ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
294
IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALARGA MAKTAB VA SINF XONALARINI
MOSLASHTIRISH HAMDA KORREKSION YORDAM KO‘RSATISHNING
HUQUQIY-PEDAGOGIK ASPEKTLARI
Ergasheva Oʻgʻiloy
Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti
Oʻzbek tili va adabiyot fakulteti (616-23)-guruh talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada imkoniyati cheklangan bolalar uchun ta’lim muassasalarida teng
imkoniyatlar yaratish, ularning ehtiyojlariga moslashtirilgan sinf va maktab muhitini
shakllantirish, shuningdek, korreksion yordam ko‘rsatish
Kalit soʻzlar:
taʼlim terisidagi qonun,defektolog,BMT, inklyuziv taʼlim,pedagog,logoped.
Kirish
Zamonaviy jamiyatda har bir bolaning to‘laqonli ta’lim olish huquqini ta’minlash dolzarb
masalalardan biridir. Ayniqsa, imkoniyati cheklangan bolalar uchun qulay, inklyuziv muhit
yaratish ta’lim siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan sanaladi. Mazkur maqolada maktab va sinf
xonalarini ehtiyojlariga moslashtirish, ularga korreksion yordam ko‘rsatish bo‘yicha mavjud
qonunchilik va pedagogik yondashuvlar o‘rganiladi.
1. Imkoniyati cheklangan bolalar uchun ta’limning huquqiy asoslari
O‘zbekiston Respublikasida
ta’lim olish huquqi bir qator qonuniy hujjatlar bilan
mustahkamlangan:
- O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (41-modda): Har kim bilim olish huquqiga ega.
- “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun (2020): Inklyuziv ta’lim tushunchasi kiritilib, ta’limda teng
imkoniyatlar
berilishi
nazarda
tutilgan.
- Nogironligi bo‘lgan shaxslar huquqlari to‘g‘risidagi Konvensiya (BMT, 2006, O‘zbekiston
tomonidan ratifikatsiya qilingan): Inklyuziv ta’limni rivojlantirish majburiyati yuklatilgan.
- 2021–2025 yillarga mo‘ljallangan inklyuziv ta’limni rivojlantirish Milliy dasturi: muayyan
strategik vazifalar belgilangan.
2. Pedagogik yondashuvlar va sinf xonalarni moslashtirish
2.1. Fizik muhitni moslashtirish:
- Nogironlar aravachasi uchun panduslar, keng eshiklar, tutqichlar va maxsus hojatxonalar bilan
jihozlash;
- Kam ko‘ruvchi yoki ko‘r bolalar uchun Braille yozuvi va audio vositalar;
- Eshitishida muammo bo‘lgan bolalar uchun maxsus eshitish vositalari va subtitrli materiallar;
- Sensorli muammolar uchun tinch, stimulyatsiyadan holi zonalar yaratish.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
295
2.2. O‘quv jarayonini moslashtirish:
-
Individual
o‘quv
rejalari
(IOR);
-
Maxsus
pedagoglar
va
defektologlar
yordami;
-
Multimediaviy
ta’lim
resurslaridan
foydalanish;
- Psixologik-pedagogik ko‘mak xonalarini tashkil qilish.
3. Korreksion-pedagogik yordam tizimi
Korrektsion yordam rivojlanishidagi kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan maxsus xizmatlar
majmuasidir.
U
quyidagilarni
o‘z
ichiga
oladi:
-
Logopedik
yordam
–
nutq
nuqsonlarini
to‘g‘rilash;
- Defektologik xizmat – aqliy yoki jismoniy rivojlanishda orqada qolgan bolalarni qo‘llab-
quvvatlash;
- Psixologik yordam – ijtimoiy moslashuv va ruhiy holatni barqarorlashtirish;
- Ijtimoiy pedagogika – oila va jamiyat bilan ishlash.
4. O‘qituvchilar tayyorgarligi va malaka oshirishi pedagoglar quyidagi ko‘nikmalarga
ega
bo‘lishi
zarur:
-
maxsus
pedagogika
asoslari;
-
differensial
yondashuv;
-
zamonaviy
texnologiyalar
bilan
ishlash;
-
empatiya,
sabr-toqat
va
kasbiy
etika.
Malaka oshirish kurslari, amaliy seminarlar va mentorlik tizimi orqali pedagoglar
ar
Imkoniyati cheklangan bolalarga sifatli ta’lim berish uchun quyidagi chora-tadbirlar muhim:
1.
Har
bir
maktabda
inklyuziv
sinflarni
tashkil
qilish;
2.
Sinf
xonalarini
universal
dizayn
asosida
jihozlash;
3. Korrektsion xizmatlar soni va sifati bo‘yicha monitoring tizimini yo‘lga qo‘yish;
4.
O‘qituvchilar
uchun
maxsus
ta’lim
kurslarini
kengaytirish;
5. Imkoniyati cheklangan bolalar oilalarini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash dasturlarini kuchaytirish.
Adabiyotlar
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
“Ta’lim
to‘g‘risida”gi
Qonuni,
2020.
2.
O‘zbekiston
Respublikasi
Konstitutsiyasi.
3.
Nogironlar
huquqlari
to‘g‘risidagi
BMT
Konvensiyasi,
2006.
4.
“2021–2025
yillarda
inklyuziv
ta’limni
rivojlantirish
Milliy
dasturi”.
5. Maxsus pedagogika. O‘quv qo‘llanma – T.: O‘qituvchi, 2021.
