ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
200
OLMOSH SO‘Z TURKUMINI INTERFAOL USULLARDA O‘RGATISH
Ernazarova Laylo Abdusaitovna
O‘z-Fin pedadogika instituti assistenti
FarDU mustaqil izlanuvchisi
Suvonova Malika
O‘z-Fin pedadogika instituti 2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada olmosh so‘z turkumini interfaol usullar orqali o‘rgatishning
ahamiyati haqida so‘z boradi. Interfaol metodlar o‘quvchilarning mavzuga bo‘lgan qiziqishini
oshirish, ularni dars jarayonida faol ishtirok etishga undash va til kompetensiyalarini
rivojlantirishga yordam beradi. Maqolada olmoshlarning asosiy xususiyatlari va ularni o‘qitishda
qo‘llaniladigan samarali usullar bayon etiladi.
Kalit so‘zlar:
interfaol metodlar, zamonaviy pedagogik texnologiya, ona tili darslari, olmosh
so‘z turkumi, boshlang‘ich ta’lim, o‘quv jarayoni, ta’lim samaradorligi, didaktik o‘yinlar.
Olmoshlar nutqimizda faol qo‘llaniladigan, mustaqil ma’no anglatmaydigan va gapdagi so‘zlar
o‘rnida almashinib keluvchi ishora so‘zlaridir. Ular matnning izchilligini ta’minlash, ortiqcha
takrorlanishlarning oldini olish va nutqni yanada tushunarli qilish uchun xizmat qiladi.
An’anaviy ta’limda olmoshlarni o‘rganish ko‘pincha nazariyaga asoslangan bo‘lib, bu
o‘quvchilar uchun zerikarli bo‘lishi mumkin. Shu sababli interfaol usullardan foydalanish
mavzuni yanada qiziqarli va tushunarli o‘rganishga imkon yaratadi.
Olmoshlar quyidagi asosiy turlarga bo‘linadi:
Shaxs olmoshlari – men, sen, u, biz, siz, ular.
Ko‘rsatish olmoshlari – bu, shu, ana, o‘sha.
So‘roq olmoshlari – kim, nima, qaysi, qachon.
Belgilash olmoshlar – hamma, har, butun, barcha.
So‘roq olmoshlari – nechta? qancha?
Bo‘lishsizlik olmoshlari – hech kim, hech narsa.
Gumon olmoshlaro – allakim, nimadir.
Bu olmoshlarning har biri nutqda o‘ziga xos vazifani bajaradi va matnning mantiqiyligini
ta’minlaydi.
Olmoshlarni interfaol usullarda o‘rgatish.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
201
O‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash va mavzuni oson o‘zlashtirish uchun quyidagi
interfaol usullar samarali hisoblanadi:
“Kim? Nima?”
o‘yini
Maqsad: O‘quvchilarni so‘roq olmoshlarini to‘g‘ri qo‘llashga o‘rgatish.
O‘yin tartibi:
O‘qituvchi biror predmet yoki shaxs haqida o‘ylaydi. O‘quvchilar unga “Kim?”, “Nima?”,
“Qaysi?” kabi so‘roq olmoshlari bilan savollar berishadi. To‘g‘ri javobni topgan o‘quvchi
keyingi bosqichga o‘tadi.
“Olmoshni top!”
usuli
Maqsad: O‘quvchilarning matn ichidagi olmoshlarni tanib olish ko‘nikmasini rivojlantirish.
Mashq tartibi:
O‘qituvchi matn o‘qib beradi. O‘quvchilar matndan olmoshlarni topib, ularning qaysi turga
tegishli ekanligini aniqlaydi.
Masalan, “Ali daftar oldi. Ali uni sumkasiga joyladi.” → “Ali daftar oldi. U uni sumkasiga
joyladi.”
“Rangli kartalar”
usuli
Maqsad: Olmoshlarning turlarini mustahkamlash.
O‘quvchilarga turli xil rangdagi kartalar tarqatiladi. Kartalarda olmoshlar yoki ularning turlari
yozilgan bo‘ladi. O‘quvchilar mos keluvchi kartalarni juftlab, olmoshlarning to‘g‘ri turkumini
aniqlaydilar.
Interfaol metodlarning qo‘llanilishi quyidagi natijalarga olib keladi:
1.O‘quvchilarning faolligi ortadi – ular dars jarayonida faol ishtirok etadilar.
2.Darslar qiziqarli bo‘ladi – o‘yin va mashqlar orqali o‘rganish jarayoni jonlanadi.
3.O‘quvchilar olmoshlarni tez va oson tushunadilar – amaliy mashg‘ulotlar orqali bilimlar
mustahkamlanadi.
4.O‘zaro hamkorlik rivojlanadi – guruhli va juftlikda ishlash orqali o‘quvchilar bir-biridan
o‘rganadilar.
“Tillar uyg‘unligi”
usuli.
Sinfdagi o‘quvchilar bilan juftlikda ishlanadi.
1. Kishilik olmoshlari.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
202
2. Ko‘rsatish olmoshlari.
3. So‘roq olmoshlari… kabi olmosh turlari 3xil tilda bayon etiladi.
O‘qituvchi tomonidan jadvalli tarqatmalar tayyorlanadi, o‘quvchilar ularni kerakli ma’lumotlar
bilan to‘ldirishadi.
So‘roq olmoshlari
O ‘zbek tili
Rus tili
Ingliz tili
Kim?
Кто?
Who?
Nima?
Что?
What?
Qachon?
Когда?
When?
Qayer?
Где?
Where?
Olmoshlarni interfaol metodlar bilan o‘rgatish o‘quvchilarning til bilimini rivojlantirishga,
mantiqiy fikrlashini oshirishga va nutqni to‘g‘ri shakllantirishga yordam beradi. O‘yinlar,
mashqlar, vizual materiallar va raqamli texnologiyalar yordamida dars jarayoni yanada samarali
va qiziqarli bo‘ladi. Shunday ekan, boshlang‘ich sinflarda olmoshlarni interfaol usullar orqali
o‘rgatish zamonaviy ta’limning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.S.Matchonov.,H.Bakiyeva.,X.Gulyamova.,Sh.Yo’losheva.,G.Xolboyeva
“Boshlang’ich
sinflarda ona tili o’qitish metodikasi”. Toshkent.: “Ishonchli Hamkor” 2021.
2.Sh.K.Shayakubov.,R.X.Ayupov.“Interfaol
ta’lim
usullari”.
Toshkent.:“Tafakkur
bo‘stoni”.2012.
3.O.M.Jaborova.,Z.A.Umarova.,L.G.Babaxodjayeva.
”Boshlang’ich ta’lim pedagogikasi,
innovatsiya va integratsiyasi”.T.: “Malik print co”.2021.
4. O.Roziqulov., M.Mahmudov., B.Adizov., A.Hamroyev.”Ona tili didaktikasi”. T.: “Yangi asr
avlodi”.2005.
5.Qosimova D. “Boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitish metodikasi” .Toshkent.: Ilm-Ziyo. 2020.
6.O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. “Boshlang‘ich sinflar uchun ona tili
darsliklari” – Toshkent: Sharq, 2023.
7. Shodiyev F. Ona tili. – Samarqand. SamDU nashri. 2019.
8.O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. “Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun
metodik qo‘llanma” – Toshkent.: O‘qituvchi. 2022.
