МЕЖДУРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
94
YANGI O‘ZBEKISTONDA HUQUQIY TARTIBGA SOLISHDA
HUQUQNING RO‘LI
Аsqarov Аxbor Gʼayratovich
Toshkent davlat agrar universiteti
"Huquqshunoslik" kafedrasi assistenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15307953
Annotatsiya
Yangi O‘zbekistonda huquqiy islohotlar barcha sohalarda chuqur va tizimli
tarzda olib borilmoqda. Huquqiy tartibga solish davlat boshqaruvining
samaradorligini oshirish, fuqarolar huquq va erkinliklarini ta’minlash hamda
jamiyatda adolat tamoyillarini qaror toptirishda muhim rol o‘ynaydi. Huquqiy
normalarning dolzarbligi va amaliyotda to‘g‘ri tatbiq etilishi ijtimoiy barqarorlik
va taraqqiyot kafolati hisoblanadi. Yangi O‘zbekiston sharoitida qonunchilikni
takomillashtirish, institutlararo hamkorlikni mustahkamlash va zamonaviy
talablar asosida yondashuvlar ishlab chiqish huquqiy tartibga solishni sifat
jihatidan yangi bosqichga olib chiqmoqda. Ushbu tezisda huquqning huquqiy
tartibga solishdagi o‘rni, mavjud muammolar va istiqboldagi ustuvor
yo‘nalishlar tahlil qilinadi. Bundan tashqari, xalqaro tajriba va milliy
xususiyatlarning
uyg‘unlashtirilishi
orqali
huquqiy
tizimni
yanada
takomillashtirish zaruriyati asoslab beriladi. Tezis natijalari huquqshunoslar,
davlat boshqaruvi organlari vakillari va siyosatshunoslar uchun amaliy ahamiyat
kasb etadi.
Kalit so‘zlar:
Yangi O‘zbekiston, huquqiy tartibga solish, huquq, davlat
boshqaruvi, qonunchilik, islohotlar, adolat, ijtimoiy barqarorlik, taraqqiyot.
Kirish
Yangi O‘zbekistonda olib borilayotgan islohotlarning asosiy maqsadi –
huquq ustuvorligini ta’minlash, qonuniylikni kuchaytirish va fuqarolarning
huquqiy madaniyatini oshirishdir. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning
tashabbusi bilan boshlangan “Yangi O‘zbekiston” konsepsiyasi huquqiy davlat va
fuqarolik jamiyatini shakllantirishni o‘z oldiga asosiy vazifa qilib qo‘ydi. Ayniqsa,
huquqiy tartibga solish sohasidagi o‘zgarishlar jamiyat hayotining barcha
jabhalarida ijobiy natijalar bermoqda. Huquq – jamiyatda ijtimoiy
munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy vosita bo‘lib, u nafaqat cheklovchi, balki
rivojlantiruvchi kuch sifatida ham namoyon bo‘lmoqda. Yangi sharoitda huquqiy
normalarning amaliyotga tatbiq etilishida ochiqlik, oshkoralik va adolat
tamoyillariga alohida urg‘u berilmoqda. Xususan, normativ-huquqiy hujjatlarni
ishlab chiqishda jamoatchilik muhokamalari o‘tkazilishi, fuqarolar fikrining
МЕЖДУРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
95
inobatga olinishi demokratik qadriyatlarning mustahkamlanishiga xizmat
qilmoqda. Shu bilan birga, huquqiy tartibga solishda xalqaro tajribadan samarali
foydalanish, milliy manfaatlarni ustuvor qo‘yish va milliy xususiyatlarni
e’tiborga olish zaruriyati ham ortmoqda. O‘zbekistonning xalqaro reytinglarda
(masalan, “Hukumat samaradorligi” yoki “Qonun ustuvorligi” indekslarida)
ko‘rsatkichlarining yaxshilanishi ham olib borilayotgan huquqiy islohotlarning
natijasi sifatida e’tirof etiladi.
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi huquqiy tartibga solishning
asosiy manbai sifatida har tomonlama tahlil etilgan. Konstitutsiyaning so‘nggi
tahririda huquqiy davlat prinsiplarini mustahkamlash, inson huquq va
erkinliklarini ta’minlash masalalariga alohida e’tibor qaratildi. Shu bilan birga,
“Yangi O‘zbekiston strategiyasi” (2021) huquqiy islohotlarning maqsad va
yo‘nalishlarini aniq belgilab berdi.
Prezident
Sh.Mirziyoyev
asarlarida
huquqiy
tartibga
solishni
modernizatsiya qilish, davlat xizmatini isloh etish va adolatli sud tizimini
rivojlantirish bo‘yicha konseptual fikrlar ilgari surilgan. Huquqshunos olimlar –
O.Sultonov, A.Abduqodirov, B.Jo‘rayevlarning tadqiqotlarida huquqiy tizimni
takomillashtirish, islohotlarning dolzarbligi va ularning ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishga
ta’siri
chuqur
o‘rganilgan.
Xalqaro tashkilotlar – BMT, YXHT va Jahon banki tomonidan taqdim etilgan
huquqiy tartibga oid ma’lumotlar ham O‘zbekiston tajribasini xalqaro mezonlar
bilan solishtirish imkonini berdi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, huquqiy tartibga
solish tizimini takomillashtirish uchun faqat qonunchilik bazasini kengaytirish
emas, balki huquqiy madaniyatni yuksaltirish, huquqni amaliyotda tatbiq etish
mexanizmlarini mustahkamlash ham muhim hisoblanadi. Yangi O‘zbekistonda
huquqiy tartibga solish mexanizmlarini rivojlantirish bo‘yicha olib borilgan
tadqiqotlar, asosan, quyidagi yo‘nalishlarga qaratilgan: Birinchidan, normativ-
huquqiy hujjatlarning sifati va ularning amaliyotdagi natijalari o‘rganilgan.
Ikkinchidan, huquqiy madaniyat darajasining huquqiy tartibga solishga ta’siri
tahlil qilingan. Uchinchidan, fuqarolarning davlat boshqaruvidagi ishtirokini
oshirish va huquqiy savodxonlikni rivojlantirishga qaratilgan innovatsion
usullar
o‘rganilgan.
Olib borilgan empirik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, fuqarolar huquqlarining
kafolatlanganligi darajasi huquqiy tartibga solish sifatiga bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Intervyu va so‘rovnomalar orqali aniqlanganidek, huquqiy
islohotlarga ijobiy munosabat bildirgan fuqarolar soni ortmoqda, bu esa davlat
boshqaruvi tizimiga nisbatan ishonchni mustahkamlamoqda. Shuningdek,
МЕЖДУРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
96
xorijiy tajribalarni milliy tizimga moslashtirish, huquqni muhofaza qiluvchi
organlarning ochiqligini ta’minlash kabi omillar ham huquqiy tartibga solishni
takomillashtirishda muhim o‘rin tutmoqda.
Xulosa
Yangi O‘zbekistonda huquqiy tartibga solishda huquqning roli tobora ortib
bormoqda. Olib borilayotgan islohotlar huquqiy normalarning amaliyotdagi
samarasini oshirish, adolat va qonun ustuvorligini ta’minlashga xizmat
qilmoqda.
Huquqiy tizimdagi yangilanishlar nafaqat davlat organlarining faoliyatiga, balki
jamiyatning har bir a’zosining huquqiy ongiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Fuqarolar o‘z huquq va majburiyatlarini anglab yetishmoqda, bu esa huquqiy
davlat tamoyillarini barqarorlashtiradi. Biroq, huquqiy tartibga solishning
samaradorligini ta’minlash uchun qonunchilikni takomillashtirish bilan birga,
huquqiy ta’lim va targ‘ibotni kuchaytirish ham zarur. Kelgusida normativ
hujjatlarni ishlab chiqish jarayoniga keng jamoatchilikni jalb qilish, huquqni
muhofaza qilish organlari faoliyatining shaffofligini ta’minlash, sud
hokimiyatining mustaqilligini kuchaytirish orqali huquqiy tartibga solish tizimi
yanada rivojlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: “Oʻzbekiston” nashriyoti,
2023.
2.Shavkat Mirziyoyev. “Yangi Oʻzbekiston strategiyasi”. – Toshkent:
“Oʻzbekiston” nashriyoti, 2021.
3.Sultonov O. “Huquqiy davlat: nazariya va amaliyot”. – Toshkent: “Adolat”
nashriyoti, 2022.
4.Joʻrayev B. “Oʻzbekistonda huquqiy islohotlar va ularning ijtimoiy ahamiyati”. –
Toshkent: “Sharq” nashriyoti, 2020.
5.Abduqodirov A. “Davlat va huquq nazariyasi asoslari”. – Toshkent:
“Iqtisodiyot” nashriyoti, 2021
