ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
222
TALABALARDA IJODKORLIK QOBILIYATLARINI SHAKLLANTIRISHNING
O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Rahmatova Barnogul Karimjonovna
Buxoro davlat pedagogika instituti tayanch doktoranti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada talabalar orasida ijodkorlik qobiliyatlarini shakllantirishning
o‘ziga xos xususiyatlari va usullari tahlil qilinib, ijodkorlik – har bir talabada o‘z-o‘zini ifodalash,
yangiliklar yaratish, muammolarni hal qilishda yuksak imkoniyatlarni rivojlantirishi,
ijodkorlikning talabalik davridagi ahamiyati, ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishga qaratilgan
pedagogik yondashuvlar, metodik vositalar va zamonaviy ta’lim texnologiyalarining roli ko‘rib
chiqiladi. Shuningdek, maqola ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishning samarali usullarini va
metodologiyasini aniqlashga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
ijodkorlik, talabalar, ta’lim jarayoni, pedagogik metodlar, innovatsion ta’lim,
shaxsiy rivojlanish, ijodiy qobiliyatlar, yangi g‘oyalar
ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ТВОРЧЕСКИХ НАВЫКОВ У СТУДЕНТОВ
Рахматова Барногул Каримжоновна
базовый докторант Бухарского государственного
педагогического института
Аннотация:
В данной статье анализируются особенности и методы формирования
творческих способностей у студентов, творчества - развития высоких возможностей
каждого ученика для самовыражения, создания инноваций, решения задач, значение
творчества в студенческий период, педагогические подходы, направленные на развитие
творческих способностей, методический инструментарий и роль современных
образовательных технологий. Также статья направлена на определение эффективных
методов и методики развития творческих способностей.
Ключевые слова:
творчество, студенты, учебный процесс, педагогические методы,
инновационное образование, развитие личности, творческие способности, новые идеи.
FEATURES OF FORMATION OF CREATIVE SKILLS IN STUDENTS
Rakhmatova Barnogul Karimzhonovna
basic doctoral student of Bukhara State Pedagogical Institute
Abstract:
This article analyzes the features and methods of developing creative abilities in
students, creativity - the development of high potential of each student for self-expression,
creating innovations, solving problems, the importance of creativity during the student period,
pedagogical approaches aimed at developing creative abilities, methodological tools and the role
of modern educational technologies. The article also aims to identify effective methods and
techniques for developing creative abilities.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
223
Keywords:
creativity, students, educational process, pedagogical methods, innovative education,
personal development, creative abilities, new ideas.
Kirish.
Iqtidorli talabalarni izlash, aniqlash va maqsadli tayyorlashning asosiy maqsadi –
respublikamizning ilmiy va ijodiy salohiyatini rivojlantiruvchi intellektual yoshlarni tayyorlash
va bu borada yuksak iste’dod sohiblariga bilimning tegishli sohalari va fanning aniq yo‘nalishlari
bo‘yicha o‘z tabiiy qobiliyatlarini namoyon etish va rivojlantirish, o‘zlaridagi noyob iste’dodni
ro‘yobga chiqarish uchun keng imkoniyatlar yaratishdir.
Yangi tahrirdagi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunda shaxsning erkinligi, ta;lim oluvchilarning
mustaqil fikrlash qobiliyatini shakllantirishga birlamchi e'tibor berilgan. Erkinlik ta'minlangan
jamiyatda fikr rivojlanadi, fikr rivojlanishi esa jamiyatning kuchli bo‘lishi garovidir.
Oliy ta'limda malakali mutaxassislar tayyorlashda talabalarning ijodiy qobiliyati, ong va
ko‘nikmalarini o‘stirish, ularning o‘z kasblariga qiziqish va mas'uliyati, mustaqil izlanuvchanlik
qobiliyati shakllanishi va oshishiga yordam beradi. Zamon talabiga mos kadr bo‘lib yetishi
uchun faqat nazariy bilim va amaliy ko‘nikmaga ega bo‘lishning o‘zi yetarli emas, balki
mustaqil va ijodiy fikrlash zarurati ham muhimdir.
Bugungi kunda nafaqat shaxs – tushuntiruv va namoyishlar yordamida, balki mustaqil faoliyat va
amaliy ta'sirlar jarayonida shakllantirilishi kerak. Shuningdek, oliy ta’limda o‘qitish jarayoni
talabaning mustaqil bilim olish va o‘rganish ko‘nikmasini to‘liq shakllantirishga yo‘naltirilishi
kerak.
Yuqoridagi fikrlar va ko‘rsatilgan muammolar oliy ta’lim talabalarida ijodkorlik qobiliyatlarini
shakllantirish va rivojlantirish orqali ta'lim-tarbiya jarayonini samarali tashkil etish, faol ta'lim
usullarini ta'lim jarayonida qo‘llash davr talabi ekanligini belgiladi.
Adabiyotlar tahlili.
Talabalarda ijodkorlikni rivojlantirish pedagogik muammo sifatida
N.N.Alimov, N.N.Narziyeva, Sh.S.Sharipov, U.N.Nishonaliyev, B.E.Qodirov, J.E.Tursunov,
Yu.K.Babanskiy, P.T.Magzumov, D.F.Djalolova va boshqalarning ishlarida hamda o‘quvchilarni
mehnatga tayyorlashda texnik ijodkorlikni rivojlantirish usullari va ijodkorlik nazariyasining
asosiy
qoidalari
E.F.Zeyer,
L.S.Vigotskiy,
D.B.Bogoyavlenskaya,
I.I.Sergeyevna,
A.M.Kudryavsev, A.V.Petrovskiy, C.J.Rubinshteyn, N.V.Kuzmin, Ya.Vasilevskaya kabi
olimlarning ishlarida tadqiq qilingan va ularda texnik ijodiy fikrlash, diagnostika va ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirish, uning psixologik tuzilishi, dinamikasi va ijodiy faoliyatini
rivojlanishining turli jihatlari ko‘rib chiqilgan.
Talabalarning faolligi, ularning o‘quv materialni egallab olishda, sinfda, laboratoriyada, ustaxona
hamda ishlab chiqarish sharoitlarida nazariy va amaliy topshiriqlarini bajarishda namoyon
bo‘ladi. Faollilik talabalarning o‘quv va mehnat faoliyatidagi mustaqilligini rivojlantirish bilan
mustahkam bog‘langan. Mustaqil fikr yuritish har bir shaxs hayotida muhim ahamiyat kasb
etadi. Shuning uchun, auditoriyada dars berishning barcha shakllari: nazariy, amaliy,
laboratoriya darslari, amaliyotlar, darsdan tashqari ishlar, ilmiy-tadqiqot ishlarida talabalarning
mustaqil fikr yuritish ko‘nikmalari tarkib topadi va u o‘qituvchi yoki ilmiy rahbar tomonidan
rivojlantirib borilishi muhim ahamiyatga egadir.
Ijodiy izlanuvchanlik – har bir sohada muvaffaqiyatga erishishning asosiy omillaridan biri
hisoblanadi. Masalan, ilmiy tadqiqotlar, san’at, adabiyot, arxitektura va hatto iqtisodiyot kabi
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
224
sohalarda ijodiy izlanuvchanlik yangiliklarni keltirib chiqaradi. Yangi g‘oyalar va ixtirolar
jamiyatning rivojlanishida katta rol o‘ynaydi.
Ijodiy izlanuvchanlik shunday bir jarayonki, u insonning o‘z tuyg‘ularini, his-tuyg‘ularini va
tajribalarini boshqacha, yangi va notanish shaklda izohlash imkonini beradi. Bu jarayon faqat
o‘zgarish va rivojlanishga olib kelmaydi, balki insonning ijodiy va aqliy salohiyatini to‘liq ishga
solishga ham yordam beradi.
Talaba o‘quv materiali o‘rganishda faol ishtirok etsa va shunday mavqe ta'minlansa, uning
mustaqil fikrlashi o‘z qobiliyatidan kuch oladi.
Ijodiy fikrlash insonning tevarak-atrofda bo‘layotgan jarayonlar, voqea va hodisalarga bo‘lgan
munosabatida turli muammolarni har xil usullar yordamida hal eta olishda namoyon bo‘ladi.
Faqat fanga oid formula, teorema hamda ta'riflarni eslab qolish bilan ijodiy qobiliyatini
shakllantirib bo‘lmaydi. Ijodiy fikrlashni rivojlantirish har bir talabaga alohida yondashish orqali
amalga oshiriluvchi jarayondir.
Har tomonlama barkamol shaxsni shakllantirishning yetakchi omillaridan biri, talabalarning
umumkasbiy va maxsus fanlaridagi biror mahsulotni tayyorlashdagi texnologik faoliyatidir.
Bunda ixtisoslik fanlar bo‘yicha olingan nazariy bilimlarni mustaqil ravishda amalda ongli
qo‘llaniladi va mahsulotlarni tayyorlashda amaliy ifodasini topadi. Shu tariqa, talabalar
faoliyatida jismoniy va aqliy mehnatni birlashtirish orqali ularda ijodiy qobiliyat rivojlantirib
boriladi.
Fan va texnikaning taraqqiyoti yoshlarning texnik ijodiyoti rivojlanishi uchun katta imkoniyatlar
ochadi. Shu bilan birga bu taraqqiyot texnik ijodkorlik ehtiyojini ham vujudga keltiradi. Fan-
texnika taraqqiyotining istiqboli esa uning ijodkor “inson resruslari” bilan qanchalik
ta'minlanishiga bog‘liqdir.
Tadqiqotlar tahlili va amaliy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, talabalarning ixtisoslik fanlardan
mustaqil va ijodiy ishlash faoliyatlarini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlaridan biri muammoli
va ijodiy topshiriqlarni ishlab chiqish va amalda joriy etishdan iboratdir.
Ijodiy topshiriqlar tarkibiga ijodiy mashq, ijodiy mustaqil ish, turli
didaktik o‘yinlar kiradi.
Agar ijodiy mashq vositasida o‘rganilgan bilimlar yangi o‘quv holatlariga tatbiq qilinsa, ijodiy
mustaqil ish dilillardan yangi xulosalar chiqarish hamda yangicha faoliyat usullarini faoliyatda
qo‘llash bilan ajralib turadi.
O‘quv topshiriqlarini bajarish jarayonida talabalarda tashkiliy (o‘quv faoliyatini mustaqil tashkil
etish mazmunli-jarayonli (o‘quv faoliyatining mazmuni va mohiyatini bilish va bu faoliyatni
samarali amalga oshirishni belgilovchi shaxsiy sifatlarni rivojlantirish) va o‘z-o‘zini baholash
kabi ko‘nikmalarning shakllanishi mustaqil bilim olishi jarayonida muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘quv topshirig‘i mustaqil bilim olishning tashkiliy shakli sifatida belgilanadi va unga asoslanib,
o‘quv topshiriqlar tizimiga qo‘yiluvchi talablar ishlab chiqiladi. O‘qituvchi o‘rganilayotgan
hodisa yoki jarayonlarning o‘zaro zid xususiyatlarini aks ettirish uchun muammoli vaziyatdan
foydalanilsa, u holda ob’yektiv muammo o‘quv muammosiga aylanadi. Talabalar uchun
tushunarli bo‘lgan muammo o‘quv topshirig‘i sifatida berilishi lozim.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
225
Mustaqil va ijodiy ishlash uchun o‘quv topshiriqlarini ishlab chiqishda quyidagi qoidalarga rioya
etilishi tavsiya etiladi:
topshiriqlar haqiqiy vaziyatlar bilan bog‘liq muammolarga qaratilishi kerak;
o‘quv topshirig‘idagi muammoni hal etishda talabalar aqliy faoliyatini turli usullar
yordamida rivojlantirishni ko‘zda tutadi;
topshiriqlar mazmunida aks ettirilgan hodisalar va jarayonlar o‘rtasidagi muhim
bog‘liqlik ko‘rsatilishi kerak;
topshiriqlar yechimini aniqlash va talabalar ongida hodisalar yoki jarayonlar o‘rtasida
bog‘liqlikni mustahkamlash imkoniyatlari nazarda tutilishi lozim;
topshiriqlarni bajarish jarayonida talaba oddiy tushunchalardan, u hali
o‘zlashtirilmagan yanada murakkabroq tushunchani keltirib chiqarish imkonini berishi lozim;
topshiriqni bajarish jarayonida oddiy tushunchalar talabaga ma'lum bo‘lmagan
tushunchalar bilan o‘zaro tahlil qilinadi;
topshiriqni bajarishda talaba tushunchalarning shakli va mazmunini o‘zgartirmasdan
va o‘zgartirib, ularni qayta ishlab chiqadi;
ijodiy fikrlash asosida yangi bilimlar shakllanadi.
Natija va munozara.
Talabalarning o‘quv-topshiriqlarini bajarish jarayonida dastlabki amallarni
bajarish o‘qituvchi tomonidan doimiy nazorat qilib boriladi. Topshiriq yechimlarini tahlil qilish
natijasida talaba o‘quv topshiriqlarini bajarishning umumiy usullarini o‘zlashtiradi.
O‘quv topshiriqlari murakkablashtirib borilishi kerak. Ijodiy va izlanish xususiyatiga ega bo‘lgan
iqtidorli talabalar murakkab topshiriqlarni bajarishlari, kamroq tayyorgarlikka ega bo‘lgan
talabalar topshiriqlarni bajarishlariga qaramasdan, ularga topshiriq yechimini topishi guruh bilan
birga ishlashga imkon beradi.
Talabalarning mustaqil va ijodiy fikrlash mahoratlarini quyidagi 3 ta darajaga ajratish mumkin:
1. Talaba muammoni yechish, topshiriqlarni bajarish yo‘llarini o‘zi izlaydi, mustaqil fikrlab,
mulohaza yuritadi.
2. Talaba berilgan topshiriq yoki vazifani mustaqil bajaradi, ammo ijodiy yondosholmaydi.
3. Mustaqil holda topshiriqni bajarishda muammolarni hal etadi, ammo natija qanchalik darajada
to‘g‘riligini kuzatmaydi. Berilgan topshiriq yoki muammoli masalaga o‘xshashlarini tuza oladi.
Chunki, talabalarda mustaqil holda topshiriqlar yoki mashqlarni bajarish orqali ularning ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirish mumkin. Talabalar orasidan o‘zlari mustaqil ravishda yangi
buyumni tayyorlagan talabalar texnika sohasidagi ijodiy faoliyat uchun zarur shaxsiy sifatlar va
qobiliyatlarini rivojlantiradilar.
Bo‘lajak dizaynerlar, rassom-modelerlar, loyihachilar, texnologlarning texnik ijodkorligi
shakllanishida texnologik bilim va malakalar muhim ahamiyat kasb etadi. Talabalar kasbiy
sifatlarga ega bo‘lgan ishlarni bajarish jarayonida har xil ijodiy vazifalarni hal qilishga duch
keladilar. Masalan, talabalar biron bir buyumning tayyor mahsulot bo‘lgunga qadar jarayonning
barcha asosiy bosqichlarini bosib o‘tishlari muhimdir.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
226
Oliy ta’lim muassasasida talabalarning texnik ijodkorligini shakllantirish va rivojlantirishga
yo‘naltirilgan qator tajriba-sinov ishlari sanoatning turli sohalari va iqtisodiyotning tarmoqlari
asosidagi yo‘nalishlarda tashkil etildi va o‘tkazildi.
Texnologik va texnik fikrlashni rivojlantirish uchun fikrlashning sezgir va mantiqiylik,
belgilarning aniqligi, kuzatuvlarni tahlil qilish va tushuntirish, texnik ob’yektlar va texnologik
jarayonlarning qonuniyatlari va xususiyatlarini ko‘rish, ularni tushunish va tushuntirish
xarakterlidir.
Ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarida tashkil etiladigan amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarida
talabalarning mustaqil va ijodiy ishlash qobiliyatlarini rivojlantirish ularning mustaqil ishlash
ko‘nikmalarini egallashiga katta imkoniyatlar yaratadi.
Oliy ta'limda talabalarning izlanuvchanlik, ijodiy va fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish, oliy
ta’lim sirlarini puxta egallashlarida ilg‘or pedagogik va axborot texnologiyalardan samarali
foydalanish muhim hisoblanadi.
Uzluksiz ta'lim tizimida axborot texnologiyalari bilan zamonaviy pedagogik texnologiyani
birgalikda ta'lim jarayoniga tatbiq etish o‘qitish jarayonida juda yaxshi samara beradi.
Xulosa.
Zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar hamda o‘qitishning interaktiv
metodlari yordamida mustaqil ta'lim olishni yo‘lga qo‘yish mumkin bo‘ladi. Talabalar bilimini
har xil turdagi mashg‘ulotlar bo‘yicha xolisona baholash mezonlari, tanqidiy fikrlash va ijodni
rivojlantirish, interaktiv ta'lim bo‘yicha metodik ishlanmalarni yaratish zamon talabidir. Ta'lim
sifatini boshqarishni asosan informatsion texnologiyalar asosida o‘qitish jarayonini tashkil etish
va samarali pedagogik faoliyat uchun sharoitlar yaratishga yo‘naltirish kerak.
Demak, talabalarning mustaqil bilim olishga tayyorlash jarayonida ularning ijodiy fikrlash
qobiliyatini rivojlantirish zarur. O‘qituvchi mustaqil ish topshiriqlarini tuzish va amalga
oshirishda talabalarning imkoniyatlarini, iqtidorini hisobga olishi, mustaqil bajarish bo‘yicha
kerakli uslubiy tavsiyalarni berishda zaruriy o‘qitish vositalarning e'tiborga olishi kerak.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. Александров А.А. Методические аспекты подготовки студентов к техническому
творчеству: Метод. реком. / Комп.: Магнитогорск: РИО МГППК, 2006. – 27 с.
2. Алексеев, А.Ю. (2013) Проблема творчества в исследованиякх искусственного
интеллекта. Москва: “Реабилитация”. – С. 374.
3. Алиев А. Ижод ва изланишлар. Тошкент: “Адабиёт ва санъат нашриёти”. 1996. – 187 b.
4. Евгений П. И. Психология творчества, креативности, одаренности. Питер: Cпб., 2009.
– 20 стр.
5. Жалолова
Д.Ф.
Ўқувчиларнинг
мустақил
ва
ижодий
фаолиятларини
ривожлантиришга йўналтирилган машғулотларни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича
методик тавсиялар. Касб-ҳунар таълими. – Т. , 2008. – № 4. – 25-27 б.
6. Сарычева М.П. Особенности творческих способностей студентов технических и
гуманитарных специальностей. Курсовая работа. Таганрог, 2011. – Стр. 7.
7. To‘xtaeva Z.Sh., To‘raqulova M.Q. The Role Of Interimedical Integration In The Formation
Of The Creative Activities Of Students. Yeurasian Journal of Science and Technology. Yengland,
2019. № 1 (2). – 7-8 pajes.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
227
8. Tuxtaeva Z.Sh. Content and Improving Higher Yeducation by Solving Problem of Special
Items Integration. Yeastern Yeuropean Scientific Journal. – Germany. Ausgabe 1-2019. – 291-
294 pajes.
