ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
218
BOSHLANG`ICH SINFLARDA TASVIRIY SAN`ATNI O`QITISH METODIKASI
Yuldasheva Nilufar Ibrohimovna
(PhD), dosent. TDPU
Annotatsiya:
Ushbu maqola boshlang`ich sinflarda tasviriy san`atni o`qitish metodikasi haqida
bayon qilingan.
Kalit so`zlar:
Konsepsiya, ta`lim, pedagogik, tasviriy san’at, ijodkorlik, mavhumlik, musiqa,
graffika.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi (keyingi
o‘rinlarda — Konsepsiya) oliy ta’lim tizimini ijtimoiy soha va iqtisodiyot tarmoqlari
ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, fan, ta’lim va ishlab chiqarishning mustahkam
integratsiyasini ta’minlash asosida ta’lim sifatini yaxshilash, raqobatbardosh kadrlar tayyorlash,
ilmiy va innovatsion faoliyatni samarali tashkil etish, xalqaro hamkorlikni rivojlantirish
maqsadida, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 11- iyuldagi PQ-4391-
son “Oliy va o‘rta maxsus ta’lim tizimiga boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ijrosi yuzasidan ishlab chiqilgan. Zamon rivojlangan sari, sifatli
ta’limga bo‘lgan talab ham oshib boradi. Bu esa, o‘z o‘rnida pedagogik mahorati yuqori
darajadagi, o‘qituvchilarga bo‘lgan talabni ham oshirib boradi. Shunga ko‘ra, har bir o‘quv
predmeti bo‘yicha dastur, darslik, o‘quv-metodik qo‘llanmalarni yaratish bilan birga, ularni
o‘qitish texnologiyasi, didaktikasi va metodikasi ishlab chiqiladi. Insoniyat ma’naviy
madaniyatining tarkibiy qismi san’atdir. U musiqa, teatr, kino, badiiy adabiyot, xoreografiya,
tasviriy va amaliy bezak san’ati kabi boshqa turlarini o‘z ichiga oladi. San’atning har bir turi o‘z
oldiga qo‘yilgan vazifalarni aks ettirishda har xil vositalardan foydalanadi, masalan, adabiyot -
so‘zdan, musiqa - tovushlardan, tasviriy san’at - rang va chiziqlardan va hokazo. Shu bilan birga,
habir san’at turi o‘z ichida yana xillarga va janrlarga bo‘linadi. San’atni tushunish, uning kishilar
hayotidagi rolini aniqlash masalasi butun madaniyat tarixi davomida keskin bahs, tortishuvlarga
sabab bo‘lib kelgan. San’atning eng qadimiy va keng tarqalgan turlaridan biri - tasviriy san’atdir.
Odatda real borliqni badiiy obrazlarda, mavjud predmetlami tabiiy shaklini o‘ziga o‘xshatib
umumlashtirib ifodalaydi hamda predmetlarning hajmi, o‘zaro fazoviy joylashuvini va
hokazolarda aks ettiradi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini tasviriy faoliyatga o‘rgatishda, oliy
darajadagi, malakali, tajribali, iste’dodli, ijodkor tasviriy san’at o‘qituvchisi bo‘lgan va
zamonaviy ta’lim-tarbiya berish talablariga javob bera oladigan tasviriy san’at kabineti tashkil
etilgan maktab bo‘lishi ahamiyatga molik.
Pedagogik mahorat o‘qituvchilar va tarbiyachilarga pedagogik ijodkorlik, pedagogik texnika,
ta’lim - tarbiya jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchilarning o‘zaro hamkorligi, muloqot olib borish
taktikasi, nutq madaniyati, tafakkuri, tarbiyachining ma’naviy - m a’rifiy va tarbiyaviy ishlarini
tashkil etish va amalga oshirish, bu jarayonda xulq-atvomi va hissiyotni jilovlay olish
xususiyatlarini o‘rgatadi va o‘z kasbini rivojlantirib boruvchi pedagogik faoliyatlar tizimi
to‘g‘risida m a’lumotlar beradi. Pedagogik mahorat o‘qituvchilarning pedagogik faoliyati
zamirida takomillashib boradi. Boshlang‘ich sinflarda tasviriy san’atni o‘qitishda, tasviriy san’at
o‘qituvchisidan yuksak pedagogik mahorat talab qilinadi. Tasviriy san'at o‘qituvchisining
pedagogik faoliyatida o‘quvchilarning ishlarida kuzatilayotgan xatolarni tahlil qilib borish va
ularga mos metodik yo‘nalish va yordam berib borish tasviriy san'at ta'limining barcha sohalari
(faoliyat turlari) bo‘yicha ta'lim sifati va samaradorligini oshirishning muhim omilidir.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
219
Shuningdek, kamchiliklarning faoliyat turlari, janrlar bo‘yicha klassifikatsiyalab borish mavjud
kamchiliklarni batratarf etishga yo‘naltirilgan metodikani to‘g‘ri tanlash imkonini beradi. Ta’lim
tizimiga kiritilayotgan har qanday innоvatsiya axbоrоt va metоdik ta’minоtning mavjudligini
ko`zda tutadi. Shu sababli, tasviriy san’at o`quv jarayoniga innоvatsiya kiritishda ilg‘оr
pedagоgik tajribalarni o`rganish, tahlil qilish va umumlashtirish hamda amaliyotga tatbiq etish,
zamоnaviy pedagоgik va axbоrоt kоmmunikatsiya texnоlоgiyalari imkоniyatlaridan fоydalanish
оrqali o`quv jarayonlari mazmuni va metоdlarini takоmillashtirish muhim yo`nalishlardan
sanaladi. Boshlang‘ich sinflarda tasviriy san’atni o‘qitishda yangi, zamonaviy metodlardan
foydalanish maqsadga muvofiqdir. Masalan: siklografiya- harakat kinematikasini qayd qilish,
okulografiya- ko‘z harakatlarini qayd qilish, multiplikatsiyalash- grafik tasvirlarni bajarish
ketma-ketligini qayd qilish kabilar kiradi.
Albatta, tasviriy san'at darslari yanada sifatli va samarali bo‘lishida multimedia
texnologiyalarining ham o‘rni katta. Multimedia vositalari (multimedia – ko‘pvositalilik) - bu
insonga o‘zi uchun tabiiy muxit: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalardan
foydalanib, kompyuter bilan muloqatda bo‘lishga imkon beruvchi texnik va dasturiy vositalar
majmuidir. Multimedia - gurkirab rivojlanayotgan zamonaviy axborotlar texnologiyasidir.
Tasviriy san‘atni o‘qitishda, o‘quvchilar bilan tegishli joylarga sayohat qilish va video va
rasmlarni tomosha qilishda bolalar ushbu vizual tushunchalarni saqlab qolishlari va ularni
yaratish va tasavvur qilish uchun birlashtira oladilar. Ushbu o‘quv jarayonida 9/10lar o‘zlarining
qiyinchiliklari orqali o‘rganishlari va yangi imkoniyatlarni boshqalar bilan baham ko‘rishlari
mumkin. Ular o‘z bilimlarini o‘zlaridan atrofdagi dunyoga kengaytirishga qodir ekanlar, ular
o‘rganishdan hayajonlanadilar va ularning vizual tasvirlari kengayadi va murakkablashadi. Bu
jarayonda ular uzoq muddatli xotiralarga ega bo‘ladilar. Va bu xotiradan tasviriy faoliyatda keng
foydalanadilar.
Tomonidan rang sxemasi juftlikdagi tasvirlar o‘xshash bo‘lib, bolaning bir yoki boshqa rangga
bo‘lgan xushyoqishi eksperimentatorga xalaqit bermaydi. Asl nusxalarning qiyosiy badiiy
fazilatlari asosiy mos yozuvlar nuqtasi bo‘lib xizmat qilmaydi, chunki a) bolalar uchun aniq
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
220
bo‘lgan tasvirlardagi farq - mavhumlik yoki ob'ektivlik, noaniqlik yoki ravshanlik, estetik tasvir
yoki axborot funksionalligi qiziqish uyg‘otadi; b) reproduksiyalarning sifati ko‘paytirilayotgan
rasmlarning to‘liq badiiy fazilatlari haqida gapirishga imkon bermaydi. Shunga qaramay,
juftlikda rasmiy model sifatida tan olingan ustalarning namunalari (A. Gorkiy, N. Altman va
boshqalar) ishlatilgan. Shunday qilib, rasmiy namunalar, go‘yo ularning estetik fazilatlarini
tasdiqlovchi sertifikatga ega. Har bir juft tasvirda biri ikkinchisidan o‘zining g‘ayrioddiy uslubi,
fotografsizligi bilan ajralib turadi, ikkinchisi esa, aksincha, fotografiyaga yaqinlashadi. Bolalar
tomonidan ushbu printsip bo‘yicha juftlikdagi tasvirlarni ajratish, qoida tariqasida, darhol
ushlanadi. Ko‘rsatmalar: qaysi rasm (juftlikning) sizga ko‘proq yoqqanini ko‘rsating. Barcha
tasvirlar - barcha test topshiriqlarida - bolaga anonim tarzda taqdim etiladi, muallif va rasmning
nomi chaqirilmaydi. Siz har qanday tartibda juftlarni taqdim etishingiz va rasmlarni bir juftlik
ichida almashtirishingiz mumkin, lekin o‘zingizni bir juftlik bilan cheklash tavsiya etilmaydi,
tanlov butunlay tasodifiy bo‘lishi mumkin. Ushbu test topshirig‘ining bajarilishini baholash
to‘g‘ridan-to‘g‘ri rag‘batlantiruvchi materialning o‘ziga va tanlovning o‘ziga xoslik darajasiga -
ko‘pchilik bolalar tomonidan ifodalangan odatiy munosabatga bog‘liq.(Tasviriy san'at darsida
o‘quvchilarning badiiy ijodiy faoliyatini tashkil etishning metod va usullari. Tasviriy san'atni
o‘qitish metodikasi va texnikasi Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, boshlang‘ich sinf o‘quchilariga
tasviriy san‘atni o‘qitishda, metodlarning o‘rni juda ham muhim. Lekin metodlarni dars
mavzusiga mos ravishda qo‘llash va merosning samarasi o‘qituvchiga bog‘liq.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. S.F.Adirasulov tasviriy san’at o‘qitish metodikasi 9-bet.
2. A. Xoliqov pedagogik mahorat 12- bet
3.Tasviriy san'at darslarida faoliyat turlari aloqadorligi asosida ta'lim sifati va samaradorligini
oshirishning metodik asoslari. Xudoyberdiyev Pardaboy, JDPI Tasviriy san'at va muxandislik
grafikasi kafedrasi mudiri
4. Авторы: Хонбобоев Хакимжон Октамович, Полатов Фозилжон Усибхонович, Икромов
Мухаммад-Анасхон Хакимжонович. Tasviriy san’atni o`qitishda interfaоl metоdlardan
fоydalanish.
5. file:///C:/Users/user/Downloads/865-867%20(2).pdf
6.
Jabbarov Rustam Ravshanovich, . (2024). THE STUDY OF TEACHING APPLIED
DECORATIVE ARTS IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS THROUGH SOFTWARE
SOLUTIONS: A REVIEW OF METHODOLOGICAL LITERATURE.
CURRENT RESEARCH
JOURNAL OF PEDAGOGICS
,
5
(10), 106–111.
https://doi.org/10.37547/pedagogics-crjp-05-10-
7.
Nigmatjon Nozimovich Talipov (2024). THE STAGES OF DEVELOPMENT OF THE ART
OF ENGRAVING IN ANCIENT PERIOD AND THE MIDDLE AGES. European Journal of
Arts, (1), 67-71. doi: 10.29013/EJA-24-1-67-71
8. Makhkamоva Saоdat Bakhtiyarоvna (2024). THE FORMATION OF VISUAL ARTS
SKILLS OF SCHOOLCHILDREN IN PERFORMING SKETCH, COMPOSITION AND
CREATIVE WORKS. European Journal of Arts, (1), 63-66. doi: 10.29013/EJA-24-1-63-66
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
221
9.
Булатов, С. С. (2022). ЎЗБЕКИСТОН ЗАМОНАВИЙ РАНГТАСВИРДА, ОНА
ОБРАЗИДАГИ ҒОЯЛАРНИ ИННАВАЦИОН БАДИИЙ ЕЧИМИ. In
E Conference Zone
(pp.
9-19).
Boltaboev A.K., & Abdirasilov S.F. (2023). METHODOLOGICAL BASIS OF
DEVELOPMENT OF PROFESSIONAL-PEDAGOGICAL COMPETENCE IN STUDENTS
BY MAKING PENCIL DRAWINGS AND DRAFTS. Экономика и социум, (3-2 (106)), 57-60.
10. Komoldinov S.J., & Abdirasilov S.F. (2023). ON THE INTEGRITY OF ILLUSTRATION
IN PAINTING LESSONS AND ITS RELATIONSHIP WITH COMPOSITION ACTIVITY.
Экономика и социум, (3-2 (106)), 168-171.
11. S. Abdirasilov, & B. B. Kurbanov. (2022). PORTRET JANRIDA ORQALI
TALABALARDA BADIIY OBRAZNI SHAKLLANTIRISH.
Proceedings of International
Conference on Scientific Research in Natural and Social Sciences
,
1
(2), 53–59. Retrieved from
https://econferenceseries.com/index.php/srnss/article/view/282
