ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
27
TA’LIM TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH MASALASI
Poshokulova Mohigul Kaxramonovna
Xalqaro innovatsion universiteti o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ta’lim tizimini rivojlantirish masalasi, har bir jamiyatning ilg’or va barqaror
taraqqiyotining asosi sifatida katta ahamiyatga ega. Maqolada ta’lim sohasida amalga
oshiriladigan islohotlar, pedagogik yondashuvlarning yangilanishi, ta’limning sifatini oshirish va
o’quvchilarning ehtiyojlariga moslashtirilgan tizimlarni yaratish mexanizmlari bilan atroflicha
o’rganilgan. Ta’lim tizimini modernizatsiya qilish uchun zarur bo’lgan infratuzilma, raqamli
texnologiyalarni joriy etish, o’quv dasturlarining yangilanishi va pedagog kadrlarning malakasini
oshirish kabi masalalar tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar
:
resurs, samara, inkliyuziv, davlat, jamiyat.
Ta’lim tizimini takomillashtirish va rivojlantirish borasidagi harakatlar olib borilishi nafaqat
Respublikaga balki bizga, jamiyatning faol barcha a’zolariga ham chambarchas va uzviy
ravishda bog’liqdir. Davlat rahbarining “Maktab ta’limini rivojlantirish umumxalq harakatiga
aylanishi zarur” kabi fikrlari yuqoridagi mulohazagayetarlicha tasdiq ekanligi barchamizga
yaqqol namoyon bo’lmoqda.
Shuningdek, bu harakatni uzluksiz ta`limga tatbiq etish ham samarali usullardan biridir. Nega
aynan bugun biz bu mavzuni olib chiqayapmiz? O`zbekistonda ta`lim sifatiga tasir etuvchi nima
bor? Huddi u bizning barmog`imizga kirib qolgan zirapcha misoli, ko`ra olmaymizu lekin bizga
azob beradi.
Ta`lim tizimining barcha bo`g`iniga yangicha ruh olib kirish kerakligi bundan oldin ham
takrorlangan, eng achinarlisi ham shu faqat aytilgan, yozilgan, gapirilgan va esdan chiqarilgan.
Hozirgi qilayotgan harakatlarimiz esa ilgargi yo`l qo`yilgan xatolarimizni tuzatishga imkon
berishi mumkin. Hozirgi kunda O`zbekistonda mavjud uzluksiz ta`lim tizmi, xalqaro miqyosida
tan olingan, jahon tajribasi asosida shakllangan. Maktabgacha ta`lim tizimi qayta qurildi, xalq
ta`limi va oliy ta`limdagi islohatlar fuqarolarimizni ilm-fanga bo`lgan munosabatining ancha
o`zgartirdi. Ayni mana shu jarayonda to`xtab qolish yoki eski xatolarni qaytarishga haqqimiz
yo`q, deb o’ylayman. Oliy ta`limga qamrov shu darjada ko`paydiki, aholining katta qismi yetarli
darajada ma’lum sohalardan diplomlarga ega bo’ldi. Endi faqat bilim va intellectual potensiali
borlargina saralanadi. Yuqorida ta’kidlaganimdek, bizda mavjud uzluksiz ta`lim tizimi xalqaro
standartlarga mos, lekin tizimni ichida esa ancha og`riqli nuqtalarimiz, muammolarimiz bor.
Bizning o’ylashimizcha sifatli ta’lim uchun asosan 3 ta jihatga e’tibor qaratishimiz lozim:
- olgan materiallardan imkon qadar mustaqil foydalanish, o`rganish;
- munozaralar va amaliy mashg’ulotlar uchun sinfda guruhlar tashkil qilish. Bu
yerda o`qituvchilarning o`rni asosiy qilib belgilash kerak bo’ladi.
- sinf yoki guruhdagi munozaralaringizdan olingan barcha ma’lumotlar bilan o’z bilim, ko’nikma
va malakalarini oshirish. Вunga qo`shimcha qilib ta`lim sifatini oddiyroq qilib ikki bosqichga
bo`lish mumkin: bunda, birinchisi sifatli talim berish, ikkinchisi sifatli talim olish. Bu ikkalasi
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
28
alohida fenomen. Hozir biz bu tushunchalarni aralashtirib qo`ymoqdamiz yoki bir taraflama
ahamiyat berilmoqda.
Birinchi shartda harakatlantiruvchi harakterga ega xususiyat mavjud. Ya`ni bu yerda
pedagogning bilim va malakasi o`z so`zini aytadi. U o`rganuvchilar uchun o`zining tarixiy nomi
bilan “yetaklovchi” bo`lishi kerak.
Ikkinchi boshqich bevosita o`rganuvchilar bilan bog`liq. Yani olgan bilim va ma`lumotlarni
qayta ishlovchilar sinfi. Bilim oluvchi qancha o`z bilimini oshirib, to`ldirib va asosiysi qayta
ishlay olsa u yaxshi ta`lim olgan bo`ladi.
Ta’lim tizimini rivojlantirish masalalari jamiyatning kelajagi uchun nihoyatda muhimdir, chunki
ta’lim biror mamlakatning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy taraqqiyotiga bevosita ta’sir ko’rsatadi.
Hozirgi kunda ta’lim tizimini rivojlantirishda bir nechta asosiy masalalar mavjud, ularning
ayrimlari quyidagilarni o’z ichiga oladi:
Ta’lim sifati va inklyuzivlik: ta’lim tizimining asosiy maqsadi barcha yoshdagi o’quvchilarga
sifatli ta’lim taqdim etishdir. Inklyuziv ta’lim barcha guruhlar uchun imkoniyatlar yaratishni,
ya’ni ijtimoiy yoki iqtisodiy holatiga qarab farqlarni yo’qotishni o’z ichiga oladi. Bu, nafaqat
ko’p millatli va madaniyatli jamiyatlarda, balki qishloq va shaharlarda ham ta’lim
imkoniyatlarini teng taqdim etishni talab qiladi.
Raqamli ta’lim va texnologiyalarni integratsiya qilish: zamonaviy ta’lim tizimi raqamli
texnologiyalar bilan uyg’unlashtirilgan bo’lishi kerak. Ta’limda zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) foydalanish, masofaviy ta’lim, interaktiv
platformalar va onlayn resurslar orqali o’quvchilarning bilim olish jarayonini yanada samarali
qilish zarur.
Pedagoglarning malakasi va kasbiy rivojlanishi: o’qituvchilar ta’lim tizimining eng muhim qismi
hisoblanadi. Ularning professional rivojlanishini ta’minlash, malakali va motivatsiyalangan
o’qituvchilarni tayyorlash, yangi pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish, ta’limda innovatsion
yondashuvlarni qo’llash zarur.
Ta’lim dasturlarining yangilanishi va modernizatsiya: Ta’lim dasturlarini zamonaviy talablarga
moslashtirish muhim masalalardan biridir. Bu, o’quvchilarga nafaqat an’anaviy bilimlarni, balki
ijodiy fikrlash, muammolarni hal qilish, texnologiyalarni ishlatish va jamiyatda samarali faoliyat
yuritish uchun zarur bo’lgan ko’nikmalarni ham taqdim etish kerakligini anglatadi.
Infratuzilma va moddiy-texnik ta’minot: ta’lim tizimi samarali ishlashi uchun zarur infratuzilma
yaratish muhim ahamiyatga ega. Bu, maktablarning moddiy-texnik ta’minoti, o’quv xonalarining
zamonaviy texnik vositalar bilan jihozlanishi, o’quv resurslari va materiallarining yangilanishi va
kengaytirilishini o’z ichiga oladi.
Ta’limni iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotga moslashtirish: ta’lim tizimi nafaqat ilmiy bilim berish,
balki jamiyat ehtiyojlarini qondirish uchun ham xizmat qilishi kerak. Mamlakatning iqtisodiy
rivojlanishi va mehnat bozorining talablariga javob beradigan ta’lim dasturlarini ishlab chiqish,
kasb-hunar ta’limiga e’tibor qaratish muhimdir.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
29
Ta’limdagi tenglik va gender masalalari: ta’limda gender tengligini ta’minlash, barcha guruhlar
uchun bir xil imkoniyatlar yaratish zarur. Bu, ayollar va qizlarning ta’lim olishga bo’lgan
huquqlarini himoya qilish va ularni ta’lim tizimiga yanada jalb etishni o’z ichiga oladi.
Moliyaviy resurslar va ta’limga investitsiyalar: ta’lim tizimini rivojlantirish uchun zarur bo’lgan
moliyaviy resurslarni jalb qilish, davlat va xususiy sektorning ta’limga investitsiya kiritishiga
yo’naltirilgan siyosatni ishlab chiqish talab etiladi. Bu ta’lim sifatini oshirish, yangi inshootlar
qurish, o’qituvchilarni qo’llab-quvvatlash va resurslarni samarali taqsimlash uchun zarurdir.
Yuqorida keltirilgan masalalar ta’lim tizimini samarali rivojlantirish, jamiyatning barcha a’zolari
uchun teng imkoniyatlar yaratish va o’quvchilarning global talablar bilan raqobatbardosh
bo’lishini ta’minlash uchun asosiy yo’nalishlarni belgilaydi.
Xulosa
Ta’lim tizimini rivojlantirish masalalari jamiyatning kelajakdagi barqarorligi va taraqqiyotiga
bevosita ta’sir ko’rsatadi. Ta’lim sifatini oshirish, yangi pedagogik yondashuvlar va innovatsion
texnologiyalarni joriy etish, pedagogik kadrlarning malakasini oshirish va ta’lim jarayonini
zamonaviy talablar bilan moslashtirish zarurdir. Buning uchun ta’lim tizimini inklyuziv va
raqamli shaklga o’tkazish, maktab infratuzilmasini mustahkamlash, ta’lim dasturlarini yangilash
va o’quvchilarga nafaqat akademik, balki hayotda muvaffaqiyatli bo’lish uchun zarur bo’lgan
ko’nikmalarni berish lozim. Shuningdek, ta’lim tizimining rivojlanishi faqat davlat tomonidan
emas, balki xususiy sektor va jamiyatning barcha qatlamlari tomonidan qo’llab-quvvatlanishi
kerak. Moliya, infratuzilma, ta’lim resurslari va pedagogik malakalarni oshirishga e’tibor
qaratish, ta’lim tizimini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Faqat bunday kompleks
yondashuv orqali ta’lim tizimi nafaqat jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotiga, balki
o’quvchilarning global va zamonaviy dunyoda muvaffaqiyatli bo’lishlariga ham xizmat qilishi
mumkin. Shu bilan birga, ta’lim tizimining rivojlanishi birinchi navbatda barcha fuqarolar uchun
teng imkoniyatlar yaratish, ijtimoiy adolatni ta’minlash va kelajak avlodlarni har tomonlama
yetuk, zamonaviy va mustahkam bilim bilan ta’minlashga qaratilgan bo’lishi lozim.
ADABIYOTLAR
1.
Shodmonov Sh.Sh. “Iqtisodiyot nazariyasi” T.2002.240-bet.
2.
Преображенский Б.Г. Система подготовки менеджеров для государственной
службы: консепция развития https://www.science-education.ru/ru/article/viewid=1126
3.
Абу Райхон ал-Бируни. Избранные произведения в6 т. Т. 3. – 44-б
4.
R.X. Alimov, A.A. Almuradov va S.O. Xomidov Ekonometrik modellashtirish.2019
y.Toshkent B.122
5.
G.Y. Xodjamuratova "Raqamli texnologiyalar "Raqamli texnologiyalar: iqtisodiyot va
ta’lim tizimini rivojlantirish tendensiyalari" Iqtisodiyot va ta’lim 5-son 2022
6.
Лебедев С.А. Методология научного познания. М.: “Проспект”, 2015. – C.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
30
7.
Balaji P. The transformation and structure of the high technology industrial complex.
California: University of California, 1999
