ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
533
INKLYUZIV TA’LIMNING TIBBIY – PEDAGOGIK – IJTIMOIY MODELI.
Xolmatova Marjona Dilshod qizi,
JDPU talabasi
Annotatsiya :
Ushbu maqolada inklyuziv ta’limning tibbiy ,pedagogik va ijtimoiy modellari
batafsil yoritilgan.Tibbiy model maxsus ehtiyojga ega bolalarning jismoniy va psixologik
rivojlanishini qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan boʻlib ,reabilitatsiya , fizioterapiya va maxsus
tibbiy xizmatlarni oʻz ichiga oladi.Pedagogik model esa ta’lim jarayonida individual
yondashuvni joriy etish ,maxsus pedagoglarni tayyorlash va innovatsion texnologiyalarni
qoʻllash orqali bolalarning bilim olish imkoniyatlarini kengaytiradi. Ijtimoiy model esa
jamiyatda inklyuziya madaniyatini shakllantirish , ota-onalar bilan ishlash va maxsus ehtiyojga
ega shaxslarning bandligini ta’minlashga asoslangan. Jahon tajribasi va Oʻzbekiston sharoitida
ushbu modellarni joriy etish boʻyicha muhim jihatlar tahlil qilinib, taklif va tavsiyalar berilgan.
Kalit soʻzlar :
Inklyuziv ta’lim , tibbiy model , pedagogik model, ijtimoiy model , maxsus
ehtiyoj , maxsus pedagogika , differensial yondashuv , moslashtirilgan ta’lim , integratsiya.
Abstract :
Medical , pedagogical and social models of inclusive education are covered in detail
in this article. The medical model focuses on supporting the physical and psychological
development of children with special needs and includes rehabilitation , physiotherapy and
special medical services. The pedagogical model expands children ‘s learning opportunities by
introducing an individual approach to the educational process , training special pedagogues , and
using innovative technologies. The social model is based on creating a culture of inclusion in the
society , working with parents and ensuring employment of persons with special needs. The
world experience and the important aspects of the introduction of these models in the conditions
of Uzbekistan are analyzed , suggestions and recommendations are given.
Keywords :
Inclusive education, medical model, pedagogical model, social model, special needs,
special pedagogy, differential approach, adapted education, integration.
Абстрактный :
В статье подробно рассматриваются медицинская, педагогическая и
социальная модели инклюзивного образования. Медицинская модель направлена на
поддержку физического и психологического развития детей с особыми потребностями и
включает реабилитацию, физиотерапию и специализированные медицинские услуги.
Педагогическая модель расширяет возможности обучения детей за счет внедрения
индивидуального подхода к образовательному процессу, подготовки специальных
педагогов и использования инновационных технологий. Социальная модель основана на
создании культуры инклюзивности в обществе, работе с родителями и обеспечении
занятости людей с особыми потребностями. Проанализированы важные аспекты
внедрения данных моделей в контексте мирового опыта и Узбекистана, даны
предложения и рекомендации.
Ключевые слова :
Инклюзивное образование, медицинская модель, педагогическая
модель,
социальная
модель,
особые
потребности,
специальная
педагогика,
дифференцированный подход, адаптированное образование, интеграция.
Kirish
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
534
Inklyuziv ta'lim- bu barcha talabalar, shu jumladan, nogironligi bo'lgan yoki o'ziga xos
ehtiyojlari bor bo'lgan shaxslar uchun teng imkoniyatlar yaratishga qaratilgan ta'lim tizimi. U har
bir individning o'ziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda,
ta'lim jarayonida barcha ishtirokchilarni qo'llab-quvvatlashni maqsad qiladi. Inklyuziv ta’lim
barcha bolalarning teng huquqli ta’lim olishini ta’minlashga yoʻnaltirilgan tizim. Bunday ta’lim
modeli nogironligi yoki maxsus ehtiyojlari ehtiyojlari boʻlgan bolalarni umumiy ta’lim muhitiga
qoʻshishni nazarda tutadi. Inklyuziv ta’limning asosiy yondashuvlaridan biri tibbiy – pedagogik
– ijtimoiy modeldir, bu uch asosiy yoʻnalishning integratsiyasiga asoslanadi.Ushbu maqola
mazkur modelning samaradorligini tahlil qiladi va uning amaliy qo‘llanilishida duch
kelinayotgan muammolarni ochib beradi. So‘nggi yillarda dunyo miqyosida inklyuziv ta’limni
qo‘llash borasida turli tajribalar yig‘ildi. Xalqaro tashkilotlar, xususan, BMTning Ta’lim, Fan va
Madaniyat tashkiloti (UNESCO) inklyuziv ta’limni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha keng qamrovli
dasturlar ishlab chiqmoqda. Shuningdek, ko‘plab mamlakatlarda maxsus ehtiyojli bolalar uchun
inklyuziv ta’limning turli modellarini yaratish va tatbiq etish yo‘nalishida keng ko‘lamli ishlar
amalga oshirilmoqda. Tibbiy yondashuv- Nogironlikka ega bolalarni maxsus tekshiruvdan
o‘tkazish va individual reabilitatsiya rejalarini ishlab chiqish orqali ularning ta’limga
tayyorgarligi yaxshilanadi.Ko‘plab maktablarda defektolog va logopedlar yetishmovchiligi
mavjud. Reabilitatsiya markazlari bilan maktablar hamkorligining samaradorligi ta’lim sifatiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Psixologik yordam va tibbiy qo‘llab-quvvatlash xizmatlarining
mavjudligi bolalarning o‘qish natijalariga ijobiy ta’sir qilmoqda.Pedagogik yondashuv-
Moslashtirilgan o‘quv rejalarining mavjudligi bolalarning bilim olishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
O‘qituvchilarning inklyuziv ta’lim metodikalarini bilish darajasi turlicha bo‘lib, bu natijalarga
ta’sir qiladi. Maxsus ta’lim metodikalaridan foydalanish dars jarayonining samaradorligini
oshiradi. Individual yondashuv asosida o‘qitilayotgan o‘quvchilar standart usul bilan
o‘qitilayotgan o‘quvchilarga nisbatan yuqori natijalarga erishmoqda. Ijtimoiy yondashuv-
Jamiyatning inklyuziyaga bo‘lgan munosabati o‘quvchilarning integratsiyasiga bevosita ta’sir
qiladi. Ota-onalarning farzandlari uchun moslashuv jarayoniga jalb etilishi ta’lim
samaradorligini oshiradi. Jamiyatdagi stereotiplarga qarshi targ‘ibot ishlari natijasida ijtimoiy
qabul darajasi oshmoqda. Ijtimoiy xizmatlar va nodavlat tashkilotlarning qo‘llab-quvvatlashi
inklyuziv ta’lim tizimini yanada samarali qilishga yordam bermoqda.
Xulosa :
Inklyuziv ta’limning tibbiy-pedagogik-ijtimoiy modeli nogironligi yoki maxsus ehtiyojlari
bo‘lgan bolalar uchun ta’lim imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari
shuni ko‘rsatdiki, mazkur model ta’limning samaradorligini oshirish, jamiyatning inklyuziyaga
bo‘lgan munosabatini yaxshilash va bolalarning ijtimoiy moslashuvini ta’minlashda muhim rol
o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati :
1.
Mengliyev , B. (2022).PEDAGOGICAL COMPETENCE OF A MODERN PHYSICAL
EDUCATION TEACHER : Science and innovation, 1 ( B7 ) , 554-556.
2.
Booth, T., & Ainscow, M. (2011). The Index for Inclusion: Developing Learning and
Participation in Schools. Bristol: Centre for Studies on Inclusive Education.
3.
Florian, L. (2014). The SAGE Handbook of Special Education. London: SAGE
Publications.
4.
Slee, R. (2018). Inclusive Education: From Policy to Practice. London: Routledge.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
535
5.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2020). O‘zbekistonda Inklyuziv
Ta’limni Rivojlantirish Strategiyasi. Toshkent.
6.
Mittler, P. (2012). Working Towards Inclusive Education: Social Contexts. London:
David Fulton Publishers
