ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
524
INKLYUZIV TA’LIM MUHITIDA O’QUVCHILARNING JISMONIY TARBIYAGA
QIZIQISHINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARI
Islomova Marjona Hamid qizi
JDPU talabasi
Email:islomovamarjona81@gmail.com
Annotatsiya:
Maqolada aholi salomatligini mustahkamlash va sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish, sog‘lom va jismonan barkamol avlodni tarbiyalashning dolzarb masalalari,
Gеndеr yondoshuv asosida o‘quvchilarning jismoniy tarbiya faniga qiziqishini shakllantirishning
pedagogik shartlari ochib berilgan.
Tayanch so‘zlar:
inklyuziya, sport, jismoniy madaniyat, jismoniy tarbiya, mashg‘ulotlar
motivatsiya, sog‘lom turmush tarzi, qiziqish.
Dunyoning rivojlangan mamlakatlari ta’lim tizimida shaxsning jismoniy madaniyatini
shakllantirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Aholining sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish
va jismoniy faolligini oshirish, yoshlar tarbiyasini yuksaltirish, aholi salomatl igini
mustahkamlash uchun shart-sharoit yaratish borasida keng ko‘lamli ilmiy-tadqiqot ishlari
olib borilmoqda. Shaxsning jismoniy faolligini oshirish va uning ongiga sog‘lom turmush tarzi
tamoyillarini joriy etishga qaratilgan tadqiqotlar Janubiy Koreya, Xitoy, Yaponiya, AQSH,
Germaniya va boshqa mamlakatlarda ommaviy va sport tadbirlari asosida olib borilmoqda.
Sport nafaqat jismoniy rivojlanish omili, balki intellektual va ma’naviy kamolotni
ta’minlash vositasidir. Sport va jismoniy tarbiya mashg‘ulotlariga gеndеr yondoshuvi
zamonamizning muhim talabidir. Ma’lumki, 2015-yilda Janubiy Koreyaning Incheon
shahrida boʻlib oʻtgan Butunjahon taʼlim forumida qabul qilingan 2030-yilgacha rivojlanish
deklaratsiyasi “Oʻsmir o‘quvchilar oʻrtasida gender roli koʻnikmalarini va gender rolini
oʻzlashtirishni jadal rivojlantirish”ga chaqiradi».
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi “Aholining
sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirishga doir
qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 735-son qarorida belgilangan vazifalarni amalga
oshirish maqsadida bu boradagi ilmiy izlanishlar belgilandi. Shuni inobatga olgan holda,
jismoniy tarbiya sohasidagi davlat siyosatining asosiy maqsadi aholi salomatligini
mustahkamlash va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, sog‘lom va jismonan barkamol
avlodni tarbiyalashning dolzarb vazifasi etib belgilandi. Bunday sharoitda jismoniy
madaniyatning o‘quv intizomi va shaxsning har tomonlama rivojlanishining muhim tarkibiy
qismi sifatidagi mavqei sezilarli darajada oshadi.
Bunday sharoitda jismoniy madaniyatning o‘quv intizomi va shaxsning har tomonlama
rivojlanishining muhim tarkibiy qismi sifatidagi mavqei sezilarli darajada oshadi. Jismoniy
tarbiya va sportning moddiy-texnik bazasini yaxshilash, jismoniy tarbiya darslari sonini
ko‘paytirish, ta’lim standartlarini qondirish uchun talablar darajasini oshirish keng qamrovli
yondashuvga asoslangan vazifadir. Ushbu masalani faqat o‘quv jarayonining ijtimoiy-gumanitar
yo‘nalishi g‘oyasini faol amalga oshirish asosida hal qilish mumkin.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
525
O‘smirlik davrida ong va o‘z-o‘zini anglash ma’lum darajaga yetib, konseptual tafakkur
o‘zlashtiriladi, axloqiy tajriba to‘planadi, turli ijtimoiy rollar o‘zlashtiriladi, o‘z taqdirini
o‘zi belgilash doirasida shaxsiyat shakllanadi. Qiziqishni kuchayishi, rivojlanishi, chuqurroq va
ko‘p qirrali bo‘lishi mumkin. Demak, qiziqish inson energiyasining doimiy katalizatori
(kuchaytirgichi) hisoblanadi: u yoki faoliyatni amalga oshirishni osonlashtiradi, yoki
ixtiyoriy harakatni rag‘batlantiradi, sabr-toqat, qat’iyatlilik, jasurlikni namoyon etishga yordam
beradi. Har bir o‘quvchi o‘zi uchun qulay va mos bo‘lgan natijaga yo‘naltirilgan bo‘lishi kerak,
uning yutug‘i o‘zi tomonidan idrok etilishi va o‘qituvchi, sinfdoshlar va ota-onalar tomonidan
muvaffaqiyat, o‘quvchining o‘zi ustidan qozongan g‘alabasi sifatida baholanishi kerak. Barcha
o‘quvchilar turli topshiriqni bajargach, o‘qituvchining yordami bilan bu holatni
baholashlari kerak. Har qanday natija bilan ular o‘qituvchidan ma’qullash va dalda kutishlari
kerak. Bolalar bilan ishlashda o‘qituvchi shuni unutmasligi kerakki, o‘quvchilarning harakat
qobiliyatlarini shakllantirish va jismoniy xislatlarini rivojlantirishga ta’sir qiluvchi
motivatsiya ularning asab tizimining kuchiga (ayniqsa, qo‘zg‘alish nuqtai nazaridan)
bog‘liqdir.
Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, masalan, oddiy ta’lim motivatsiyasi o‘rganish qobiliyati va
rivojlanishini oshiradi, asab tizimi zaif bolalarda vosita sifati, kuchli asab tizimiga ega bo‘lgan
bolalarda esa o‘yin va raqobat faolligi muhimroqdir. Turli xil o‘qitish usullari kuchli va zaif
asab tizimiga ega bo‘lgan odamlarning o‘rganish qobiliyatiga ham turli xil ta’sir ko‘rsatadi.
Turli sinflarda va turli maktablarda o‘quvchilarning motivatsiyasi ham farqlanadi. Bu
ko‘pgina
omillarga
bog‘liq: maktabning
moddiy-texnik bazasi,
jismoniy
tarbiya
mashg‘ulotlari o‘qituvchisining shaxsiyati, uning pedagogik mahorati, iqlim va geografik
sharoitlari, sinfdagi, oiladagi tarbiyaviy ishlarning xususiyatlari, ijtimoiy muhit. o‘quvchilarning
jismoniy va texnik tayyorgarligi va boshqalar.
Maktab o‘quvchilarining tashqi motivatsiyasi, afsuski, ko‘pchilik uchun asosan, o‘zo‘zidan,
o‘qituvchilar orasida to‘liq amalga oshirilmagan usullar, vositalar, usullar va sharoitlarda
shakllanadi. Shu bilan birga, pedagogik tajriba shuni ko‘rsatadiki, darsda sinf bilan
ishlashda, birinchi navbatda, jismoniy mashqlarni bajarish uchun o‘quvchilarning ichki ijobiy
motivlarini maqsadli ravishda rivojlantirish uchun ta’sir qilishning frontal usullarining real
imkoniyatlaridan maksimal darajada qat'iylik bilan foydalanish kerak.
Jismoniy tarbiya mashg‘ulotlariga faol qiziqishni saqlab qolish uchun harakatni
o‘rganishda ham, uni takomillashtirishda ham o‘quvchiga tegishli ma’lumotlarni muntazam
ravishda taqdim etish kerak. Ushbu ma’lumot, albatta, uni bajarayotgan shaxs uchun muayyan
mashqning ahamiyatini ochib berishi kerak. Jismoniy tarbiya darslarida o‘quvchi dars natijalari
uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi, muvaffaqiyatsizlikni ma’lum qobiliyatlar yo‘qligi bilan
emas, balki o‘z harakatlarining yetarli emasligi bilan izohlashi zarur. Faqat bu holatda,
ichki motivatsiya va darslarga qiziqish muvaffaqiyatli shakllanadi. Biroq, albatta, o‘quvchi
individual, qulay va bir vaqtning o‘zida progressiv ko‘rsatkichlarni, amalga oshirilishi
mumkin bo‘lgan mashqlar, vazifalar, talablar va boshqalarni, ya’ni motivatsiyaning maqbul
usullarini tanlashi kerak.
ADABIYOTLАR:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sog‘lom turmush tarzini keng tatbiq etish va
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
526
ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 30-oktabrdagi PF-
6099-son Farmoni
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi “Aholining
sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash va jismoniy faolligini oshirishga doir qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 735-son qarori
3
.https://nsportal.ru/shkola/fizkultura-i-sport/library/2021/01/10/formirovanie-interesa-
kzanyatiyam-fizicheskoy-kulturoy
4. https://znanio.ru/media/gendernye_osobennosti_podrostkovogo_vozrasta-71329
5. Alekhina, S. V. Inclusive education of children with disabilities. [Electronic resource] // URL:
http: // www. DoorinWorld / Stati / 377 2. Ekzhanova E.A., Strebelieva E.A. Program of pre-
school educational institutions of a compensatory type for children with intelligence disorders.
Correctional training and education. - M.: Enlightenment, 2003. - 271 p. 3. Obukhova S.N.
Conditions for learning the visual activities of children with disabilities. Modern pedagogical
education. Scientific Electronic Library "Cyberleninka" №10.2019 4. Luhter, D. L. Problems of
inclusive education [Text] / D. L. Lukhter // Materials.
