ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI
IYUL
ANDIJON,2025
155
OLIY TA’LIM TALABALARINING INGLIZ TILINI O‘RGANISHGA BO‘LGAN
MOTIVATSIYASINI SHAKLLANTIRISHDA GEYMIFIKATSIYADAN SAMARALI
FOYDALANISH
Almamatova Manzura Shavkatovna
Guliston davlat universiteti doktoranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ingliz tilini o‘rganayotgan oliy ta’lim talabalarining
motivatsiyasini oshirishda geymifikatsiya texnologiyasining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi.
Ta’limda raqamli vositalar va o‘yin elementlarini integratsiyalash orqali talabalarni faol,
samarali va motivatsion muhitga jalb qilish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot davomida
turli geymifikatsiya vositalarining (ochkolar, darajalar, reyting tizimlari, belgilar va yutuqlar)
ta’siri o‘rganilib, ularning motivatsiyani oshirishdagi samaradorligi eksperimental asosda
baholandi. Natijalar geymifikatsiyaning nafaqat bilim darajasini, balki talabalarning darsga
nisbatan munosabati va ishtirok darajasini ijobiy tomonga o‘zgartirishini ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar:
geymifikatsiya, motivatsiya, ingliz tili, oliy ta’lim, talaba, o‘yin elementlari,
raqamli ta’lim, interaktiv usullar
Kirish
Bugungi globallashuv davrida ingliz tilini o‘rganish nafaqat til o‘rganishga bo‘lgan ehtiyoj,
balki kasbiy va shaxsiy rivojlanishning ajralmas qismiga aylanmoqda. Afsuski, oliy ta’limning
nomutaxassis yo‘nalishlarida tahsil olayotgan talabalar orasida chet tiliga nisbatan qiziqish va
o‘rganish motivatsiyasi past darajada bo‘lishi kuzatiladi. Ushbu muammoni bartaraf etishning
samarali yo‘llaridan biri bu — geymifikatsiya texnologiyalaridan foydalanishdir.
Geymifikatsiya o‘yin mexanizmlarini ta’lim jarayoniga integratsiyalash orqali ta’limni qiziqarli
va interaktiv holga keltiradi. Ushbu maqola aynan geymifikatsiyaning oliy ta’lim talabalarining
ingliz tilini o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasiga qanday ta’sir ko‘rsatishini o‘rganishga
bag‘ishlangan.
Metod
Ushbu tadqiqotda aralash tadqiqot metodologiyasidan foydalanildi, ya’ni sifatli va miqdoriy
usullar uyg‘unlashtirildi. Dastlab, talabalarning ingliz tiliga bo‘lgan motivatsiya darajasini
aniqlash maqsadida diagnostik so‘rovnoma o‘tkazildi. So‘rovnomada talabalar o‘zlarini
baholash orqali chet tilini o‘rganishdagi hozirgi darajalari, qiziqishlari, darsga bo‘lgan
munosabatlari va o‘rganishga bo‘lgan shaxsiy ehtiyojlarini ifoda etdilar. Ushbu so‘rovnoma
asosida boshlang‘ich motivatsion fon aniqlandi.
Keyinchalik talabalar ikki asosiy guruhga ajratildi. Birinchi guruhda darslar an’anaviy metodlar
asosida olib borildi. Ikkinchi guruh esa geymifikatsiya texnologiyasi asosida o‘qitildi.
Geymifikatsiyalashgan guruhda dars jarayoniga turli o‘yin elementlari – virtual
rag‘batlantiruvchi vositalar, musobaqa asosidagi topshiriqlar, ballar to‘plash tizimi, bosqichma-
bosqich rivojlanish imkoniyatlari va jamoaviy faoliyatlar kiritildi. Ushbu yondashuv
darslarning interaktivligini ta’minlab, talabalarni faol ishtirok etishga undadi.
Darslar bir oy davomida olib borildi. Har bir haftada alohida mavzu asosida o‘yinlashtirilgan
topshiriqlar ishlab chiqildi va sinovdan o‘tkazildi. O‘qituvchilar tomonidan maxsus
tayyorlangan onlayn platformalarda talabalarga vazifalar yuklandi, ularning natijalari esa real
vaqtda kuzatib borildi. Har bir mashg‘ulotdan so‘ng talabalar o‘z faoliyatiga baho berishlari
uchun refleksiya jarayonlari tashkil etildi.
ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI
IYUL
ANDIJON,2025
156
Tadqiqotning sifatli jihatini ta’minlash maqsadida eksperiment davomida talabalar bilan
suhbatlar o‘tkazildi, ulardan yozma fikr-mulohazalar olindi. Ushbu mulohazalar orqali
darslarda qo‘llanilgan geymifikatsiya elementlarining qanchalik samarador bo‘lgani, qanday
jihatlar talabalar uchun eng ko‘p motivatsiya bergani aniqlandi. So‘nggi bosqichda esa yakuniy
testlar va yakuniy so‘rovnomalar orqali o‘quv jarayonining umumiy natijalari baholandi.
Talabalar bilimlarining ortishi, darsdagi ishtirok faolligi va motivatsion o‘zgarishlar miqdoriy
va sifatli tahlil qilindi.
Ushbu metodologik yondashuv orqali geymifikatsiyaning real ta’lim muhitidagi samaradorligi,
amaliy qo‘llanish imkoniyatlari va talabalarga ta’siri chuqur tahlil etildi.
Natijalar
O‘tkazilgan tadqiqot natijalari geymifikatsiya texnologiyalarining talabalarning ingliz tilini
o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirishdagi muhim rolini tasdiqladi. Eksperimentda
qatnashgan ikki guruh orasidagi farqlar bir necha muhim mezonlar bo‘yicha kuzatildi:
Eksperimentdan avval talabalar o‘rtasida o‘tkazilgan old-test (diagnostik so‘rovnoma)
natijalariga ko‘ra, ingliz tilini o‘rganishga nisbatan motivatsiyasi yuqori bo‘lganlar soni jami
talabalar orasida 27% ni tashkil qilgan bo‘lsa, geymifikatsiyalashgan darslardan keyingi
yakuniy so‘rovnoma natijalariga ko‘ra bu ko‘rsatkich 69% ga yetdi. Talabalar o‘z fikrlarida
darslarning qiziqarli va rag‘batlantiruvchi bo‘lishi ularning til o‘rganishga bo‘lgan
munosabatini ijobiy tomonga o‘zgartirganini ta’kidlashdi.
Nazorat guruhi bilan solishtirilganda, eksperimental guruh talabalarining darslarga qatnashish
ko‘rsatkichi 38% ga oshgan. An’anaviy metod asosida dars o‘tilgan nazorat guruhida darsga
qatnashuv darajasi o‘rtacha 57% ni tashkil etgan bo‘lsa, geymifikatsiyalashgan guruhda bu
ko‘rsatkich 95% ga yetdi. Bunga sabab sifatida darslarda ishlatilgan ochkolar, yutuqlar,
guruhlar o‘rtasidagi raqobat va bosqichma-bosqich o‘yin vazifalari ko‘rsatildi.
Eksperimental guruhda ingliz tilining asosiy komponentlari (so‘z boyligi, grammatik qurilmalar,
tinglab tushunish va gapirish) bo‘yicha yakuniy test natijalari oldingi testlarga nisbatan o‘rtacha
31% ga yuqoriligi kuzatildi. Ayniqsa, interaktiv vazifalar orqali so‘z yodlash va qo‘llash
ko‘nikmasi sezilarli darajada yaxshilangan.
Geymifikatsiya asosida tashkil etilgan topshiriqlarda talabalar o‘z guruhlari bilan birgalikda
ishlash, savol-javob, testlar, mini-o‘yinlar, viktorinalar orqali faol ishtirok etishdi. Ularning 84
foizi o‘yin elementlarining o‘z bilimlarini namoyish etishda, raqobatbardosh muhitda
o‘qituvchilar tomonidan tan olinishda va o‘zini isbotlashda yordam berganini aytishdi. Shu
orqali darsda passiv bo‘lgan talabalar ham asta-sekin faol o‘rganishga jalb etildi.
Tadqiqot davomida eng samarali deb topilgan geymifikatsiya elementlari quyidagilar bo‘ldi:
Ochko va ball to‘plash tizimi – talabalar o‘z yutuqlarini real vaqtda kuzatish
imkoniyatiga ega bo‘ldi;
Liderlar reyting jadvali – talabalar o‘rtasida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirdi;
Darajalar (levels) – murakkablik bosqichlarini o‘tish orqali motivatsiyani oshirdi;
Virtual mukofotlar – belgilar (badges), sertifikatlar orqali rag‘bat yaratdi.
Tadqiqot oxirida talabalar bilan o‘tkazilgan ochiq interv’yu va yozma refleksiya natijalariga
ko‘ra:
ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI
IYUL
ANDIJON,2025
157
90% talabalar darslar an’anaviyga nisbatan ko‘proq e’tiborni jalb qilganini;
78% talabalar esa o‘yin elementlari til o‘rganishdagi qiyinchiliklarni engillashtirganini
bildirdi;
65% talabalar bu metodika darslarga nisbatan mas’uliyat hissini oshirganini ta’kidlashdi.
Munozara
Olingan natijalar shuni ko‘rsatmoqdaki, geymifikatsiya texnologiyasi talabalar orasida chet
tilini o‘rganishga bo‘lgan ijobiy munosabatni shakllantirishga xizmat qiladi. O‘yin elementlari
orqali raqobat, maqsadlilik, va ishtirokchilik muhiti yaratiladi, bu esa motivatsiyani
kuchaytiradi. Ayniqsa, vizual mukofotlar va rag‘batlar dars jarayonida faollikni oshiradi. Biroq,
geymifikatsiyaning muvaffaqiyati ta’lim jarayonining metodik jihatdan to‘g‘ri tashkil etilishiga
bog‘liq.
Xulosa
Geymifikatsiya texnologiyasidan samarali foydalanish oliy ta’lim muassasalarida ingliz tilini
o‘rgatishda motivatsiyani sezilarli darajada oshiradi. U o‘qituvchilarga innovatsion metodlarni
qo‘llash imkonini bersa, talabalar uchun esa til o‘rganishni qiziqarli va maqsadli faoliyatga
aylantiradi. Kelgusida bu texnologiyani kengroq o‘quv modullari va boshqa tillarga ham
qo‘llash istiqbollari mavjud.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Deterding, S., Dixon, D., Khaled, R., & Nacke, L. (2011). From game design elements
to gamefulness: defining “gamification”. Proceedings of the 15th International Academic
MindTrek Conference.
2.
Zichermann, G., & Cunningham, C. (2011). Gamification by Design: Implementing
Game Mechanics in Web and Mobile Apps. O’Reilly Media.
3.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic
definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology.
4.
Халилова Д.Х. (2022). Geymifikatsiya texnologiyasidan foydalanishning psixologik-
pedagogik asoslari. Тошкент, ТДПУ.
5.
Qodirova, M. (2021). Oliy ta'limda raqamli texnologiyalar yordamida chet tillarni
o'qitish. – O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi ilmiy jurnali.
