ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
595
TRAVMATOLOGIK KASALLIKLAR HAQIDA TUSHUNCHA
Boboqulova Rayhona
Abdulla Qodiriy nomidagi JDPU oʻzbek tili va adabiyoti
fakulteti 2-bosqich 612-23-guruh talabasi
I. Kirish
Travmatologiya – suyak, bo‘g‘im, mushak va paylar shikastlanishlari bilan shug‘ullanadigan
tibbiyot sohasi bo‘lib, uning asosiy maqsadi jarohatlarni tashxislash, davolash va reabilitatsiya
qilishdir. Travmatologik kasalliklar turli sabablarga ko‘ra yuzaga kelishi mumkin, jumladan,
avtohalokatlar, sport jarohatlari, yiqilishlar va boshqa mexanik shikastlanishlar. Ushbu maqolada
travmatologik kasalliklarning asosiy turlari, sabablari, diagnostikasi va davolash usullari haqida
batafsil ma’lumot beriladi.
I. Travmatologik kasalliklarning mohiyati va sabablari
Travmatologik kasalliklar organizmning tayanch-harakat tizimi shikastlanishlari bilan bog‘liq
bo‘lib, quyidagi asosiy sabablarga ko‘ra rivojlanadi:
Mexanik jarohatlar – avtohalokatlar, yiqilishlar, og‘ir jismoniy ish yoki sport bilan shug‘ullanish
natijasida.
Travmatik ta’sirlar – jismoniy kuch ishlatilishi yoki og‘ir yuk ko‘tarish natijasida paydo
bo‘luvchi shikastlanishlar.
Yoshga bog‘liq omillar – suyaklarning mo‘rtlashishi (osteoporoz), mushaklar zaiflashishi va
bo‘g‘imlarning elastikligi pasayishi.
Genetik moyillik – ba’zi odamlarning tug‘ma suyak zaifligi yoki bo‘g‘im muammolari bo‘lishi
mumkin.
II. Travmatologik kasalliklarning asosiy turlari
1. Suyak sinishlari
a) Suyak sinishi – suyak to‘qimalarining to‘liq yoki qisman uzilishi natijasida yuzaga keladigan
holat. Sinishlar quyidagilarga bo‘linadi:
b) Yopiq sinish – teri butunligicha qoladi, lekin suyak sinadi.
c) Ochiq sinish – suyak teridan chiqib ketadi va infeksiya xavfi yuqori bo‘ladi.
d) Yorilma – suyak to‘liq sinmaydi, lekin yoriq hosil bo‘ladi.
Davolash usullari:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
596
- Rentgen orqali tashxislash
- Gips yoki fiksatsiya vositalari yordamida suyakni joyiga tushirish
- Ba’zi hollarda jarrohlik amaliyoti (osteosintez) talab qilinadi
2. Bo‘g‘im chiqishlari va burilishlari
Bo‘g‘im chiqishi – suyaklarning bir-biriga bog‘lanish joyidan chiqib ketishi. Burilishlar esa pay
va mushaklarning haddan tashqari cho‘zilishi yoki yirtilishi natijasida yuzaga keladi.
Davolash usullari:
Rentgen yoki MRT orqali tashxislash
Bo‘g‘imni joyiga tushirish (repositsiya)
Bandaj yoki ortopedik fiksatsiya vositalari qo‘llash
Fizioterapiya va reabilitatsiya
3. Pay va mushak shikastlanishlari
Paylarning uzilishi yoki yirtilishi sportchilar va og‘ir jismoniy mehnat bilan shug‘ullanuvchi
odamlarda ko‘p uchraydi.
Simptomlari:
- Shish va og‘riq
-;Harakat cheklanishi
- Qizillik yoki ko‘karish
Davolash usullari:
Muz bosish va immobilizatsiya
Dorilar (yallig‘lanishga qarshi vositalar)
Mashqlar va fizioterapiya
4. Orqa miya jarohatlari
Orqa miya shikastlanishi falaj yoki jiddiy nogironlikka olib kelishi mumkin. Ular ba’zan
avtohalokatlar yoki sport jarohatlari natijasida yuzaga keladi.
Davolash usullari:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
597
Neyroxirurgik aralashuv
Reabilitatsiya va fizioterapiya
Dori vositalari va ortopedik vositalar
III. Diagnostika va davolash usullari
1. Diagnostika usullari
Rentgen – suyak sinishlarini aniqlash uchun.
Kompyuter tomografiya (KT) – ichki shikastlanishlarni aniqlash uchun.
Magnit-rezonans tomografiya (MRT) – yumshoq to‘qimalar, mushak va pay shikastlanishlarini
aniqlash uchun.
Ultratovush tekshiruvi – bo‘g‘im va pay shikastlanishlarini baholash uchun.
2. Davolash va reabilitatsiya
Travmatologik kasalliklarni davolash konservativ va jarrohlik usullariga bo‘linadi:
a) Konservativ davolash
b) Gips va fiksatsiya vositalari
c) Tibbiy bandaj va ortopedik vositalar
d) Fizioterapiya va reabilitatsiya mashqlari
Jarrohlik davolash
Osteosintez – metall plastinalar yordamida suyaklarni tiklash
Artroskopiya – bo‘g‘im ichki tuzilmalarini tiklash uchun mikroinvaziv operatsiya
Protezlash – jiddiy shikastlangan bo‘g‘imlarni almashtirish
IV. Oldini olish choralari
Travmatologik kasalliklarning oldini olish uchun quyidagi qoidalarga rioya qilish muhim:
Jismoniy mashqlar bilan muntazam shug‘ullanish – mushak va paylarni mustahkamlash
Ovqatlanish tartibiga e’tibor berish – kalsiy va D vitamini yetarlicha iste’mol qilish
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
598
Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish – sport bilan shug‘ullanganda yoki og‘ir jismoniy ish
bajarayotganda
Yo‘l harakati qoidalariga rioya qilish – avtohalokatlarning oldini olish
Xulosa
Travmatologik kasalliklar suyak, bo‘g‘im, mushak va pay shikastlanishlari bilan bog‘liq bo‘lib,
ularning oldini olish va o‘z vaqtida davolash muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy diagnostika va
reabilitatsiya usullari yordamida bemorlarning sog‘ayishi tezlashadi va ularning hayot
sifatiyaxshilanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, "Travmatologiya va ortopediya asoslari",
Toshkent, 2021.
2. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) rasmiy nashrlari.
3. Xasanov A. "Sport jarohatlari va ularning oldini olish", Samarqand, 2020.
4. PubMed va Google Scholar’dagi ilmiy maqolalar.
