ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
332
IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALARNING UMUMTA'LIM MAKTABLARDA
OʻQITISHNING KONSEPTUAL TALABLARI
Djurayeva Sohiba
Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti
Maxsus pedagogika kafedrasi oʻqituvchisi
Umarqulova Sevinch Almamat qizi
Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti
"Oʻzbek tili va adabiyoti fakulteti"talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada hozirgi kunda imkoniyati cheklangan bolalarning ta'lim-tarbiya
olishlari uchun qilinayotgan amaliy ishlar, maktabdagi oʻqitishning konseptual asoslari,maktab
sharoitlari,inklyuziv ta'lim va bu ta'lim to'g'risidagi qabul qilingan qonun va bu borada bugungi
kundagi muammo va kamchiliklar xususida so'z yuritilgan.
Kalit soʻzlar:
Inklyuziv ta'lim, pedagogik texnologiyalar, maxsus ta'lim, dars, pedagog,
samaradorlik, ta'lim va tarbiya, imkoniyatlar,imkoniyati cheklangan bolalar.
Abstract:
This article discusses the current practical work being done to educate children with
disabilities, the conceptual foundations of school education, school conditions, the law adopted
on this education, and current problems and shortcomings in this regard.
Keywords:
Inclusive education, pedagogical technologies, special education, lesson, teacher,
efficiency, education and upbringing, opportunities, children with disabilities.
Kirish
Inklyuziv ta'lim - bu maxsus ta'lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning xilma - xilligini
hisobga olgan holda barcha tahsil oluvchilar uchun ta'lim muassasalarida ta'lim olish
imkoniyatini teng ravishda ta'minlashdir. Ushbu qonun imkoniyati cheklangan bolalarga
tengdoshlari bilan teng ravishda ta'lim olish imkonini beradi.Inklyuziv ta'lim tizimi bosqichma-
bosqich ayrim maktablarda sinov tariqasida yo'lga qo'yiladi va ijobiy natija va tajribalar
keyinchalik respublikaning boshqa hududlaridagi maktablarida tadbiq etiladi. Shuningdek,
o'quvchilarni kasb-hunarga yo'naltirish va psixologik-pedagogik respublika tashxis markazi
qoshida " Inklyuziv ta'lim laboratoriyasi" tashkil etiladi.
Maktablardagi inklyuziv ta'lim:
Maxsus talimga muhtoj bolalarning yonaltirilgan talimiga va
umumiy talimga ikkita turli xildagi masala deb qaramaslik kerak. Oldingi talim umumiy talim
rejasining qismi va qolipi vazifasini otashi kerak. Hozirda biz talim taminotini maxsus talimga
muhtoj bolalarga yetkazib berilyapti va bu bilan talim barchaga inklyuziv talim tamoyilini qonun
yoki islohot deb qabul qilib, maqsadimizga erisha olamiz. Inklyuziv talimda imkoniyati
cheklangan bolalarning talim muassasasiga jalb qilinishi muhim hisoblanadi.Inklyuziv talim
amaliyoti va talim xizmatlarini tashkillashtirish va ularga fundamental, haqiqiy ozgarishlar
kiritishni talab etadi. Talim muassasalari turli toifadagi oquvchilarga xizmat qilishi kerak. Bunga
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
333
kora, maxsus talim sinf xonalari va oqituvchi haqiqiy talim bazasiga, maktab rahbari ehtiyojlarni
qondiruvchi shaxsga aylanishi kerak. Javobgarlik sinf oqituvchisidan olib, boshqa
mutaxassislarga berib qoyilmasligi kerak. Buning orniga, ular ikkalasi uyushgan holda ozaro ish
olib borishlari lozim. Bu kabi rivojlanishga butun talim muassasalari islohotlaridagi izlanishlar
sifatida qaralishi kerak.
Ta'limni rivojlantirish va maktabdagi dasturlar:
Talimni rivojlantirish uchun umumiy talim
tizimiga tarkibiy ozgartirishlar kiritish muhimdir. Ananaviy talim va maxsus talim ortasidagi
tosiqlar olib tashlanishi kerak. Maxsus talim oddiy talimning bir qismi bolishiga qaramasdan,
ozining oquvchilari, oqituvchilari, boshqaruv jamoasi va taminot tizimidan tashkil topgan ikkita
talim tizimi amalda qollanib kelinmoqda. Barcha oquvchilarning talablariga javob beruvchi
inklyuziv maktabda bunday tizimga ehtiyoj qolmaydi. Islohotlar talim maqsadlarining
amaliyotini boshqarishi mumkin, lekin ular pedagogik amaliyotini togridan-togri boshqara
olmaydi. Shu sababdan talim samarali bolishi uchun islohotlar yaxshi muhokama qilinishi hamda
talim tizimi boshqaruvchilari va uni amalda qollovchilar tomonidan korib chiqilishi kerak.
Hukumat miqyosida qabul qilingan islohotlarning muhimligi ularning talim masalalarini yetarli
darajada hal qilishida emas. Masalan, qaytarzda oqitish, balki ular sababli yuzaga kelayotgan
munozaralarning tabiati va talim tizimining boshqa bolimlarida yuritilayotgan siyosatning
muhimligidadir.
Inklyuziv ta'lim quyidagi talablarni hal qiladi:
- ta'lim muassasasida imkoniyati cheklangan bolalar va usmirlarning ta'lim olishlari uchun
zaruriy psixologik-pedagogik, korreksion sharoitlarni yaratish, ularning imkoniyatiga
yunaltirilgan umumta'lim dasturlari va korreksion ishlarni amalga oshirish orqali ruxiy
rivojlanishi, ijtimoiy moslashtirishni amalga oshirish,
- o'quvchilarning ta'limdagi tenglik xuquqini kafolatlash;
- jamiyatning va oilaning faol ishtirokida nogiron va saglom bolalarning extiejlarini qondirish,
ijtimoiy xaetga erta moslashtirish;
- imkoniyati cheklangan bolalar va usmirlarni oilalardan ajramagan xolda yashash xuquqini
ruebga chiqarish;
- jamiyatda imkoniyatti cheklangan bolalar va usmirlarga nisbatan dustona va mexr-muxabbatli
munosabatni shakllantirishdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Jurayev SH.S., Abu Ali ibn Sinoning falsafiy qarashlarida baxt-saodat masalasi // Academic
Research in Educational Sciences, 2 (Special Issue 1), 395-401 P.Maktablar hamma uchun -
Save the children - 2002y. 20\23 bet
2. Pulatov Sh.N.Sankhya-ancient Indian philosophical school. //PUSTAK BHARATI
RESEARCH JOURNAL// JAN-June. ISSUE Toronto, Canada. No: 1-2, 2020.
3.Maktablar hamma uchun - Save the children - 2002y. 20\23 bet
