ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
9
KARBON KISLOTALAR MAVZUSINI O‘QITISHDA AXBOROT TEXNOLOGIK
VOSITALARDAN FOYDALANISH
Qarshiboyeva Dilnoza Jamoliddin qizi
Jizzax politexnika instituti talabasi
Xakberdiyev Shuxrat Mahramovich
Jizzax politexnika instituti dotsenti
E-mail:
Annotatsiya:
Ta’lim jarayonida axborot texnologiyalari muhim muhim ahamiyatga ega. Karbon
kislotalar kabi murakkab kimyo mavzularini o‘qitishda axborot texnologiya vositalaridan
foydalanish, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishda samarali usul hisoblanadi.
Karbon kislotalar mavzusini o‘qitishda axborot texnologik vositalardan foydalanish, o‘quv
jarayonini qiziqarli bo`lishiga olib keladi. Zamonaviy ta’limda AT vositalarini qo‘llab kimyo
fanlarini o‘qitish ahamiyatli ekanligi keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Karbon kislota, axborot texnologiyalari, zamonaviy ta’lim, organik birikma, 3D
modellar, videolar, interfaol grafika, modda, karboksil guruh.
Zamonaviy ta’lim jarayonida axborot texnologiyalari (AT) muhim rol o‘ynaydi. Karbon
kislotalar kabi murakkab kimyo mavzularini o‘qitishda AT vositalaridan foydalanish,
o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishda samarali usul hisoblanadi. Ushbu maqolada
karbon kislotalar mavzusini o‘qitishda qanday AT vositalaridan foydalanish mumkinligi va
ularning afzalliklari haqida to‘xtalib o‘tamiz.
1. Karbon kislotalar mavzusini o‘qitishda AT vositalarining ahamiyati
Karbon kislotalar — bu organik birikmalar bo‘lib, ularning tuzilishi, xossalari va reaksiyalari
murakkab bo‘lishi mumkin. An’anaviy dars usullari bilan bu mavzuni tushuntirish qiyin bo‘lishi
mumkin, chunki ko‘pchilik o‘quvchilar molekulyar tuzilish va kimyoviy reaksiyalarni tasavvur
qilishda qiynalishadi. AT vositalari yordamida bu muammolarni bartaraf etish mumkin:
Vizualizatsiya: Molekulyar tuzilishlarni 3D modellar orqali ko‘rsatish.
Interfaollik
:
O‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash.
Tajriba simulyatsiyasi: Xavfsiz va tezkor tarzda virtual tajribalar o‘tkazish.
2. Karbon kislotalar mavzusida qo‘llaniladigan AT vositalari
Karbon kislotalar mavzusini o‘qitishda quyidagi AT vositalaridan foydalanish mumkin:
Multimedia darsliklar
:
Karbon kislotalarning tuzilishi, xossalari va reaksiyalarini
animatsiyalar, videolar va interfaol grafikalar orqali tushuntirish.
Virtual laboratoriyalar
:
O‘quvchilar karbon kislotalarning kimyoviy xossalari va
reaksiyalarini virtual sharoitda o‘rganishlari mumkin.
Interfaol dasturlar va ilovalar: Masalan, “ChemDraw”, “Avogadro” kabi dasturlar
yordamida molekulyar tuzilishlarni modellashtirish.
Onlayn testlar va viktorinalar
:
O‘quvchilarning bilimini tekshirish va mustahkamlash
uchun interfaol testlar tuzish.
AR/VR texnologiyalari
:
Karbon kislotalarning molekulyar tuzilishini uch o‘lchamli
shaklda ko‘rsatish.
3. AT Vositalaridan foydalanishning afzalliklari
Mavzuni qiziqarli qilish
:
Animatsiyalar, videolar va interfaol vazifalar o‘quvchilarning
diqqatini jalb qiladi.
Murakkab tushunchalarni soddalashtirish
:
Vizual modellar yordamida kimyoviy
jarayonlarni tushunish osonlashadi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
10
Individual yondashuv
:
Har bir o‘quvchi o‘z bilim darajasiga mos ravishda materiallarni
o‘rganishi mumkin.
Xavfsizlik
:
Virtual laboratoriyalar yordamida tajribalarni xavfsiz tarzda o‘tkazish
imkoniyati.
4. AT vositalarini qo‘llash misollari
Molekulyar tuzilishni o‘rganish
:
“Avogadro” dasturi yordamida karbon kislotalarning
molekulyar tuzilishini ko‘rsatish.
Kimyoviy reaksiyalarni simulyatsiya qilish
:
Virtual laboratoriyada karbon kislotalarning
turli moddalar bilan reaksiyalarini kuzatish.
Interfaol testlar
:
Onlayn platformalar orqali o‘quvchilarning bilimini tekshirish va ularga
darhol javob berish.
1-jadval
Karbon kislotalarning ayrim fizik xossalari
Kislotalarning
nomi
Formulasi
Suyuqlanish
temperaturasi t
0
C
Qaynash
temperaturasi t
0
C
Chumoli kislota
HCOOH
+8.25; +8.4
+100.5
Sirka kislota
CH
3
-COOH
+16.6
+118.5
Propion kislota
H
3
C-CH
2
-COOH
-20.7
+141.1
Moy kislota
H
3
C-(CH
2
)
2
-COOH
-3.11
+163
Izomoy kislota
H
3
C-CH(CH
3
)-COOH
-17
+154.4
Valerian kislota
H
3
C-(CH
2
)
3
-COOH
-34.5
+186
Izovalerian kislota
H
3
C-CH(CH
3
)-CH
2
-COOH
-37.6
+176.7
Kapron kislota
H
3
C-(CH
2
)
4
-COOH
-1.5
+205.3
Enant kislota
H
3
C-(CH
2
)
5
-COOH
-10.5
+223
Kapril kislota
H
3
C-(CH
2
)
6
-COOH
+16.2
+237.5
Pellargon kislota
H
3
C-(CH
2
)
7
-COOH
+12.5
+253
Kaprin kislota
H
3
C-(CH
2
)
8
-COOH
+12.5
+253
Undekan kislota
H
3
C-(CH
2
)
9
-COOH
+31.5
+268.4
Laurin kislota
H
3
C-(CH
2
)
10
-COOH
+30.5
+280
Tridekan kislota
H
3
C-(CH
2
)
11
-COOH
+44.3
+225
Palmitin kislota
H
3
C-(CH
2
)
14
-COOH
+42; +62.6
+236.5
Stearin kislota
H
3
C-(CH
2
)
16
-COOH
+62.6; +69.4
+271.5
Karbon kislotalar mavzusini o‘qitishda axborot texnologik vositalardan foydalanish, o‘quv
jarayonini samarali va qiziqarli qiladi. AT vositalari yordamida o‘quvchilar murakkab kimyoviy
tushunchalarni osonroq tushunishlari va ularni amaliyotda qo‘llashlari mumkin. Zamonaviy
ta’limda AT vositalarini qo‘llash nafaqat kimyoni, balki boshqa fanlarni o‘qitishda ham katta
ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Axborot texnologiyalari va ta’lim. – T.: 2020.
2. Kimyo fanini o‘qitishda innovatsion texnologiyalar. – T.: 2019.
3. Virtual laboratoriyalar va ularning ta’limdagi roli. – Xalq ta’limi jurnali, 2021.
