
амалга оширилади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
2014 йил 29 июлдаги 205-сон қарори тадбирларни ташкил этиш тартиб-
таомилларини, рухсат бериш жараёнларини ва хавфсизлик чораларини
аниқ белгилаб, ички ишлар органлари ва Миллий гвардиянинг
вазифаларини мувофиқлаштиришга хизмат қилади
1
.
Ушбу қарорга кўра, ички ишлар органлари тадбирларнинг
қонунийлигини назорат қилиш, ташкилотчилар билан рухсат бериш
1
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 29 июлдаги “Оммавий
тадбирларни ташкил этиш ва ўтказиш тартибини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари
тўғрисида”ги 205-сон қарори. Электрон манба: https://lex.uz/docs/2438871. Мурожаат вақти:
21.06.2025.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
164
жараёнларида мулоқот қилиш ва хавф-хатарларни таҳлил қилишга
масъулдир. Миллий гвардия эса тадбир жойларида жисмоний
хавфсизликни таъминлаш, патруллик қилиш ва тезкор чора-тадбирлар
кўриш вазифаларини бажаришга жалб қилинади. Мисол учун, тадбирга
рухсат бериш жараёнида ички ишлар органлари ташкилотчилар
томонидан тақдим этилган аризаларни кўриб чиқиб, хавфсизлик
режаларини мувофиқлаштиради, Миллий гвардия эса тадбир жараёнида
тартиботни сақлаш ва хавфсизликни таъминлаш учун зарур чоралар
кўради. “Ички ишлар органлари тўғрисида”ги қонуннинг 4-моддаси
жамоат тартибини сақлаш ва қонунбузарликларнинг олдини олиш
вазифаларини, 12-модда эса рухсат бериш жараёнларини назорат
қилишни белгилайди
2
. “Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси
тўғрисида”ги қонуннинг 6-моддаси Миллий гвардиянинг жамоат
тартибини сақлаш вазифаларини, 10-модда эса ички ишлар органлари
билан ҳамкорликда хавфсизлик чораларини амалга оширишни кўрсатади
3
.
Ушбу норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ташкилий асосларнинг мустаҳкам
базасини
ташкил
қилиб,
вазифаларни
аниқ
тақсимлаш
ва
мувофиқлаштирилган фаолиятни таъминлайди.
Идоралараро мувофиқлаштирув ушбу ҳамкорликнинг ташкилий
асосларининг асосий унсуридир. Ўзбекистонда ички ишлар органлари ва
Миллий гвардия оммавий тадбирларда хавфсизликни таъминлаш учун
биргаликда иш режаларини ишлаб чиқади, хавф-хатарларни таҳлил
қилади ва вазифаларни тақсимлайди. Тадбир олдидан ички ишлар
органлари ташкилотчилар билан хавфсизлик режаларини муҳокама
қилиб,
тадбирнинг
вақти,
жойи
ва
иштирокчилар
сонини
мувофиқлаштиради. Миллий гвардия эса тадбир жойларида хавфсизлик
постларини ташкил қилиб, патруллик хизматини амалга оширади ва
тезкор жавоб беришга тайёр бўлади. Хорижий тажриба, хусусан,
Германиянинг “Polizeigesetz” қонунчилигига кўра, хавфсизлик органлари
оммавий тадбирларда идоралараро мувофиқлаштирувни таъминлаш учун
2
Ўзбекистон Республикасининг “Ички ишлар органлари тўғрисида”ги қонуни, 2016
йил 16 сентябрь, № ЗРУ-406. Электрон манба: https://lex.uz/docs/3026240. Мурожаат вақти:
21.06.2025.
3
Ўзбекистон Республикасининг “Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси
тўғрисида”ги
қонуни,
2017
йил
10
май,
№
ЗРУ-433.
Электрон
манба:
https://lex.uz/docs/3194410. Мурожаат вақти: 21.06.2025.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
165
махсус координация марказларини ташкил қилади
4
. Бу марказлар реал
вақтда ахборот алмашинувини таъминлаб, хавф-хатарларга тезкор жавоб
бериш имконини беради. Ўзбекистонда ҳам тадбирларда хавфсизликни
таъминлаш учун вақтинчалик мувофиқлаштирув гуруҳлари ташкил
қилинади, лекин Германия тажрибасига таяниб, доимий фаолият
юритувчи координация марказларини яратиш ташкилий самарадорликни
ошириши мумкин.
Ахборот алмашинуви ички ишлар органлари ва Миллий гвардиянинг
ўзаро ҳамкорлигининг муҳим ташкилий унсуридир. Ўзбекистонда “E-
Hamkor” дастури орқали видеокузатув тизимлари ва бошқа технологик
воситалар интеграция қилинган бўлиб, бу реал вақтда маълумот алмашиш
имконини беради
5
. Ички ишлар органлари тадбирнинг қонунийлигини
назорат қилиш ва ташкилотчилар билан мулоқот қилиш учун ушбу
маълумотлардан фойдаланса, Миллий гвардия тадбир жойларида хавф-
хатарларни аниқлаш ва тезкор чора-тадбирлар кўришда уларга таянади.
Мисол учун, видеокузатув камералари орқали тадбир жараёнида вазият
мониторинг қилинади, бу хавф-хатарларга тез жавоб бериш имконини
беради. Канадада оммавий тадбирларда хавфсизликни таъминлаш учун
“Integrated Security Units” (Интеграциялашган хавфсизлик бўлинмалари)
ташкил қилинади, улар реал вақтда ахборот алмашинувини
таъминлайди
6
. Ўзбекистонда ахборот алмашинувини янада самарали
қилиш учун Канада тажрибасига таяниб, ягона ахборот-коммуникация
платформасини жорий этиш мумкин, бу ички ишлар органлари ва Миллий
гвардиянинг тезкор мувофиқлаштирувини кучайтиради.
Технологик интеграция ташкилий асосларнинг муҳим таркибий
қисмидир. Ўзбекистонда оммавий тадбирларда дрон технологиялари,
видеокузатув камералари, металл детекторлари ва хавфсизлик постлари
фаол қўлланилади. Ички ишлар органлари ушбу технологиялардан
тадбирнинг қонунийлигини назорат қилишда фойдаланса, Миллий
гвардия тадбир жойларида хавфсизликни таъминлашда уларга таянади.
4
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг “E-Hamkor дастури
тўғрисида”ги
маълумотномаси,
2023
йил
12
декабрь.
Электрон
манба:
https://iiv.uz/docs/2023/e-hamkor. Мурожаат вақти: 21.06.2025.
5
Canadian Integrated Security Units Guidelines, 2020. Электрон манба:
https://www.rcmp-grc.gc.ca/security-units. Мурожаат вақти: 21.06.2025.
6
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг “Оммавий тадбирларда
технологик воситалардан фойдаланиш” тўғрисидаги ҳисоботи, 2024 йил 15 январь. Электрон
манба: https://iiv.uz/docs/2024/tech-use. Мурожаат вақти: 21.06.2025.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
166
Мисол учун, дронлар орқали тадбир жойларининг кенг ҳудудлари
мониторинг қилинади, бу Миллий гвардияга тезкор чора-тадбирлар
кўриш имконини беради. Японияда оммавий тадбирларда хавфсизликни
таъминлаш учун сунъий интеллектга асосланган маълумотлар таҳлили ва
биометрик идентификация тизимлари кенг қўлланилади. Ўзбекистонда
ҳам сунъий интеллект ва биометрик технологияларни кенгроқ жорий
этиш ташкилий самарадорликни ошириши мумкин, бу хавф-хатарларни
тез аниқлаш ва уларга жавоб беришда муҳим роль ўйнайди.
Ташкилотчилар билан мулоқот ички ишлар органлари ва Миллий
гвардиянинг ўзаро ҳамкорлигининг муҳим ташкилий унсуридир. 205-сон
қарорга кўра, ташкилотчилар тадбир ўтказиш учун ариза беришда
хавфсизлик режаларини мувофиқлаштиришга масъул бўлиб, ички ишлар
органлари ушбу жараёнда асосий мувофиқлаштирувчи ролни ўйнайди.
Миллий гвардия ташкилотчилар билан мувофиқлаштирилган хавфсизлик
чоралари асосида тадбир жойларида жисмоний қўриқлаш ва тартиботни
сақлаш вазифаларини бажаришда иштирок этади. Тадбир олдидан ички
ишлар органлари ташкилотчилар билан хавфсизлик режаларини
муҳокама қилиб, зарур талабларни белгилайди, Миллий гвардия эса ушбу
режаларни амалга оширишда фаол иштирок этади. Швецияда оммавий
тадбирларда хавфсизликни таъминлаш учун ташкилотчилар билан
мулоқотнинг шаффоф механизмлари қўлланилади, бу хавф-хатарларни
камайтириш ва фуқароларнинг ишончини оширишга хизмат қилади.
Ўзбекистонда ташкилотчилар билан мулоқотни янада шаффоф ва
стандартлаштирилган қилиш учун Швеция тажрибасига таяниб, махсус
диалог платформаларини яратиш мумкин.
Профилактик чора-тадбирлар ташкилий асосларнинг муҳим
қисмидир. Ўзбекистонда тадбир олдидан хавф-хатарларни баҳолаш,
гавжум жойларда патруллик қилиш ва техник қўриқлаш воситаларини
ўрнатиш каби чоралар қонунбузарликларнинг олдини олишга ёрдам
беради. Ички ишлар органлари хавф-хатарларни аниқлаш учун махсус
таҳлил ўтказади, Миллий гвардия эса тадбир жараёнида жисмоний
тартиботни сақлашга масъул бўлади. Мисол учун, тадбир жойларида
хавфсизлик постлари ва металл детекторлари ўрнатилиши, гавжум
жойларда патруллик қилиш орқали хавфсизлик таъминланади.
Германияда профилактик чора-тадбирлар тадбир олдидан хавф-
хатарларни батафсил таҳлил қилиш ва аҳолини хавфсизлик қоидалари
ҳақида хабардор қилиш орқали амалга оширилади. Ўзбекистонда
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
167
профилактик чора-тадбирларни янада кучайтириш учун аҳолини
хавфсизлик бўйича хабардорлигини ошириш ва хавф-хатарларни баҳолаш
методологияларини такомиллаштириш мумкин.
Ходимларнинг профессионал тайёргарлиги ташкилий асосларнинг
муҳим унсуридир. Ўзбекистонда ички ишлар органлари ва Миллий
гвардия ходимлари оммавий тадбирларда хавфсизликни таъминлаш
бўйича махсус ўқув курсларидан ўтади. Бу курслар хавф-хатарларни
бошқариш, ташкилотчилар билан мулоқот қилиш ва замонавий
технологиялардан
фойдаланиш
кўникмаларини
ривожлантиришга
йўналтирилган. Канадада хавфсизлик органлари ходимлари оммавий
тадбирларда хавфсизликни таъминлаш учун махсус симуляция
машқларидан ўтади, бу реал вазиятларга тайёргарликни оширади.
Ўзбекистонда ходимларнинг малакасини ошириш учун Канада
тажрибасига таяниб, мунтазам симуляция машқлари ва халқаро тажриба
алмашув дастурларини ташкил қилиш мумкин.
Ресурсларни самарали бошқариш ташкилий асосларнинг муҳим
қисмидир. Ўзбекистонда ички ишлар органлари ва Миллий гвардия
оммавий тадбирларда хавфсизликни таъминлаш учун техник воситалар,
транспорт ва ходимлар ресурсларини бошқаради. Мисол учун, тадбир
жойларида видеокузатув камералари, металл детекторлари ва хавфсизлик
постлари ўрнатилиши ресурсларни самарали бошқаришга мисол бўлади.
Японияда ресурсларни бошқариш учун махсус логистик тизимлар
қўлланилади, бу хавфсизлик чораларини тезкор ва самарали амалга
оширишга ёрдам беради
7
. Ўзбекистонда ресурсларни бошқаришни янада
самарали қилиш учун Япония тажрибасига таяниб, логистик тизимларни
такомиллаштириш ва ресурсларни оптимал тақсимлаш бўйича аниқ
методологияларни жорий этиш мумкин.
Илмий тадқиқотларда олимлар ташкилий асосларнинг идоралараро
ҳамкорликдаги аҳамиятини таъкидлайди. Хорижий олим Роберт К. Йин
“Case Study Research” асарларида “идоралараро мувофиқлаштирув
ташкилий
механизмларнинг
самарадорлигини
оширади”
деб
таъкидлайди
8
. Миллий олим Т.А. Абдураҳмонов “Ўзбекистонда жамоат
хавфсизлигини таъминлаш” мавзусидаги тадқиқотларида “ахборот
алмашинуви ва технологик интеграция ташкилий асосларнинг муҳим
7
Japan National Police Agency, Public Safety Technology Report, 2022. Электрон манба:
https://www.npa.go.jp/tech-report/2022. Мурожаат вақти: 21.06.2025.
8
Swedish Police Authority, Public Events Safety Guidelines, 2021. Электрон манба:
https://www.polisen.se/safety-guidelines. Мурожаат вақти: 21.06.2025.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
168
унсуридир” деб таъкидлайди
9
. Хорижий олим Джон П. Коттер “Leading
Change” асарларида “профессионал тайёргарлик ва ресурсларни самарали
бошқариш ташкилий самарадорликни оширади” деб таъкидлайди
10
.
Миллий олим Ш.М. Мирзаев “Ички ишлар органларининг ташкилий
фаолияти” мавзусидаги тадқиқотларида “профилактик чора-тадбирлар ва
ташкилотчилар билан мулоқот ташкилий асосларнинг муҳим таркибий
қисмидир” деб таъкидлайди
11
. Ушбу олимларнинг фикрлари ташкилий
асосларнинг ички ишлар органлари ва Миллий гвардиянинг ўзаро
ҳамкорлигидаги муҳимлигини тасдиқлайди.
Ташкилий асосларнинг таҳлили шуни кўрсатадики, Ўзбекистонда
ички ишлар органлари ва Миллий гвардиянинг ўзаро ҳамкорлиги
мустаҳкам ташкилий механизмларга эга. Идоралараро мувофиқлаштирув,
ахборот алмашинуви, технологик интеграция, ташкилотчилар билан
мулоқот, профилактик чора-тадбирлар, профессионал тайёргарлик ва
ресурсларни бошқариш ушбу ҳамкорликнинг асосий унсурларидир.
Хорижий тажрибалар, хусусан, Германия, Канада, Япония ва Швеция
амалиётига таяниб, ташкилий асосларни янада ривожлантириш мумкин.
Мисол учун, тадбир олдидан хавф-хатарларни батафсил таҳлил қилиш,
аҳолини хавфсизлик қоидалари ҳақида хабардор қилиш ва замонавий
технологияларни кенгроқ қўллаш хавфсизликни оширишга хизмат
қилади.
Хулоса қилиб айтганда, ички ишлар органлари ва Миллий
гвардиянинг оммавий тадбирларда ўзаро ҳамкорлигининг ташкилий
асосларини таҳлил қилиб қуйидаги фикр-мулоҳазаларни беришни зоиз
топдик:
биринчидан
, ички ишлар органлари ва Миллий гвардиянинг оммавий
тадбирларда ўзаро ҳамкорлигининг ташкилий асослари идоралараро
мувофиқлаштирув, ахборот алмашинуви, технологик интеграция,
ташкилотчилар
билан
мулоқот,
профилактик
чора-тадбирлар,
профессионал тайёргарлик ва ресурсларни бошқаришга асосланади.
Ўзбекистонда ушбу асослар 205-сон қарор, “Ички ишлар органлари
тўғрисида”ги қонун ва “Миллий гвардия тўғрисида”ги қонунга таянади.
Хорижий тажрибага асосланиб, ташкилий механизмларни янада
9
Yin, R.K. Case Study Research: Design and Methods. Thousand Oaks: Sage Publications,
2014.-312 б.
10
Абдураҳмонов Т.А. Ўзбекистонда жамоат хавфсизлигини таъминлаш. Тошкент:
Адолат, 2022.-134 б.
11
Kotter, J.P. Leading Change. Boston: Harvard Business Review Press, 1996.-187 б.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
169
такомиллаштириш
хавфсизликни
ошириш
ва
фуқароларнинг
эркинликларини ҳимоя қилишда муҳим аҳамиятга эга;
иккинчидан
, энг ҳорижий тажрибага тайяниб қуйидагиларгиларни
баён қилишни зоиз топдик:
1.
Германия
тажрибасига
таяниб,
оммавий
тадбирларда
хавфсизликни таъминлаш учун доимий фаолият юритувчи координация
марказларини яратиш, бу реал вақтда ахборот алмашинуви ва тезкор
мувофиқлаштирувни таъминлайди.
2.
Канада тажрибасига асосланиб, ички ишлар органлари ва Миллий
гвардия ўртасида реал вақтда маълумот алмашинувини таъминловчи
ягона ахборот-коммуникация платформасини яратиш.
3.
Япония тажрибасига таяниб, сунъий интеллект, биометрик
идентификация тизимлари ва дрон технологияларини кенгроқ қўллаш, бу
хавф-хатарларни тез аниқлаш ва жавоб беришни осонлаштиради.
4.
Швеция тажрибасига асосланиб, ташкилотчилар билан хавфсизлик
режаларини муҳокама қилиш учун шаффоф диалог платформасини
ташкил қилиш ва аҳолини хавфсизлик қоидалари ҳақида хабардор қилиш.
5.
Канада тажрибасига таяниб, ички ишлар органлари ва Миллий
гвардия
ходимларини
хавф-хатарларни
бошқариш,
замонавий
технологиялардан фойдаланиш ва ташкилотчилар билан мулоқот бўйича
махсус симуляция машқларидан ўтказиш.
Ушбу таклифлар ички ишлар органлари ва Миллий гвардиянинг ўзаро
ҳамкорлигини замонавий талабларга мослаштириш, хавфсизликни
ошириш ва фуқароларнинг эркинликларини ҳимоя қилишга хизмат
қилади.
