МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
156
ZAMONAVIY TA’LIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
Yuldasheva Maxfuza Normirzayevna
Pedagogika va psixologiya yo’nalishi 3 kurs talabasi
University of Business and Science nodavlat oliy ta'lim muassasasi
Bobayeva Ziyodaxon Maxamadjon qizi
Ilmiy rahbar:
Pedagogika va psixologiya kafedrasi katta o’qituvchisi
University of Business and Science nodavlat oliy ta'lim muassasasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13999688
Annotatsiya:
Dunyoda yoshlarga zamonaviy ta’lim berish va bu orqali
mamlakat barqaror rivojini ta’minlash asosiy muammolardan biriga aylandi.
Shiddat bilan rivojlanish kechayotgan hozirgi davrda axborot olish va undan
to`g`ri foydalanishni o`rganish yoshlar oldidagi asosiy maqsadga aylangani ayni
haqiqat. Maqolada raqamli texnologiya, bulutli texnologiyalar, ta’limda raqamli
texnologiyadan foydalanish, raqamli texnologiyani ta’lim tizimi vostilari, raqamli
texnologiyasini ustunliklari, narsalar interneti (Internet of Things, IoT),
kengaytirilgan haqiqat (AR), virtual haqiqat (Virtual haqiqat, VR) haqida
tushuncha berilgan.
Kalit so’zlar:
raqamli texnologiya, zamonaviylik, ta’lim texnologiyalari,
zamonaviy ta’lim, ta’lim muassasalari, raqamli texnologiya, ta’limda raqamli
texnologiya, bulutli texnologiya, narsalar interneti (Internet of Things, IoT);
kengaytirilgan haqiqat (AR); virtual haqiqat (Virtual haqiqat, VR).
Аннотация:
обеспечение современного образования молодежи в
мире и обеспечение устойчивого развития страны стало одной из
основных проблем. Это факт, что в нынешнюю эпоху бурного развития
получение информации и умение правильно ее использовать стали
главной целью молодежи. В статье дается понимание цифровых
технологий, облачных технологий, использования цифровых технологий в
образовании, цифровых технологий в системе образования, преимуществ
цифровых технологий, Интернета вещей (Internet of Things, IoT),
дополненной реальности (AR), виртуальной реальности (Виртуальная
реальность, VR).
Ключевые
слова:
цифровые
технологии,
современность,
образовательные технологии, современное образование, учебные
заведения, цифровые технологии, цифровые технологии в образовании,
облачные технологии, Интернет вещей (Internet of Things, IoT);
дополненная реальность (AR); виртуальная реальность (виртуальная
реальность, VR).
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
157
Bugungi kunda ta’lim tizimining hozirgi holati noan’anaviy ta’lim
texnologiyalarining roli ortib borayotgani bilan tavsiflanadi. Ta’lim oluvchi
tomonidan ularning yordami bilan bilimlarni o’zlashtirish an’anaviy
texnologiyalarga qaraganda ancha tezdir. Ushbu texnologiyalar bilimlarni
rivojlantirish, egallash va tarqatish xarakterini o’zgartiradi, o’rganilayotgan
fanlarning mazmunini chuqurlashtirish va kengaytirish, uni tezda yangilash,
samaraliroq o’qitish usullarini qo’llash, shuningdek, har bir kishi uchun ta’lim
olish imkoniyatini sezilarli darajada kengaytirish imkonini beradi. Raqamli
texnologiyani o’zi nima degan savolga quyidagicha javob beramiz: bu – xo’jalik
yuritishning bir zamonaviy shakli bo’lib. unda ishlab chiqarish va
boshqarishning asosiy faktori sifatida raqamli ko’rinishdagi katta ma’lumotlar
majmui va ularni qayta ishlash jarayoni xizmat qiladi. Olingan natijalarni
amaliyotda ishlatish esa an’anaviy ho’jalik yuritish shakllariga nisbatan ancha
katta samaradorlikka erishishga imkon beradi. Misol sifatida turli xildagi
avtomatik ishlab chiqarish jarayonlarini, 3D texnologiyasini, bulutli
texnologiyalarni.
masofaviy
meditsina
xizmatlari
ko’rsatishni,
aqlli
texnologiyalar yordamida mahsulot yetishtirish va uni yetkazib berishni, turli
xildagi tovarlarm saqlash va ularni sotish jarayonlarini keltirish mumkin. Biz bu
maqolada ta’lim tizimida raqamlashtirishni o’rniga to’xtalib o’tamiz. Keyingi 50
yil mobaynida axborot texnologiyalari rivojlanishi tufayli insoniyat xayotida
katta o`zgarishdar yuz berdi. Endilikda ta’limni samarali tashkil etish uchun turli
usul va vositalardan foydalanish boshlandi. Bu borada ko`plab ishlar amalga
oshirilgan bo`lsada sohada xali ko`plab ishlarni amalga oshirish zarurligini
hayotning o`zi kun tartibiga qo`ymoqda. Endilikda zamonaviy ta’limni tashkil
etishga to`sqinlik qiluvchi holatlar bartaraf etilayotgan bo`lsada quyidagilar
xamon sohadagi ishlarni amalga oshirish jarayoniga salbiy ta’sir etib kelmoqda:
- o`qituvchilarning zamonaviy axborot kommunikatsion vositalar xaqida
kam ma’lumotga ega ekanligi;
- ta’lim muassasalarining zamonaviy ta’lim berishga mo`ljallangan
vositalar bilan ta’minlanish xolatining talab darajasida emasligi;
- zamonaviy ta’limni tashkil etishga yordam beradigan internet
tarmog`ining yetib bormaganligi yoki tezlikning pastligi;
- o`quvchilar yoki talabalarning ta’limni tashkil etishning zamonaviy
vositalariga ega emasligi va xakazo.
Ta’kidlash joiz bugungi kunda ta’limni axborot kommunikatsion
vositalarsiz tasavvur etib bo`lmaydi. Hozirgi vaqtda o`qituvchilarning katta
qismi
axborot kommunikatsiya vositalaridan
proyektordan unumli
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
158
foydalanishni bilsada qolgan zamonaviy texnologiyalar xaqida kamroq bilimga
egalar. Bu esa ta’limni tashkil etishda turli muammolarga olib kelishi mumkin.
Raqamli texnologiyalar xaqida gapirganda internet orqali tashkil etiladigan
mailing lists, telnet, yuneset, e-minbar kabilar yuqori samara berishi bilan ajralib
turishini yodga olish mumkin. Ko`pchilikka ma’lumki o`qitishning odatdagi
an’anaviy usulida o`qituvchi faol o`quvchi tinglovchiga aylanadi. Bunday xollarda
ta’lim olish quruq yodlash va esda olib qolish uchun yo`nalgan bo`ladi.
MUHOKAMA Raqamli texnologiyalar orqali ta’lim berilsa ta’lim oluvchilarga
ta’lim olish usullari osonlashmoqda. Bunda esa ta’lim tizimi vostilari rolini
multimediyalar, kodoskop, kompyuter, noutbuk, internetga ulangan televizorlar,
telefon liniyalar, smart doska, proyektorlar bajarib beradi. Ta’lim beruvchilarga
bunday vositalar bilan dars mashg’ulotlar o’tkazish ta’lim sifatini oshirishni
ta’minlaydi. Onlayn darslarda raqamli texnologiyalar qo`llanilishi yaxshi samara
berishi xammamizga ma’lum. Masalan, televideniya orqali berib borilgan onlayn
darslar raqamli ta’lim olishning bir turi deb olsak bo’ladi. Demak, raqamli
ta’limda:
- xohlagan joyida va xohlagan vaqtida ta’lim olish imkoniga ega;
- internetdan axborot olish va undan foydalanish madaniyati shakllanadi;
- ta’lim tizimini yangi bosqichga ko`taradi;
- vaqt va mablag` sarfini keskin kamaytiradi;
-“raqamli dunyo”da yo`qolib qolmaslik va yaxshi ish topishda
ustunliklarga ega bo`lishgi kabilar.
Raqamli ta’lim tizimini yuksalishiga Wi-Fi zonalar IT parklar ochilishi
katta xizmat qiladi. Ta’lim beruvchilarni raqamli texnologiyalar bilan ishlash
qobiliyatini o`stirish va internet orqali turli ochiq kurslar tashkil etish
imkoniyati tug’iladi. Bu esa o’z navbatida ta’lim beruvchilarni o`z ustida ko`proq
ishlashi va raqobat tufayli ta’lim sifatini yanada ortishiga xizmat qiladi. Bundan
tashqari raqamli texnologiyalar yana sun’iy intellekt texnologiyasini joriy etish
soliq to’lashdan bo’yin tovlash holatlarini aniqlash, firibgarliklarni oldini olish,
ma’lumotlarni tahlil qilish va takrorlanuvchi jarayonlarni avtomatlashtirish
hamda shaffoflikni oshirishda qo’l kelsa, katta hajmli ma’lumotlar — Big data esa
soliq organlariga kelib tushadigan katta hajmdagi ma’lumotlarni saqlash, qayta
ishlash, tushumlarni yanada yaxshiroq bashorat qilish hamda to’lovchilar va
soliq organlari o’rtasidagi hujjat almashinuvini yaxshilash imkoniyatini beradi.
Raqamli
texnologiyalarni
o’zlashtirish
insoniyat
tarixidagi
boshqa
innovatsiyalarga qaraganda tezroq sodir bo’lmoqda: bor-yo’g’i yigirma yil ichida
raqamli texnologiyalar rivojlanayotgan mamlakatlar aholisining qariyb 50
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
159
foizini qamrab olishga va ularning yordami bilan jamiyatlarni o’zgartirishga
muvaffaq bo’ldi. Masalan, sog’liqni saqlash sohasida sun’iy intellektdan
foydalanishga asoslangan ilg’or texnologiyalar inson hayotini saqlab qolish,
kasalliklarni aniqlash va umr ko’rish davomiyligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Ta’lim sohasida virtual o’quv muhiti va masofaviy ta’limning ta’minlanishi
talabalarga boshqa imkoniyatga ega bo’lmagan dasturlarda qatnashish imkonini
berdi. Bundan tashqari, blokcheynga asoslangan tizimlardan foydalanish orqali
davlat xizmatlaridan foydalanish qulay bo’ladi, ularni ta’minlovchi institutlar
mas’uliyatini oshiradi va sun’iy intellektdan foydalanish natijasida jarayonlar
kamroq byurokratik bo’ladi. Katta ma’lumotlar, shuningdek, yanada
moslashuvchan va aniq siyosat va dasturlarga olib kelishi mumkin. Quyida
raqamli texnologiyalrni bazilariga to’xtalib o’tamiz: bulutili texnologiyalar –
internet foydalanuvchisiga on-layn xizmat sifatida kompyuter resurslarini
taqdim etiladigan ma’lumotlarni qayta ishlash texnologiyalaridir. Raqamli
texnologiyalar - narsalar interneti (Internet of Things, IoT). Raqamli axborotga
asoslangan asosiy texnologiyalardan biri bu narsalar internetidir. Ko’pgina
maishiy texnikaning elektr tarmog’iga ulanganligi odatiy holdir, lekin astasekin
jismoniy dunyoning tobora ko’proq ob’ektlari Internetga ulanadi, bu esa
ma’lumot to’plash va hatto ushbu ob’ektlarni masofadan turib boshqarish
imkonini beradi. Darhaqiqat, Internetda ob’ekt va tashqi dunyoning turli
parametrlarini o’z ichiga olgan va Internet orqali ob’ektni boshqarish imkonini
beruvchi jismoniy ob’ektning virtual nusxasi paydo bo’ladi. Narsalar internetiga
misol qilib, kinoteatrdagi proyektor kabi qurilma texnik qo’llab-quvvatlash
xizmatiga aniqlangan nosozlik va rejadan tashqari ta’mirlash doirasida
almashtirilishi kerak bo’lgan ehtiyot qismlar ro’yxati haqida signal yuboradi. .
Raqamli texnologiyalar - kengaytirilgan haqiqat (AR). Eng istiqbolli - bu virtual
dunyodan real dunyoga ob’ektlarni qo’shish imkonini beruvchi to’ldirilgan
reallik texnologiyasi. Tasavvur qiling-a, ko’chada yurib, atrofingizdagi narsalar
va odamlar haqida qo’shimcha ma’lumotni ko’rasiz. Kengaytirilgan haqiqat
misollari allaqachon mavjud va faol qo’llanilmoqda, ba’zi istiroxat bog’larida siz
jismoniy dunyodagi ob’ekt va virtual dunyo o’rtasidagi aloqalarni ko’rsatadigan
belgilarni allaqachon ko’rishingiz mumkin. Toʻldirilgan reallik elementlariga ega
oʻyinlar faol tarqalmoqda, kiyim-kechak sotiladigan doʻkonlarda virtual oyna va
jihozlash xonalari mavjud, toʻldirilgan reallik allaqachon avtomobillarda
sinovdan oʻtkazilmoqda. Shu bilan birga, toʻldirilgan reallik texnologiyalaridan
faol foydalanish yoʻlida hal qilinishi kerak boʻlgan masalalar ham mavjud.
Masalan, geopozitsiyani aniqlash vositalarining aniqligi hali ham etarli emas
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
160
yoki jismoniy dunyo ob’ektlarini ularning virtual nusxalari bilan bog’lash uchun
kompyuterda ko’rish texnologiyalari nomukammal. Biroq, ishonch bilan aytish
mumkinki, yaqin kelajakda ushbu texnologiya yutuq bilan bog’liq bo’lishi
mumkin. Bu esa ma’lum muddat o`tib olingan bilimning xotiradan o`chishiga olib
kelishi mumkin. Zamonaviy ta’lim jarayoni esa o`quvchiga o`z ustida ko`proq
ishlash imkonini beradi. Ya’ni o`quvchining o`zi mavzuni o`qiydi, o`zlashtiradi,
mustaqil yangi ma’lumotlar topadi va uni taxlil qiladi. Zamonaviy ta’lim
jarayonini tashkil etish katta kuch va salohiyat talab etadi. Buning uchun raqamli
texnolgiyalarni qo`lla yaxshi samara beradi. Xususan internet, telnet, e-minbar
kabilar. Bu kabi texnologiyalar ta’limda
- o`quvchilar bilim olishining faollashishiga, modellashtirishga;
- har qanday vositalarrdan kompleks foydalanishga;
- o`quvchilarning bilimlarni kompyuter orqali ob’yektiv baholanishiga
imkon yaratadi.
Bundan tashqari raqamli texnologiyalardan foydalanish auditoriyaning
to`liq qamrab olish va fanga nisbatan muhabbat uyg`otishga sabab bo`ladi. Shu
bilan birga ta’lim muassasasida internet tarmog`ining bo`lishi va sifatli ishlashi
ta’limni sifatini oshirishga xizmat qiladi. Raqamli texnologiyalar joriy etilgan
ta’lim tizimi vostilari rolini multimediyalar, kodoskop, kompyuter, noutbuk,
internetga ulangan televizorlar, telefon liniyalar, smart doska, proyektorlar
bajarib beradi. Bugun ular bilan ta’lim tizimining qurollantirilishi o`quvchilarga
dars mashg`ulotlarini sifatli o`tilishini ta’minlaydi. Pandemiya sharoiti ta’lim
tizimida raqamli texnologiyalar qo`llanilishi yaxshi samara berishini isbotladi.
Televideniya orqali berib borilgan onlayn darslar raqamli ta’limga o`tishning bir
debochasi sifatida qabul qilsak bo`ladi. Bu jarayon o`quvchiga uydan chiqmay
turib ham ta’lim olish mumkinligini isbotlab berdi. Raqamli ta’limga o`tishning
boshqa afzalliklari to`g`risida fikr yuritadigan bo`lsak ularga quyidagilarni
kiritish o`rinlidir.
- darsliklar elektron xolatda ekranlarga ko`chadi;
- o`quvchilar hoxlagan joyida va xoxlagan vaqtida ta’lim olish imkoniga ega
bo`ladi;
- o`quvchilar mutaxasis yetishmaydigan uzoq qishloqlarda ham fanlarni
tanlash va uydan turib ta’lim olish imkiniga ega bo`ladi;
- internetdan axborot olish va undan foydalanish madaniyati shakllanadi;
- ta’lim tizimini yangi bosqichga ko`taradi, vaqt va mablag` sarfini keskin
kamaytiradi;
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
161
- “raqamli dunyo”da yo`qolib qolmaslik va yaxshi ish topishda
ustunliklarga ega bo`ladi.
NATIJA.
Bugun mamlakatimizning barcha xududlarida ham internet
tezligi yetarli emas. Bu esa o`z navbatida raqamli ta’lim tizimiga o`tishga
to`sqinlik qiladi. Buni bartaraf etish uchun esa xukumat darajasidagi katta ishlar
amalga
oshirish
talab
etiladi.
Prezidentimizning
Oliy
Majlisga
murojaatnomalarida ayni shu sohada ko`rsatmalar berilgani biz fikr
yuritayotgan sohada sezilarli yuksalish yuz berishiga ishontiradi. WiFi zonalar
IT parklar ochilishi raqamli ta’lim tizimini yuksalishiga xizmat qiladi.
XULOSA.
Xulosa o`rnida shuni takidlash aytish joizki ta’limda zamonaviy
raqamlashtirish bu davr talabi va zamonaviy tendensiya hisoblanadi.
Raqamlashtirish davrida OTMlarning yuqori sifatli o’quv va ta’lim makoniga
erishishni ta’minlaydigan ustuvor yo’nalishlardan biri hisoblanadi. Bu jarayon
induvidial salohiyatli o`quvchilarning yanada rivojlanishi holatida yaqqol
namoyon bo`ladi. Raqamli texnologiyalar - virtual haqiqat. Insonning virtual
haqiqatda bo’lishiga imkon beruvchi texnik qurilmalarning paydo bo’lishi ushbu
texnologiyani ko’ngilochar sohada talabga aylantirdi. Virtual haqiqatning
dubulg’alari va kostyumlari, ixtisoslashtirilgan xonalar sizga noma’lum dunyoga
kirishga imkon beradi, bu sizning barcha harakatlaringiz virtual olamdan javob
berish uchun dasturlashtirilgan, bu sizga o’zingizni 100% ga cho’mish imkonini
beradi. Ta’lim sohasida VR o’quvchilarning bilim olish uslubini o’zgartiradi. Sinf
xonalarida VR dan foydalanish o’quvchilarga bilimlarni yaxshiroq o’zlashtirish
va qiyin tushunchalarni tasavvur qilish orqali o’rganishga yordam beradi Xulosa
sifatida aytish mumkinki raqamli texnologiyalarni turli sohalarga nafaqat ta’lim
tizimiga joriy etilishi mamlakat ta’lim tizimini modernizatsiya qilishda katta rol
o`ynaydi. Zamonaviy ta’limni tashkil etish va ta’lim samaradorligini ortishiga
xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ochilova M. “Yangi pedagogika texnologiyalari”.
2.
Jo’rayliv V.I. “Pedagogik mojorologiya asoslari” darslik. 1995. Rossiya.
3.
Haydarov S.A. “O’zbekiston Respublikasi ta’lim sohasidagi islohotlar”.
2021. Toshkent.
4.
Bobayeva, Z. M. Q. (2023). Boshlang’ich sinf o’quvchilarining intelektual
qobilyatlarini rivojlantirish. Science and Education, 4(2), 973-977.
5.
ali Mamadaliyev, M., & Bobayeva, Z. (2024). OʻSMIRLAR YOSHLARDA
AGRESSIV XULQ-ATVORNING VAQTINCHALIK VA DAVOMLI SHAKLLANISHIGA
TAʼSIR ETUVCHI OMILLAR. Евразийский журнал социальных наук,
философии и культуры, 4(2), 68-72.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
162
6.
Анцупов А.Я. Профилактика в школьном коллективе. – М.: Гуманитар.
изд. центр ВЛАДОС, 2004. – С. 38.
7.
Бобаева, З. (2023). ИННОВАЦИОННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ УЧИТЕЛЯ
НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ. Boshlang ‘ich sinf o ‘quvchilarida universal ta’lim
faoliyatini shakllantirish, rivojlantirish va takomillashtirish nazariyasi va
amaliyoti Xalqaro onlayn ilmiy-amaliy konferensiya, 229-232.
8.
Бобаева, З. М. (2023). Педагогические особенности логического
мышления младших школьников и пути его развития в процессе обучения.
Экономика и социум, (1-1 (104)), 183-191.
9.
Бобаева, З. (2023). РАЗВИТИЕ ЛОГИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ НА УРОКАХ
МАТЕМАТИКИ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ. Namangan davlat universiteti Ilmiy
axborotnomasi, (7), 789-795.
10.
Nurmatjon o'g'li, T. J. (2024). PEDAGOGIK NIZOLAR VA ULARNI
SAMARALI HAL ETISH YO ‘LLARI. SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN
EDUCATION SYSTEM, 3(27), 94-97.
11.
ali Mamadaliyev, M., & Bobayeva, Z. (2024). OʻSMIRLAR YOSHLARDA
AGRESSIV XULQ-ATVORNING VAQTINCHALIK VA DAVOMLI SHAKLLANISHIGA
TAʼSIR ETUVCHI OMILLAR. Евразийский журнал социальных наук,
философии и культуры, 4(2), 68-72.
12.
Бобаева, З. М. (2021). Формирование толерантности у школьников в
процессе изучения этнокультуры различных народов. In Диалог культур и
толерантность общения (pp. 66-71).
13.
Бобоева, З. М. (2022). Особенности развития логического мышления
младших школьников. Ученый XXI века, (5-1 (86)), 22-25.
14.
Бобаева, З. М. (2023). Педагогические особенности логического
мышления младших школьников и пути его развития в процессе обучения.
Экономика и социум, (1-1 (104)), 183-191.
15.
Bobayeva, Z. M. Q. (2023). Boshlang’ich sinf o’quvchilarining intelektual
qobilyatlarini rivojlantirish. Science and Education, 4(2), 973-977.
16.
Кизи, БЗМ (2023). РАЗВИТИЕ ЛОГИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ МЛАДШИХ
ШКОЛЬНИКОВ НА УРОКАХ ОКРУЖАЮЩЕГО МИРА. Европейский
международный журнал многопрофильных исследований и исследований
управления , 3 (06), 186-189.
