ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
551
XORIJIY TIL O‘RGANUVCHI TALABALARDA YOZUV KOMPETENSIYASINI
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ORQALI RIVOJLANTIRISH
Jo'rayeva Zuhra Kamoliddin qizi
Chirchiq Davlat pedagogika universiteti, Turizm fakulteti,
Fakultetlararo chet tillar kafedrasi o'qituvchisi
Xadjayeva Zaynab Kamoliddin qizi
Chirchiq Davlat pedagogika universiteti,
Turizm fakulteti 1-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Bugungi kunda xorijiy tillarni o‘rganish jarayonida talabalar faqat og‘zaki nutq
emas, balki yozma nutq kompetensiyasini ham rivojlantirishlari muhim hisoblanadi. Chunki
yozma nutq xalqaro muloqot, akademik va kasbiy faoliyatda muhim o‘rin tutadi. Zamonaviy
pedagogik texnologiyalar ushbu kompetensiyani shakllantirish va rivojlantirishda samarali vosita
bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu maqolada yozuv kompetensiyasini rivojlantirish uchun
qo‘llanilayotgan ilg‘or pedagogik texnologiyalar va ularning samaradorligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
yozuv kompetensiyasi, pedagogik texnologiyalar, xorijiy til, interfaol metodlar,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari.
Kirish.
Yozuv kompetensiyasi – bu talabaning o‘z fikrlarini mantiqiy, izchil va grammatik
jihatdan to‘g‘ri ifodalash qobiliyatidir. U quyidagi jihatlarni o‘z ichiga oladi:
Grafik kompetensiya – harflar va so‘zlarni to‘g‘ri shakllantirish.
Orfografik kompetensiya – so‘zlarni imlo qoidalariga muvofiq yozish.
Sintaktik kompetensiya – grammatik jihatdan to‘g‘ri gaplarni tuzish.
Mantiqiy kompetensiya – fikrlarni aniq va izchil ifodalash.
Yozuv kompetensiyasining rivojlanganligi talabaning akademik va professional muvaffaqiyatiga
bevosita ta’sir qiladi.
Asosiy qism.
Pedagogik texnologiyalar – bu o‘quv jarayonini takomillashtirish va
samaradorligini oshirishga qaratilgan metodlar va vositalar tizimidir. Yozuv kompetensiyasini
rivojlantirishda quyidagi pedagogik texnologiyalar muhim ahamiyat kasb etadi:
“Klaster” metodi – talabalarga berilgan mavzu asosida asosiy tushunchalarni guruhlash orqali
fikr yuritish imkonini beradi.
“Fishbone” (baliq skeleti) metodi – yozma topshiriqlarni tahlil qilish va ularni mantiqiy asosda
tuzishga yordam beradi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
552
Debat va esse yozish – talabaning mustaqil fikrlash va o‘z fikrini yozma ravishda bayon etish
qobiliyatini rivojlantiradi.
Elektron blog va forumlar – talabalar o‘z fikrlarini yozma ravishda ifodalash va muhokama
qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Sun’iy intellekt asosidagi tahlil vositalari (Grammarly, Hemingway Editor) – talabalar xatolarini
avtomatik tahlil qilish va tuzatish orqali yozish malakasini oshiradilar.
Onlayn yozish mashg‘ulotlari – masalan, Google Docs orqali jamoaviy yozish faoliyatini amalga
oshirish.
Portfolio texnologiyasi talabaning yozma ishlarini tizimli ravishda jamlash va baholashga
yordam beradi. Bu usul orqali talaba o‘z rivojlanishini kuzatib borishi va yozuv
kompetensiyasini oshirish uchun tavsiyalar olishi mumkin.
Talabalarga turli murakkab mavzularda yozma ishlar berish ularning tahliliy va mantiqiy fikrlash
qobiliyatini oshiradi. Misol uchun:
Muammo asosida insho yozish;
Muayyan mavzuda argumentatsion maqola yozish;
Ijodiy hikoyalar yozish orqali tasavvur va kreativ yozuv malakasini rivojlantirish.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni yozuv kompetensiyasini rivojlantirishda qo‘llash
natijasida quyidagi samaralarga erishish mumkin:
1. Yozma nutq aniq va mantiqiy shakllanadi – talabalar o‘z fikrlarini to‘g‘ri ifodalashga
o‘rganadilar.
2. Xatoliklar kamayadi – doimiy tahlil va mashqlar orqali orfografik va grammatik xatolar soni
qisqaradi.
3. Ijodiy fikrlash rivojlanadi – turli pedagogik texnologiyalar orqali talabalar mustaqil va ijodiy
yozish qobiliyatiga ega bo‘ladilar.
4. Mustaqil ta’lim shakllanadi – talabalar mustaqil yozish ko‘nikmasiga ega bo‘lib, o‘z ustida
ishlashga o‘rganadilar.
Yozuv kompetensiyasi – bu shaxsning yozma nutq orqali fikrlarini aniq, mantiqiy va grammatik
jihatdan to‘g‘ri ifodalash qobiliyatidir. Ushbu kompetensiya nafaqat lingvistik bilimlarni, balki
ijodiy va tahliliy fikrlashni ham talab qiladi.
Yozuv kompetensiyasi:
Matn yaratish va uni strukturaviy jihatdan to‘g‘ri shakllantirish qobiliyati;
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
553
Tilning grammatik va stilistik me’yorlariga rioya qilish;
O‘quvchi yoki tinglovchi auditoriyasini inobatga olgan holda matn yozish;
Turli janr va uslublarda yozma material yaratish (ilmiy, badiiy, ishbilarmonlik, jurnalistik va
boshqalar).
Yozuv kompetensiyasi quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:
Bu harflarni to‘g‘ri yozish, yozma belgilar va tinish belgilarini to‘g‘ri ishlatish qobiliyatidir.
Bu so‘z va iboralarni imlo qoidalariga muvofiq yozish malakasidir. Orfografiya bilimlari
matnning tushunarli va savodli bo‘lishini ta’minlaydi.
Morfologik kompetensiya – so‘zlarning tuzilishi, shakllanishi va ularning grammatik
funksiyalarini to‘g‘ri qo‘llash qobiliyati.
Sintaktik kompetensiya – gaplarni to‘g‘ri qurish, jumlalarni bog‘lash va mantiqiy tuzilishga
rioya qilish ko‘nikmasi.
Bu fikrlarning aniq va izchil bayon qilinishiga asoslangan kompetensiyadir. Matn mantiqiy
tuzilishga ega bo‘lishi kerak, ya’ni kirish, asosiy qism va xulosa o‘zaro bog‘liq bo‘lishi lozim.
Bu har xil janrlarda va uslublarda yozish malakasini o‘z ichiga oladi. Masalan, rasmiy ish xatlari,
badiiy matnlar, ilmiy maqolalar yoki jurnalistik maqolalar yozish uchun turli yondashuvlardan
foydalanish talab etiladi.
Bu yozuvchi yoki talabaga o‘z fikrlarini ifodalashda ijodiy yondashish va o‘ziga xos uslub
yaratish imkoniyatini beradi.
Bu o‘quvchi yoki tinglovchi auditoriyasini inobatga olib, maqsadga muvofiq yozish
ko‘nikmasidir. Masalan, rasmiy hujjat va shaxsiy kundalik yozish uslubi bir-biridan farq qiladi.
Talabaning yozuv kompetensiyasi quyidagi bosqichlarda shakllanadi:
1. Boshlang‘ich bosqich – harflarni to‘g‘ri yozish, so‘zlarni shakllantirish va sodda gaplar tuzish.
2. O‘rta bosqich – murakkab gaplar tuzish, matnni mantiqiy bog‘lash.
3. Yuqori bosqich – turli janrlarda yozish, argumentatsiya va stilistik yondashuvlardan
foydalanish.
4. Mukammal bosqich – ijodiy va analitik yozuv, ilmiy yoki jurnalistik matnlar yaratish.
Yozuv kompetensiyasini rivojlantirish uchun turli pedagogik metod va texnologiyalar
qo‘llaniladi:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
554
Mavzuga oid klaster yaratish – asosiy tushunchalarni guruhlash va bog‘lash.
"Fishbone" usuli – matnning asosiy jihatlarini tahlil qilish.
Munozara va esse yozish – mustaqil fikrlash va dalillash qobiliyatini oshirish.
Onlayn platformalar (Google Docs, Grammarly, Hemingway Editor) orqali yozuv malakasini
tahlil qilish va takomillashtirish.
Blog yuritish – talabalarni muntazam yozishga o‘rgatish.
Kundalik yoki shaxsiy blog yuritish.
Turli mavzularda esse yozish.
Ijodiy hikoyalar yozish.
Akademik yozuv bo‘yicha topshiriqlar bajarish.
Yaxshi yozilgan matnlarni o‘rganish va tahlil qilish.
Ijodiy yozuv uslublarini o‘rganish va ulardan foydalanish.
Talabaning barcha yozuv ishlarini yig‘ib, ularning rivojlanishini kuzatish va tahlil qilish.
Talabaning yozuv kompetensiyasi quyidagi mezonlar asosida baholanadi:
1. Mazmunning tushunarliligi va aniq ifodalanishi.
2. Grammatik to‘g‘rilik – so‘zlar va gap tuzilishi qoidalariga rioya qilish.
3. Orfografiya va punktuatsiya – imlo va tinish belgilari qoidalariga mos kelishi.
4. Mantiqiy bog‘liqlik – matn qismlarining izchil bog‘lanishi.
5. Stilistik to‘g‘rilik – yozuv uslubining mavzuga muvofiqligi.
6. Ijodiy yondashuv – fikrning original va qiziqarli ifodalanishi.
Xulosa.
Yozuv kompetensiyasi shaxsning muloqot qilish, fikr bildirish va o‘zini ifoda etish
qobiliyatining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Uni rivojlantirish uchun turli pedagogik
texnologiyalar va interfaol yondashuvlar qo‘llanilishi kerak. Akademik va kasbiy
muvaffaqiyatga erishish uchun har bir talaba yozuv kompetensiyasini muntazam
takomillashtirishi lozim. Xorijiy til o‘rganishda yozuv kompetensiyasini rivojlantirish muhim
ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar orqali bu kompetensiyani samarali
shakllantirish mumkin. Interfaol metodlar, AKT vositalari va ijodiy yondashuvlar talabalarni
yozuv jarayoniga faol jalb etadi va ularning yozma nutq sifatini oshiradi. Kelajakda bu sohada
innovatsion yondashuvlarni yanada kengroq joriy qilish lozim.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
555
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Jalolov J.J. (2012). Chet til o‘qitish metodikasi. Toshkent: O‘quvchi.
2. Mamatqulov X.A. (2017). Pedagoglarda xorijiy tillar bo‘yicha kasbiy kompetentlikni
rivojlantirishning axborot-metodik ta’minotini takomillashtirish. Pedagogika fanlari bo‘yicha
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi.
3. Muslimov N.A., Abdullayeva Q.M., Qo‘ysinov O.A., Gaipova N.S. (2006). Yangi pedagogik
texnologiyalar orqali o‘qitishda ichki motivatsiyani shakllantirish. "Xalq ta’limi" jurnali.
4. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. (2004). Pedagogik texnologiya asoslari. Toshkent:
O‘qituvchi.
5. Omonov H.T. va boshqalar. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.
6. Bahriyev A., Bahriyeva N. (2006). Yangi pedagogik texnologiyalar orqali o‘qitishda ichki
motivatsiyani shakllantirish. "Xalq ta’limi" jurnali.
7. Rozikova Z.T. (2022). Kichik yoshdagi bolalarga ingliz tili o‘qitish metodlari.
8. Badalbayeva M.Y., Ergashev N. (2023). Xorijiy til ta’limida innovatsion pedagogik
texnologiyalar.
9. Soyibjonova R.A. (2023). Xorijiy tillarni o‘rganish metodikasi.
10. Davronova F.P. (2023). Xorijiy tillarni tezkor o‘qitishda qo‘llaniladigan innovatsion ta’lim
metodlarning ahamiyati.
