ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
326
KORREKSION-PEDAGOGIK ISHLARNI TASHKIL ETISHNING TASHKILIY,
HUQUQIY, USLUBIY VA AMALIY YORDAM KO‘RSATISH USULLARI
Rajabova Xayriniso Daler qizi
Oʻzbek tili va adabiyoti fakulteti
2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada korreksion-pedagogik ishlarni tashkil etish jarayonida amalga
oshiriladigan tashkiliy, huquqiy, uslubiy va amaliy yordam ko‘rsatish usullari tahlil qilinadi.
Maxsus ta’lim muassasalarida, umumiy o‘rta ta’lim maktablarida va inklyuziv ta’lim tizimida
pedagoglar tomonidan olib boriladigan korreksion ishlarning samaradorligini oshirishga
qaratilgan asosiy yo‘nalishlar bayon etiladi. Shuningdek, huquqiy asoslar va davlat tomonidan
beriladigan metodik yordam shakllari ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
korreksion pedagogika, maxsus ta’lim, inklyuziv ta’lim, huquqiy asoslar, uslubiy
yordam, pedagogik korreksiya.
Annotation:
This article analyzes the organizational, legal, methodological, and practical
support methods in the implementation of correctional-pedagogical work. The main directions
aimed at increasing the effectiveness of correctional work carried out by teachers in special
education institutions, general secondary schools, and the inclusive education system are
described. In addition, legal foundations and forms of methodological assistance provided by the
state are also discussed.
Keywords:
correctional pedagogy, special education, inclusive education, legal foundations,
methodological support, pedagogical correction
Kirish
Bugungi kunda korreksion-pedagogik ishlarni tashkil etish ta’lim tizimining muhim
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Jismoniy va aqliy rivojlanishida turli xil muammolarga ega
bo‘lgan bolalar uchun maxsus ta’lim sharoitlarini yaratish zarurati inklyuziv ta’lim
konsepsiyasini rivojlantirishga sabab bo‘lmoqda. Shu bilan birga, korreksion-pedagogik
faoliyatni tashkil etishda tashkiliy, huquqiy va uslubiy masalalarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish muhim
ahamiyat kasb etadi.
Ushbu maqolada korreksion-pedagogik jarayonning asosiy tamoyillari, huquqiy asoslari va
pedagoglarga metodik hamda amaliy yordam ko‘rsatish shakllari batafsil tahlil qilinadi.
1. Korreksion-pedagogik ishlarni tashkil etishning tashkiliy asoslari
Korreksion-pedagogik ishlarni samarali tashkil etish uchun quyidagi omillar muhim ahamiyatga
ega:
Maxsus ta’lim muassasalari – bu yerda pedagoglar defektologlar, logopedlar, psixologlar bilan
hamkorlikda ishlaydi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
327
Inklyuziv ta’lim tizimi – umumta’lim maktablarida maxsus ehtiyojga ega bolalar bilan ishlash
uchun moslashuvchan ta’lim dasturlari ishlab chiqiladi.
Oilaviy va jamiyatning qo‘llab-quvvatlashi – ota-onalar va mahalliy jamoalar bilan hamkorlik
korreksion ishlarning natijadorligini oshiradi.
2. Korreksion-pedagogik faoliyatning huquqiy asoslari
Korreksion-pedagogik ishlarni olib borish uchun huquqiy asoslar muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekiston Respublikasida bu sohada quyidagi asosiy hujjatlar mavjud:
“Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun – maxsus ta’lim va inklyuziv ta’lim imkoniyatlarini belgilaydi.
“Nogironlar huquqlari to‘g‘risida”gi qonun – nogironligi bo‘lgan shaxslarning ta’lim olish
huquqlarini kafolatlaydi.
Maktabgacha va maktab ta’limi sohasidagi normativ hujjatlar – maxsus ehtiyojga ega bolalar
bilan ishlash bo‘yicha talablarni belgilaydi.
3. Uslubiy yordam ko‘rsatish shakllari
Korreksion ta’limni rivojlantirish uchun pedagoglar va ta’lim muassasalariga metodik yordam
ko‘rsatish quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
Trening va seminarlar – pedagoglarga zamonaviy korreksion-pedagogik yondashuvlarni
o‘rgatish.
Metodik qo‘llanmalar – defektolog va logopedlar uchun o‘quv-uslubiy materiallarni ishlab
chiqish.
Innovatsion texnologiyalar – interaktiv ta’lim platformalari va maxsus ilovalardan foydalanish.
Davlat va xususiy sektor hamkorligi – inklyuziv ta’lim dasturlarini ishlab chiqish va qo‘llab-
quvvatlash.
4. Amaliy yordam ko‘rsatish usullari
Amaliy yordam pedagoglar, ota-onalar va bolalar uchun quyidagi shakllarda tashkil etilishi
mumkin:
1. Individual korreksion dasturlar – har bir bolaning ehtiyojiga moslashtirilgan ta’lim dasturlarini
ishlab chiqish.
2. Muloqot terapiyasi – logopedik mashg‘ulotlar, psixologik maslahatlar va ijtimoiy moslashuvni
yaxshilashga qaratilgan treninglar.
3. Multidisiplinar yondashuv – defektolog, psixolog, shifokor va pedagoglarning hamkorligi
asosida bolalarga kompleks yordam ko‘rsatish.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
328
4. Oilaviy maslahatlar – ota-onalarni farzandlarining rivojlanishi va o‘qitish jarayoniga jalb
qilish
Xulosa
Korreksion-pedagogik ishlarni samarali tashkil etish uchun tashkiliy, huquqiy, uslubiy va amaliy
jihatlar kompleks yondashuv orqali yo‘lga qo‘yilishi lozim. Maxsus ta’lim va inklyuziv ta’lim
tizimini rivojlantirish orqali har bir bolaga sifatli ta’lim olish imkoniyatini yaratish mumkin.
Shuningdek, pedagoglarga ko‘rsatiladigan metodik va amaliy yordam ta’lim jarayonining
samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Nogironlar huquqlari to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2017.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash
tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” qarori. – Toshkent, 2021.
4. Mamatqulova, M. (2021). Maxsus pedagogika asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya
nashriyoti.
5. Karimova, G. (2020). Inson psixologiyasi va korreksion pedagogika. Samarqand: Samarqand
davlat universiteti nashriyoti.
6. Vygotsky, L.S. (1983). Defektologiya asoslari. Moskva: Pedagogika nashriyoti.
7. UNESCO (2019). Inclusive Education: Global Perspectives and Best Practices. Paris:
UNESCO Publishing.
8. R. Smith, & J. Brown. (2018). Special Education and Inclusion Strategies. New York: Oxford
University Press.
9. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (2022). Maxsus ehtiyojli bolalar uchun ta’lim
dasturlari va metodik tavsiyalar. Toshkent: XTV nashriyoti.
10. World Health Organization (WHO) (2020). Disability and Inclusive Education: Policy
Recommendations. Geneva: WHO Publications
