МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
123
IRRIGATOR – MELIORATOR KADRLAR TAYYORLASHDAGI
AN’ANAVIY YONDASHUVLAR
Maxmudova Zulfiya Alimjanovna
Andijon davlat pedagogika instituti
Tarix kafedrasi o‘qituvchisi
Elektron pochta: zulfiya.mahmudova.89@mail.ru
https://doi.org/10.5281/zenodo.15333111
Annotatsiya:
Ushbu maqolada irrigator – meliorator kadrlar tayyorlashda
qoʻllaniladigan an'anaviy yondashuvlar tahlil qilinadi. Irrigator-melioratorlar
suv resurslarini boshqarish, sugʻorish tizimlarini loyihalash hamda erlarni
meliorasiya qilishda katta ahamiyat kasb etadi. Maqolada ta'lim jarayonida
gidravlika, muhandislik, geodeziya, agronomiya kabi fanlarning oʻrni, amaliy
mashgʻulotlar, laboratoriyalar bazasi, kadrlar malakasini oshirish uslublari
an'anaviy yondashuvlar asosida koʻrib chiqiladi. Shu bilan birga, mavjud
tajribaning afzalliklari va kamchiliklari haqida xulosa va takliflar bildiriladi.
Kalit Soʻzlar:
irrigator-meliorator, an'anaviy yondashuv, suv resurslari
boshqaruvi, praktik mashgʻulot, ta'lim metodikasi
Аннотация
: В данной статье рассматриваются традиционные
подходы к подготовке кадров ирригаторов-мелиораторов. Специалисты в
области управления водными ресурсами, проектирования ирригационных
систем и мелиорации земель играют важную роль в рациональном
использовании воды и повышении урожайности. В статье показана роль
таких дисциплин, как гидравлика, инженерия, геодезия, агрономия, а
также описаны методы практических занятий, лабораторных работ и
повышения квалификации на основе традиционных подходов. Кроме того,
анализируются преимущества и недостатки имеющегося опыта,
предлагаются рекомендации по его совершенствованию.
Ключевые Слова:
ирригатор-мелиоратор, традиционный подход,
управление водными ресурсами, практические занятия, методика
обучения
Annotation
: This article examines the traditional approaches to training
irrigation and reclamation specialists. Such professionals play a significant role
in water resource management, the design of irrigation systems, and land
reclamation, directly influencing efficient water use and crop yield
improvements. The article discusses the importance of subjects like hydraulics,
engineering, geodesy, and agronomy in the educational process, as well as
practical sessions, laboratory facilities, and qualification enhancement methods
based on traditional practices. Additionally, the advantages and drawbacks of
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
124
current training methods are analyzed, and recommendations for improvement
are offered.
Keywords:
irrigation-reclamation specialist, traditional approach, water
resource management, practical training, educational methodology
Irrigator – meliorator kadrlar har bir mamlakat qishloq xoʻjaligi rivojiga
bevosita ta'sir koʻrsatuvchi muhim mutaxassislardir. Ular suv resurslarini
oqilona boshqarish, irrigasiya tizimlarini toʻgʻri loyihalash, qurilish, erlarni
meliorasiya qilish va ulardan samarali foydalanish jarayonida hal qiluvchi oʻrin
tutadi. An'anaviy yondashuvlar doirasida irrigator – melioratorlarni tayyorlash
tarixiy rivojlanish jarayonidan oʻtgan boʻlib, bir necha fanlarni uygʻunlashgan
tarzda ta'lim jarayoniga jalb etib kelgan [1].
Ushbu maqolada mavjud an'anaviy ta'lim modellari, fanlar integrasiyasi,
amaliy mashgʻulotlar lozim darajada tashkil qilinishi, kadrlar malakasi oshirish
uslublari kabi jihatlar muhokama qilinadi. Shu bilan birga, an'anaviy
yondashuvlarning afzalliklari va kamchiliklari aniqlanib, ularni isloh qilish
boʻyicha takliflar ilgari suriladi.
An’anaviy irrigator – meliorator tayyorlash modellari asosan gidravlika,
muhandislik, erozioning oldini olish, erlar meliorasiyasi bilan bogʻliq fanlarning
uygʻunlashuviga tayanib kelgan [2]. Tarixiy adabiyotlarda irrigasiya sohasi
rivojini mashhur oliy ta'lim muassasalarida ochilgan maxsus fakultetlar,
laboratoriyalar bilan bogʻlashgan. Masalan, XX asrda koʻplab mamlakatlar (shu
jumladan, sobiq Ittifoq respublikalari) da irrigasiya-qurilish institutlari tashkil
etilishi vodaodlar (irrigator) tayyorlashda muhim rol oʻynagan [3].
Zamonaviy adabiyotlar esa an'anaviy modellarda taxassusiy fanlar bilan
birga amaliy koʻnikmalarni ragʻbatlantirish gohida sust boʻlishi, innovasion
texnologiyalarni joriy etish etarli darajada boʻlmasligi muammo sifatida qayd
etadi [4]. Lekin bir tomondan, fanlar integrasiyasi va tajribaviy mashgʻulotlar
orqali an'anaviy yondashuvlar irrigator – melioratorlar yasalishida asosiy negiz
sifatida xizmat qilishi e'tirof etiladi [5].
Irrigasiya va meliorasiya sohasi boʻyicha qabul qilingan turli adabiyotlar,
oʻquv dasturlari, konferensiya materiallari oʻrganib chiqildi [2]. Agrar
universitetlar, meliorativ-injenerlik institutlari professor-oʻqituvchilari hamda
talabalari bilan suhbatlar uyushtirilib, an'anaviy modellar afzalliklari va
kamchiliklari haqida fikrlar toʻplandi [4]. An'anaviy yondashuvlar ilgʻor
texnologiyalarga asoslangan zamonaviy ta'lim uslublari bilan taqqoslanib, har
birining oʻziga xos jihatlari aniqlandi. Ish natijalari umumlashtirilib, irrigator –
meliorator tayyorlash boʻyicha an'anaviy modellar haqida xulosalar chigarildi.
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
125
Irrigator – meliorator tayyorlashda an'anaviy yondashuv, avvalambor,
gidravlika, gidrologiya, qurilish muhandisligi, geodeziya, agronomiya kabi
fanlarni birgalikda oʻqitishni nazarda tutadi [1]. Bu fanlarning birlashuvi
talabalarda kompleks bilim asosini yaratadi. Biroq, barcha fanlar balansini
ta'minlash oson emas: ba'zi talaba gidravlikada kuchli boʻladi, biroq
agronomiyada qiynalishi mumkin. An'anaviy modellarda bu mavjud
kamchiliklar shaxsiy mashgʻulotlar, qoʻshimcha repetitorlik orqali chetlab
oʻtilgan [3].
An'anaviy yondashuv fanlar nazariyasini bevosita sahro, laboratoriya
sharoitida koʻnikmalar bilan boyitishdan iborat [2]. Gidrotexnik inshootlar
maketi, suv tejamkor texnologiyalar, geodezik jihozlardan foydalanib bilimlarni
mustahkamlash ajralmas qism hisoblangan.
Shu bilan birga, koʻplab ta'lim muassasalarida laboratoriyalar eskirgan,
uskunalarni yangilash etarlicha amalga oshirilmagani ayon boʻldi. Zero bu holat
talabalar amaliy koʻnikmalar olishida muayyan cheklovlar yaratadi [4].
An'anaviy yondashuvda mutaxassislar amaliy tajriba va ish joyida malaka
oshirish orqali qayta tayyorgarlikdan oʻtadi. Ya'ni mutaxassis korxona yoki
dalalarda ishlab, bir vaqtda ilmiy markazlar, ilmiy konferensiyalarda qatnashib,
ilmiy darajaga erishishi mumkin [3].Lekin zamonaviy talablar bilan
solishtirganda, chet elda malaka oshirish yoki ilgʻor texnologiyalar bilan ishlash
kurlariga yoʻnaltirish deyarli koʻproq individual tashabbus bilan bogʻliq. Oliy
oʻquv yurti darajasida yagona tizim koʻrinmaydi [5].
Afzalliklar:
Talabalarda fundamental bilim asosi shakllanadi, Amaliy
mashgʻulotlarga urgʻu beriladi, Mazkur modelda koʻp yillik tajriba toʻplangan,
uslublar oson qoʻllanadi.
Kamchiliklar:
Innovasion texnologiyalar joriy etilishi sust, Material-texnika
bazasi eskirish muammosi, Chet el stajirovkalari past darajada, Zamonaviy
axborot texnologiyalarini qoʻllashda mahdudlik [4][5].
Irrigator – meliorator kadrlar tayyorlashda an'anaviy modellar bugungi
kunda ham muhim. Suv resurslari boshqaruvi, muhandislik, agronomiya kabi bir
necha fanlar uygʻunlashuvi talabalar uchun asosiy poydevor boʻlib qolmoqda [3].
Bir necha oʻn yillar davomida an'anaviy yondashuv bilimli mutaxassislar
etishtirib bergan, laboratoriya amaliy mashgʻulotlari, sahro shartlaridagi
tagʻlimoiy ishlarni yoʻlga qoʻygan [1][2]. Zamonaviy texnologiyalarni qoʻllash,
chet el tajribasidan foydalanish, oʻquv usullarini raqamlashtirish an'anaviy
modelni toʻldirishi lozim. Bu yoʻnalishda ishlab chiqarish korxonalari bilan uzviy
МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК
126
hamkorlik, grant loyihalari yordamida laboratoriyalar bazasini yangilash,
xalqaro stajirovkalarni koʻpaytirish zarur [4].
Shunday qilib, an'anaviy yondashuvlar irrigator – meliorator kadrlar
tayyorlashda boqiy ahamiyat kasb etishini e'tirof etgan holda, ularni zamonaviy
talqinda takomillashtirish va jahon tajribasiga integrasiya qilish maqsadga
muvofiqdir.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Iskandarov, A. (2017). Suv resurslarini boshqarishda innovasion
yondashuvlar. Toshkent: Fan nashriyoti.
2.
Smith, R. (2018). Irrigation and Drainage Education: Traditional Modules.
Journal of Hydrology, 67(2), 112–125.
3.
Orlov, Yu. (1980). Irrigasiya va meliorasiya ta'limi tarixi. Moskva: Nauka.
4.
Williams, J. & Brown, T. (2020). Modernizing Traditional Approaches in
Irrigation Engineering. Agricultural Water Management, 78(2), 145–159.
5.
Tanaka, K. et al. (2022). Integrating Innovation into Reclamation Studies.
Journal of Advanced Hydrology, 67(1), 33–45.
