ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
614
ETNO SPORTNI AHOLI ORASIDA KENG TARG’IB QILISH.
Eshbayev Ximmat Ablaqul o‘g'li
O‘qituvchi,Jizzax davlat pedagogika universiteti,
Sport turlarini o‘qitish metodikasi kafedrasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada etno sport turlarini aholi orasida keng targ‘ib qilish masalalari
tahlil qilinadi. Milliy sport o‘yinlari xalqning madaniy merosining ajralmas qismi bo‘lib, ularni
ommalashtirish orqali sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, yosh avlodni vatanparvarlik ruhida
tarbiyalash va milliy o‘zlikni mustahkamlashga erishish mumkin. Tadqiqotda etno sportni targ‘ib
qilishning samarali usullari, jumladan, ta’lim tizimi, media va raqamli texnologiyalar vositasida
ommalashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, milliy sport turlarining turizm va
iqtisodiyotdagi o‘rni ham tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Etno sport, milliy sport turlari, sport targ‘iboti, madaniy meros, sog‘lom turmush
tarzi, yoshlar tarbiyasi, ta’lim tizimi, media, sport turizmi, raqamli texnologiyalar.
KIRISH(INTRODUCTION)
Etno sport turlarini aholi orasida keng targ‘ib qilish – bu milliy merosni saqlab qolish, sog‘lom
turmush tarzini shakllantirish va yosh avlodni jismonan hamda ma’naviy yetuk qilib
tarbiyalashga qaratilgan muhim jarayondir. Har bir xalqning milliy sport o‘yinlari uning
madaniyati, tarixi va an’analarini aks ettiradi. Shu bois, etno sport turlarini ommalashtirish
nafaqat sport sohasini rivojlantirish, balki xalqning o‘ziga xosligini saqlash va global maydonda
milliy o‘yinlarni tanitish imkonini beradi.Bugungi kunda zamonaviy sport turlarining jadal
rivojlanishi fonida etno sportni ommalashtirish dolzarb masalaga aylanmoqda. Aholi orasida
milliy sport turlariga bo‘lgan qiziqishni oshirish uchun ta’lim tizimi, ommaviy axborot vositalari,
sport tashkilotlari va mahalliy hokimiyat organlari hamkorlikda ish olib borishi zarur. Ayniqsa,
yosh avlodni milliy o‘yinlarga jalb qilish, ular orasida kurash, uloq-ko‘pkari, belbog‘li kurash,
otda chopish, kamondan otish kabi sport turlariga qiziqishni oshirish kelajak avlodning jismoniy
va ma’naviy barkamolligini ta’minlaydi.Etno sportni targ‘ib qilish jarayonida ommaviy tadbirlar,
xalqaro musobaqalar, madaniy festivallar va zamonaviy texnologiyalar muhim o‘rin tutadi.
Televideniye, internet platformalar va ijtimoiy tarmoqlar orqali milliy sport turlarini keng
yoritish va targ‘ib qilish aholining ushbu sportga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Shuningdek, sport
turizmini rivojlantirish orqali milliy sport turlarining xalqaro maydonda tanilishiga ham erishish
mumkin.Shu sababli, ushbu tadqiqotda etno sportni aholi orasida keng targ‘ib qilishning samarali
usullari, uni rivojlantirishdagi muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilinadi. Milliy
sport turlarini ommalashtirish orqali jamiyatning jismoniy va ma’naviy rivojlanishiga ijobiy
ta’sir ko‘rsatish mumkinligi ilmiy asoslar bilan isbotlab beriladi. Etno sport – bu milliy an’analar,
madaniyat va qadriyatlarni aks ettiruvchi sport turlari majmuasidir. U asosan xalq o‘yinlari va
an’anaviy jismoniy mashg‘ulotlarga asoslangan bo‘lib, yoshlar tarbiyasida muhim rol o‘ynaydi.
Etno sport nafaqat jismoniy sog‘lomlashtirish vositasi, balki madaniy merosni saqlab qolish va
rivojlantirish uchun ham xizmat qiladi. Shu bois uni aholi orasida keng targ‘ib qilish dolzarb
masalalardan biridir.
METODLAR(METHODS)
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
615
Etno sportni aholi orasida keng targ‘ib qilish metodlari.Etno sport – xalq o‘yinlari, an’anaviy
jismoniy mashg‘ulotlar va milliy sport turlarini o‘z ichiga olgan madaniy merosning muhim
qismi hisoblanadi. Uni keng targ‘ib qilish orqali yosh avlodni sog‘lom turmush tarziga
yo‘naltirish, milliy qadriyatlarni tiklash va jismoniy tarbiyani rivojlantirish mumkin. Etno sportni
aholiga keng yoyish uchun quyidagi metodlardan foydalanish mumkin:Ta’lim muassasalarida
targ‘ibot.Maktab va maktabgacha ta’lim tizimi – O‘quv dasturlariga milliy o‘yin va sport
turlarini kiritish. Masalan, kurash, belbog‘li kurash, arqon tortish, tosh ko‘tarish kabi o‘yinlarni
jismoniy tarbiya darslariga qo‘shish.Oliy ta’lim muassasalari – Sport va jismoniy tarbiya
fakultetlarida etno sport bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish, tadqiqot va ilmiy ishlarni
rivojlantirish.Sport maktablari – Yoshlar o‘rtasida etno sportni ommalashtirish uchun maxsus
to‘garaklar ochish. Ommaviy axborot vositalari va raqamli platformalar orqali targ‘ibot.
Televizor va radio – Etno sport turlari bo‘yicha maxsus ko‘rsatuv va eshittirishlarni yo‘lga
qo‘yish.Ijtimoiy tarmoqlar – Instagram, YouTube, TikTok va Telegram orqali milliy sport turlari
bo‘yicha videodarslar, ma’lumotlar va intervyular joylashtirish.Saytlar va bloglar – Etno sport
bo‘yicha maxsus veb-saytlar yaratish, maqolalar va tadqiqotlarni e’lon qilish. Festival va
musobaqalar tashkil etish.Mahalliy va xalqaro turnirlar – Har yili an’anaviy sport turlari bo‘yicha
ochiq chempionat va musobaqalarni o‘tkazish.Madaniy tadbirlar bilan uyg‘unlashtirish –
Navro‘z, Mustaqillik bayrami kabi tadbirlarda etno sport turlarini namoyish qilish.Oilaviy va
mahalla miqyosida o‘yinlar – Mahallalarda turli yosh guruhlari uchun etno sport musobaqalarini
tashkil etish.Davlat va nodavlat tashkilotlari hamkorligi.Hukumat dasturlari – Sport vazirligi,
ta’lim va madaniyat tashkilotlari tomonidan maxsus etno sport dasturlarini ishlab
chiqish.Nodavlat tashkilotlari – Yoshlar tashkilotlari, jismoniy tarbiya markazlari va turli sport
federatsiyalari bilan hamkorlik qilish.Homiylarni jalb qilish – Etno sport musobaqalarini
moliyalashtirish uchun xususiy sektor vakillari va tadbirkorlarni jalb etish. Ilmiy va tadqiqot
ishlari orqali rivojlantirish.Tadqiqot loyihalari – Etno sportning ijtimoiy va sog‘liq uchun
foydalarini o‘rganish va ommalashtirish.Darslik va qo‘llanmalar yaratish – O‘qituvchilar,
murabbiylar va talabalar uchun maxsus metodik qo‘llanmalar ishlab chiqish.Anjuman va
seminarlar – Etno sport bo‘yicha xalqaro va respublika darajasidagi ilmiy-amaliy konferensiyalar
o‘tkazish.
NATIJALAR(REZULTS)
Etno sportni aholiga keng targ‘ib qilish bo‘yicha qo‘llangan metodlar natijasida quyidagi ijobiy
o‘zgarishlar kuzatilishi mumkin:
1. Yoshlar va aholining etno sportga qiziqishi ortadi.Maktab, oliy ta’lim va sport maktablarida
milliy sport turlarini o‘rgatish orqali yosh avlodda qiziqish ortadi.Ommaviy tadbirlar, festival va
musobaqalar aholining faol ishtirokiga sabab bo‘ladi.
2. Jismoniy tarbiya va sog‘lom turmush tarzi rivojlanadi.Sport bilan shug‘ullanish darajasi
oshadi, jismoniy faollik kuchayadi.Mahallalarda va oilalarda sog‘lom turmush tarzi targ‘ib
qilinadi.
3. Milliy qadriyatlar va madaniy meros saqlanib qoladi.An’anaviy o‘yin va sport turlarini yosh
avlodga yetkazish orqali milliy o‘ziga xoslik mustahkamlanadi.Etno sport xalqaro maydonda
tanilishi va rivojlanishi uchun yangi imkoniyatlar yaratiladi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
616
4. Iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishga ta’sir qiladi.Etno sport bo‘yicha tadbirlar turizmni
rivojlantiradi, mahalliy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlaydi.Sport bilan shug‘ullanuvchi yoshlar
sonining oshishi jamiyatda ijobiy ijtimoiy muhitni yaratadi.
5. Ommaviy axborot vositalari orqali keng qamrovli targ‘ibot natijasida ma’lumot yetkazish
samaradorligi oshadi.Televizor, radio, internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali etno sport turlarining
mashhurligi oshadi.Onlayn platformalarda milliy sport bo‘yicha darslik va metodik qo‘llanmalar
paydo bo‘ladi.Umumiy natija:Etno sportni keng targ‘ib qilish orqali jismoniy tarbiya, milliy
madaniyat, ijtimoiy birdamlik va iqtisodiy rivojlanishga ijobiy ta’sir ko‘rsatiladi. Mazkur
metodlarni tizimli ravishda qo‘llash natijasida milliy sport turlari nafaqat saqlanib qoladi, balki
xalqaro miqyosda ham keng ommalashadi.
MUHOKAMA(DISCUSSION)
Zamonaviy jamiyatda sport nafaqat jismoniy tarbiya, balki milliy madaniyatning ajralmas qismi
sifatida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, etno sport turli xalqlarning madaniy merosini
saqlash va rivojlantirishning muhim vositasidir. Ammo uni aholiga keng targ‘ib qilishda bir
qator muammolar va imkoniyatlar mavjud. Shu bois ushbu mavzuni har tomonlama muhokama
qilish muhim.Etno sportning jamiyat uchun ahamiyati.Etno sport xalqning an’anaviy jismoniy
mashg‘ulotlari, o‘yinlari va musobaqalarini o‘z ichiga oladi. Bu sport turlari avloddan-avlodga
o‘tib kelgan qadriyatlarni saqlashga yordam beradi.
Masalan, kurash, arqon tortish, uloq-ko‘pkari kabi o‘yinlar nafaqat sport, balki milliy o‘ziga
xoslikning yorqin ifodasidir.Bunday sport turlarini targ‘ib qilish orqali:Yosh avlodning milliy
merosga hurmatini oshirish,Sog‘lom turmush tarzini shakllantirish,Jamiyatda ijtimoiy birlik va
hamkorlikni kuchaytirish.Turizm va iqtisodiy rivojlanishga hissa qo‘shish mumkin.
Muammolar va to‘siqlar.Etno sportni ommalashtirish yo‘lida bir qancha qiyinchiliklar ham
mavjud: Zamonaviy sport turlarining ustunligi – Futbol, basketbol va boshqa xalqaro sport turlari
ko‘proq e’tiborga ega bo‘lib, milliy sportga e’tibor kamroq. Yetarli targ‘ibotning yo‘qligi –
Ommaviy axborot vositalarida etno sport kam yoritiladi, ijtimoiy tarmoqlarda u haqida ko‘p
ma’lumot topish qiyin. Resurs va infratuzilma yetishmovchiligi – Etno sport bilan shug‘ullanish
uchun maxsus sport zallari, maydonlar yoki jihozlar yetishmaydi. Yoshlarning qiziqish darajasi
pastligi – Raqamli texnologiyalar va zamonaviy turmush tarzi sababli yoshlar ko‘proq
kompyuter o‘yinlari yoki virtual sport turlariga qiziqish bildirishadi.
Etno sportni ommalashtirish yo‘llari. Bu muammolarni hal qilish uchun quyidagi strategiyalarni
amalga oshirish mumkin:Ta’lim tizimiga integratsiya qilish – Maktab va oliy ta’lim
muassasalarida etno sport bo‘yicha mashg‘ulotlar yo‘lga qo‘yilishi kerak.Ommaviy axborot
vositalari va ijtimoiy tarmoqlarni jalb etish – YouTube, Instagram va TikTok kabi platformalarda
milliy sport bo‘yicha kontent yaratish foydali bo‘ladi. Festival va musobaqalar tashkil etish –
Navro‘z, Mustaqillik bayrami va boshqa katta tadbirlarda etno sport bo‘yicha musobaqalar
o‘tkazish. Davlat va xususiy sektor hamkorligi – Hukumat va tadbirkorlar etno sportni
rivojlantirishga mablag‘ ajratishi kerak. Xalqaro miqyosda targ‘ibot – Etno sport turlarini
xalqaro sport tadbirlarida namoyish qilish orqali ularni dunyoga tanitish.
XULOSA(CONCLUSION)
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
617
Etno sport faqatgina milliy an’analarni saqlash vositasi emas, balki jismoniy tarbiya, ijtimoiy
integratsiya va xalqaro madaniy almashinuvning muhim omilidir. Uni aholi orasida keng targ‘ib
qilish uchun ta’lim, media, davlat siyosEtno sport nafaqat jismoniy tarbiyaning bir turi, balki
xalqning madaniy merosi, milliy o‘zlikni anglash va qadriyatlarni asrab-avaylash vositasidir.
Bugungi kunda globallashuv jarayonlari milliy sport turlarining unutilishiga sabab bo‘layotgan
bir paytda, ularni qayta tiklash va targ‘ib qilish muhim masalalardan biriga aylanmoqda. Shu
sababli, etno sportni ommalashtirish nafaqat sport sohasi vakillarining, balki ta’lim tizimi, davlat
muassasalari va jamiyatning barcha qatlamlari ishtirokini talab qiladi.Avvalo, etno sportni
targ‘ib qilish yosh avlodni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalashga xizmat qiladi. Har bir
xalqning milliy sport o‘yinlari uning tarixi, madaniyati va urf-odatlari bilan chambarchas bog‘liq.
Masalan, o‘zbek kurashi faqatgina sport emas, balki halollik, jasorat va mardlik timsoli
hisoblanadi. Shu jihatdan, milliy sport turlarining ahamiyatini yoshlarga tushuntirish, ularni bu
o‘yinlarga jalb qilish katta ahamiyat kasb etadi.Shuningdek, etno sportning jismoniy tarbiya va
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishdagi o‘rni ham muhim. Bugungi kunda ko‘plab yoshlar
kamharakat turmush tarziga ega bo‘lib, texnologiyalarga mukkasidan ketgan. Holbuki, etno sport
turlari harakatlilikni oshirish, ochiq havoda jismoniy faollikni ko‘paytirish va sog‘lom turmush
tarzini shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bois maktablarda va universitetlarda jismoniy tarbiya
darslari doirasida milliy sport turlariga ko‘proq e’tibor qaratish lozim.Etno sport faqat milliy
darajada emas, balki xalqaro miqyosda ham e’tiborga loyiq yo‘nalish hisoblanadi. Bugungi
kunda ko‘plab davlatlar o‘z milliy sport turlarini xalqaro maydonga olib chiqishga intilmoqda.
Masalan, yaponiyaliklar sumo kurashini, koreyslar taekvondoni, braziliyaliklar kapoeyra jang
san’atini dunyoga tanitgan. Shu kabi, o‘zbek kurashi, kopkari va boshqa milliy o‘yinlarni xalqaro
sport tadbirlarida keng targ‘ib qilish orqali nafaqat sportni rivojlantirish, balki milliy
madaniyatni dunyoga tanitish ham mumkin.Biroq, bu borada bir qator muammolar ham mavjud.
Birinchidan, milliy sport turlari uchun yetarlicha infratuzilma yaratilmagan. Maxsus arenalar,
musobaqalar va sport bazalarining kamligi etno sportni rivojlantirishda muayyan to‘siqlarni
yuzaga keltiradi.Ikkinchidan, media va internet orqali targ‘ibot yetarlicha rivojlanmagan.
Bugungi kunda ommaviy axborot vositalarida ko‘proq zamonaviy sport turlariga e’tibor
qaratiladi, milliy sport esa orqa planda qolmoqda. Shu sababli, televideniye, ijtimoiy tarmoqlar
va boshqa media platformalar orqali milliy sportni targ‘ib qilish dolzarb masala hisoblanadi.
ADABIYOTLAR(REFERENCES)
1. Turdimuratov, Y. A. "Etnosport – milliy sport turlari va xalq o‘yinlarini rivojlantirishning
muhim omili." Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences, 2021.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Qarori. "Etnosport turlarini ommalashtirish va
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida." 2022-yil 25-may, PQ-259-son.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. "Milliy sport turlari va xalq o‘yinlarining
mohiyati haqida targ‘ibot materiallarini tayyorlash." 2022-yil.
4. "Sport va harakatli o‘yinlarni o‘qitish metodikasi fanining maqsadi va vazifalari." Guliston
Davlat Universiteti, 2022.
5. "Sport va harakatli o‘yinlar: Milliy va harakatli o‘yinlar." Namangan Davlat Universiteti, 2023.
6. "O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligining 2024-yil II-yarim yilligi uchun ustuvor
vazifalari." O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi, 2024.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
618
7. "O‘zbekiston milliy sport turlari." Vikipediya maqolasi.
8. "Milliy sport turlari." O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali.
9. "Etnosport turlarini ommalashtirish va rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida." O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining qarori.
10. "O‘zbekiston Etnosport Assotsiatsiyasining 2023-yildagi faoliyati
." Daryo.uz,
2024.
