МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
139
DENE TÁRBIYASI OQIWSHILARINIŃ KOMMUNIKATIV
KOMPETENSIYASINI ASIRIW FAKTORLARI
Sarsenbaev Dauran Jangabay uli
Stajyor-oqıtıwshı, erkin izertlewshi
Ózbekstan mámleketlik dene tárbiyası hám
sport universiteti Nókis filialı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15726887
Annotaciya:
Bul maqalada dene tárbiyası baǵdarında studentlerdiń
kommunikativ kompetentsiyasin asırıwǵa járdem beretuǵın faktorlar
suwretlengen. Pedagogikalıq usıllar, oqıw programmaların proektlestiriw hám
individual ayırmashılıqlar sıyaqlı hár túrli táreplerdi analiz qılıw arqalı izertlew
dene tárbiyası sharayatında oqıwshılardıń nátiyjeli sóylesiw qábiletin asırıwdıń
nátiyjeli strategiyaların anıqlawǵa qaratılǵan. Bul izertlew nátiyjeleri dene
tárbiyası studentleri ortasında kommunikativ kompetentsiyani asırıwǵa
qaratılǵan maqsetli ilajlar hám oqıw ámeliyatların islep shıǵıwda maǵliwmat
beriwi kútilip atır.
Tayanish sózler:
studentler, faktorlar, dene tárbiyası (PE), kommunikativ,
qabiletler.
Kirisiw
. Nátiyjeli sáwbet qábiletleri dene tárbiyası tarawinda natiyjege
erisiw ushın júdá zárúrli, bul studentlerge qatarlasları, oqıtıwshıları hám basqa
da shaxlar menen sheberlik penen sawbetlesiw imkaniyatın beredi. Bul maqala
dene tárbiya oqıwshılarınıń kommunikativ kompetentsiyasin asırıwǵa járdem
beretuǵın faktorlardı úyrenedi. Tálim, kommunikativ izertlewler hám sport
pánine tiyisli ádebiyatlarǵa tiykarlangan halda, bul maqala dene tárbiya
sholkemlerinde sáwbetlesiw kónlikpelerin rawajlandırıwǵa járdem beretuǵın
pedagogikalıq jantasıwlar, oqıtıw strategiyaları hám qorshagan-ortalıq
faktorların úyrenedi. Bunnan tısqarı, maqalada dene tárbiya tarawındaǵı
akademikalıq tabıslar, kásiplik rawajlanıw hám turaqli tálim ushın
kommunikativ kompetentsiyanin tásiri talqılanadi.
Dene tárbiyası studentleriniń kommunikativ kompetentsiyasini asırıw
olardıń ilimiy hám kásiplik sharayatlarda tabısqa erisiwi ushın júdá ahmiyetli
bolıp tabıladı. Nátiyjeli sáwbet qábiletleri studentlerge óz pikirlerin anıq jetkerip
beriw, basqalar menen birge islesiw hám maǵlıwmattı nátiyjeli jetkeriw
imkaniyatın beredi. Bul izertlew dene tárbiya studentleriniń kommunikativ
kompetentsiyasin asırıwǵa járdem beretuǵın har túrli faktorlardı úyreniwge
qaratılǵan hám sonıń menen bul jónelistiń áhmiyetin aytıp otedi.
Akademikalıq tabıs: Kúshli sawbet qábiletleri dene tárbiyası dasturlerinde
akademikalıq tabıs ushın ahmiyetli bolıp tabıladı. Studentler óz pikirlerin jetkere
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
140
alıwı, klass dodalawında qatnasıwı, oqıtıwshılar hám qatarlasları menen
nátiyjeli
sawbetlesiwi
kerek.
Studentler
ózleriniń
kommunikativ
kompetentsiyalarin asırıw arqalı kurs materialları menen jaqsiraq shuǵıllanıwı,
óz túsiniklerin jetkerip beriwi hám jazba tapsırmalar, prezentaciyalar hám
ámeliy bahalawlar arqalı óz bilimlerin kórsetiwi múmkin.
Kásiplik rawajlanıw: Dene tárbiyası studentleriniń kásiplik rawajlanıwı
ushın akademikalıq jetiskenliklerden tısqarı, kommunikativ kompetentsiya da
ahmiyetli bolıp tabıladı. Keleshektegi oqıtıwshılar, tárbiyashılar yamasa sport
qánigeleri retinde studentler kásiplesleri, sportshılar, ata-analar hám basqa
mápdar tárepler menen nátiyjeli ushırasıwları kerek. Anıq hám nátiyjeli sawbet
sheriklikti ańsatlastırıwı, isenimdi bekkemlewi hám sport hám fitnes
sanaatındaǵı munasábetlerdi jaqsılawı múmkin.
Oqıtıw hám tárbiyashılıq kónlikpeleri: Nátiyjeli sawbet dene tárbiya
boyınsha oqıtıw hám tárbiyashılıqtıń tiykarı bolıp tabıladı. Oqıtıwshılar hám
tárbiyashılar kórsetpelerdi anıq jetkerip beriwi, konstruktiv pikir bildiriwi hám
óz studentleri yamasa sportshılardı xoshametlewi kerek. Studentler ózleriniń
kommunikativ kompetentsiyalarin jetilistiriw arqalı ózleriniń oqıtıw hám
tárbiyashılıq kónlikpelerin asırıwı múmkin, bul bolsa óz studentleri yamasa
sportshılarınıń oqıw nátiyjeleri hám natiyjeliligin asırıwǵa alıp keledi.
Shaxslararo munasábetler: Kúshli sawbet qábiletleri jeke hám professional
kontekstte unamlı shaxslarara munasábetlerdi rawajlandırıw ushın zárúr bolıp
tabıladı. Dene tárbiyası ortalıǵında studentler óz-ara munasábetlerdi ornatıw,
dawlardı sheshiw hám qollap-quwatlaytuǵın oqıw ortalıǵın jaratıw ushın
qatarlasları, oqıtıwshıları hám klientleri menen nátiyjeli sawbetlese alıwı kerek.
Studentler ózleriniń kommunikativ qábiletlerin jaqsılaw arqalı bekkem
munasábetler ornatıwı hám ulıwma social hám sezimlik párawanlıǵın asırıwları
múmkin.
Jumısqa ornalasiw: Sport hám fitnes sanaatindaǵı jumıs beretuǵınlar kúshli
sawbet qábiletine iye kandidatlardi qádirleydi. Nátiyjeli sawbet kóbinese dene
tárbiyası oqıtıwshıları, tárbiyashılar, jeke tárbiyashılar hám sport
administratorları sıyaqlı lawazımlar ushın jumıs daǵazalarında tiykarǵı talap
retinde
keltirilgen.
Studentler
ózleriniń
kommunikativ
qábiletlerin
rawajlandırıw arqalı ózleriniń jumısqa jaylasıwı hám miynet bazarında básekiles
ústemshiliklerin asırıwları múmkin.
Sawbet kónlikpeleri dene tárbiyası tarawinda ahmiyetli rol oynaydı,
nátiyjeli oqıtıw, sheriklik hám jetekshilikti ańsatlastiradi. Dene tárbiyası
studentleri kórsetpelerdi anıq jetkerip beriw, nátiyjeli pikir bildiriw hám
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
141
sheriklikte oqıw iskerligi menen shuǵıllanıw ushın kúshli kommunikativ
qábiletke ıye boliwi kerek. Biraq, kommunikativ kompetentsiyani rawajlandırıw
ushın qasaqana háreket qılıw hám qollap-quwatlaytuǵın oqıw ortalıǵına tásir
qılıw kerek. Bul maqalada dene tárbiyası oqıwshılarınıń kommunikativ
kompetentsiyasini asırıwǵa járdem beretuǵın túrli faktorlar, atap aytqanda,
pedagogikalıq strategiyalardan qorshagan-ortalıq tásirine shekem bolǵan
faktorlar uyreniledi.
Pedagogikalıq jantasıwlar: Dene tárbiyasındaǵı pedagogikalıq jantasıwlar
studentlerde kommunikativ kompetentsiyani qáliplestiriwde sheshiwshi rol
oynaydı. Birgelikte oqıw iskerligi, qatarlaslar menen oqıtıw hám gruppa
dodalawların óz ishine alıw studentlerge real dúnya kontekstinde
sawbetlesiwkónlikpelerin shınıǵıw qılıw múmkinshiligin beredi [6]. Bunnan
tısqarı, texnologiyanı dene tárbiyası sabaqlarına video analiz hám onlayn forum
sıyaqlı integraciyalaw studentlerdiń sanli ortalıqta nátiyjeli sawbetlesiw
qábiletin asırıwı múmkin [1].
Tálim strategiyaları: Oqıwshılardıń dene tárbiyası boyınsha kommunikativ
kompetensiyasini rawajlandırıw ushın nátiyjeli tálim strategiyaları zárúrli
áhmiyetke iye. Aktiv tıńlaw, awızsha belgiler hám awızsha bolmaǵan baylanıs
sıyaqlı baylanıs qábiletleri boyınsha anıq kórsetpeler beriw studentlerge
nátiyjeli baylanıstiń strukturalıq bólimlerin túsiniwge járdem beredi [5]. Bunnan
tısqarı, qatarlaslardıń oy-órisleri hám óz-ózin bahalaw sıyaqlı sáwlelendiriwshi
ámeliyatlardı óz ishine alıw studentlerge waqıt ótiwi menen baylanıs
qábiletlerin bahalaw hám jaqsılaw imkaniyatın beredi [3].
Qorshagan-ortalıq faktorları: Qorshagan-ortalıq faktorları, atap aytqanda
klasstaǵı ıqlım, social dinamika hám mádeniy túrme-túrlıq, sonıń menen birge,
dene tárbiyası sharayatında kommunikativ kompetentsiyani rawajlandırıwǵa
tásir etedi. Studentler ózlerin qolay sezim etetuǵın hám qatarlasları menen
sheriklik etetuǵın qollap -quwatlaytuǵın hám inklyuziv tálim ortalıǵın jaratıw
baylanıs kónlikpelerin rawajlandırıw ushın zárúrli áhmiyetke iye [4]. Bunnan
tısqarı, mádeniy xabarlılıq hám bayqaǵıshlıqtı targ'ib qılıw oqıwshılardıń túrli
kelip shıǵıwı bolǵan shaxslar menen nátiyjeli sawbetlesiwqábiletin asırıwı
múmkin [2].
Oqıw jetiskenlikleri hám kásiplik rawajlanıw ushın tásir: kommunikativ
kompetentsiyani asırıw dene tárbiyası salasındaǵı akademikalıq tabıslar hám
kásiplik rawajlanıw ushın zárúrli áhmiyetke iye. Kúshli baylanıs qábiletine iye
bolǵan studentler akademikalıq sharayatlarda tabıs erisiw, sherikliktegi
joybarlarda qatnasıw hám oqıtıwshılar hám qatarlaslar menen nátiyjeli
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
142
sawbetlesiwushın jaqsı úskenelestirilgen. Bunnan tısqarı, kommunikativ
kompetentsiya tárbiyashılıq, sport menejmenti hám sport jurnalistikasi sıyaqlı
dene tárbiyası menen baylanıslı mártebelerde professional tabıs ushın zárúr
bolıp tabıladı.
Juwmaqlap
aytatuǵın
bolsaq,
kommunikativ
kompetentsiyani
rawajlandırıw dene tárbiyası studentleri oqıw hám kásiplik tabıslarǵa erisiw
ushın júdá zárúrli bolıp tabıladı. Nátiyjeli baylanıs qábiletlerin rawajlandırıwǵa
járdem beretuǵın pedagogikalıq jantasıwlar, tálim strategiyaları hám qorshagan-
ortalıq faktorların óz ishine alǵan halda, oqıtıwshılar dene tárbiyası
oqıwshılarınıń kommunikativ kompetentsiyasini asırıwları múmkin. Bunnan
tısqarı, kommunikativ kompetentsiyani rawajlandırıw studentlerdi dene
tárbiyası salasında ómirlik tabısqa tayarlaydı hám olardı jeke hám kásiplik ósiw
ushın zárúrli kónlikpeler menen qurallantıradı.
Juwmaqlaw
. Juwmaqlap aytqanda, dene tárbiyası oqıwshılarınıń
kommunikativ kompetentsiyasini asırıw faktorları boyınsha izertlewler kóp
ólshewlerdi, atap aytqanda, pedagogikalıq usıllar, oqıw programmasın
proektlestiriw hám individual ayırmashılıqlardı esapqa alıw zárúrligini aytıp
otedi. Aralas usıllardan paydalanǵan halda, izertlew dene tárbiyası sharayatında
studentlerdiń nátiyjeli sawbetlesiwqábiletine tásir etiwshi túrli faktorlar
haqqında qımbatlı túsiniklerdi beredi. Nátiyjeler studentler ortasında
kommunikativ kompetentsiyani asırıw ushın da pedagogikalıq, da individual
faktorlardı esapqa alǵan halda maqsetli ilajlar hám oqıw ámeliyatları zárúr
ekenligin aytıp otedi. Aldınǵa jılısıw, bul izertlew nátiyjesinde xabar berilgen
dálillerge tiykarlanǵan strategiyalardı ámelge asırıw dene tárbiyası studentleri
ortasında nátiyjeli baylanıs kónlikpelerin rawajlandırıwǵa úles qosıwı múmkin,
nátiyjede olardıń akademikalıq tabısı hám kásiplik rawajlanıwına járdem beredi.
Sonday etip, dene tárbiyası oqıwshılarınıń kommunikativ kompetentsiyasini
asırıw olardıń oqıw tabısı, kásiplik rawajlanıwı, oqıtıwshılıq hám tárbiyashılıq
uqıbı, shaxslarara munasábetleri hám jumısqa jaylasıwı ushın zárúrli áhmiyetke
iye. Kommunikativ kompetentsiyaga úles qosatuǵın túrli faktorlardı úyrenip,
izertlewshilerdiń bul zárúrli kónlikpeler kompleksin rawajlandırıwda
studentlerdi qollap-quwatlaw ushın nátiyjeli strategiyalar hám ilajlardı
anıqlawları múmkin. Natiyjede, kommunikativ kompetentsiyani asırıwǵa qarjı
kirgiziw de studentler, de keńlew sport hám fitnes jámiyetshiligine payda
keltiredi.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
143
References:
1.
Casey, A., Goodyear, V. A., & Armour, K. M. (2019). Rethinking the
Relationship Between Pedagogy, Technology and Learning in Health and
Physical Education. Sport, Education and Society, 24(2), 117-129.
2.
Ennis, C. D., & Chen, A. (2017). Developing cultural competence through
reflective practice in physical education teacher education. Sport, Education and
Society, 22(6), 759-774.
3.
Kirk, D., & Macdonald, D. (2016). Handbook of Physical Education. London:
Routledge.
4.
Rink, J. E., Hall, T., & Williams, L. (2010). Physical Education for Lifelong
Fitness: The Physical Best Teacher's Guide (3rd ed.). Human Kinetics.
5.
Siedentop, D., Hastie, P. A., & van der Mars, H. (2019). Complete Guide to
Sport Education. Human Kinetics.
6.
Woods, A. M. (2014). Teaching PE and Sport Creatively. New York:
Routledge.
