ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
731
FUTBOLCHILARNI JISMONIY SIFATLARINI TARBIYALASH
Sultonov Baxtiyor Abdumuratovich,
Mamanazarova Aziza Baxtiyor qizi,
Jizzax davlat pedagogika universiteti
Jismoniy madaniyat fakulteti
Sport turlarini o'qitish metodikasi kafedrasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada futbolchilarni jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish va maxsus
chidamliligi haqida so‘z yuritiladi. Maxsus chidamlilikning ahamiyati o‘yinning barcha
davrlarida, jumladan, oxirgi daqiqalarda ham ma'lum bir tempni ushlab turish qobiliyatida
namoyon bo‘ladi. Tadqiqot, sportchilarning anaerobik mexanizmlarni takomillashtirish va
chidamlilikni rivojlantirish uchun samarali usullar va optimal mashg‘ulot tartibini aniqlashga
qaratilgan. Maqolada yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlar, intervalli va raqobatlab mashq qilish
usullari, shuningdek, yosh futbolchilar uchun taklif etiladigan mashg‘ulotlarni organizmning
fizyologik xususiyatlari bilan hisoblash zarurligi ta'kidlanadi. Chidamlilik darajalarini o'rganish
jarayonida jismoniy, texnik va taktik tayyorgarlik bir-biri bilan bog‘liq holda to'g'ri amalga
oshirilishi kerak. Ushbu tadqiqotlar orqali jismoniy sifatlarga e'tibor berish, murabbiy himoyasi
va jamoadoshlarning o'zaro munosabatlari kabi omillarni aniqlash orqali futbolchilar uchun
ularning sportdagi muvaffaqiyatlarini oshirishga yordam berish maqsad qilingan.
Kalit so'zlar:
Futbolchilar, Chidamlilik, Jismoniy tayyorgarlik, Mashg‘ulotlar, Texnik
harakatlar, Fiziologik omillar, Mashq intensivligi, Yurak urish tezligi, O'yin davomiyligi,
Samaradorlik
Jismoniy tarbiya va sport bilan ommaviy ravishda shug’ullanish o’sib kelayotgan yosh avlodni
har tomonlama rivojlantirishda, sog’lom turmush tarzini shakllantirishda, ularni barkamol inson
bo’lib yetishtirishda, qonunbuzarlik va boshqa salbiy illatlardan xalos etishda jismoniy tarbiya va
sport asosiy omil bo’lib xizmat qiladi. Shu boisdan yosh voleybolchilarni tarbiyalashda harakatli
o’yinlardan foydalanish voleybolchilarni jismoniy sifatlarini to’laqonli amalga oshirishda
aloxida axamiyat kasb etadi. Yuqoridagi fikrlarni taxlili shuni ko’rsatadiki, biz tomonimizdan
tanlangan yosh futbolchilarning jismoniy tayyorgarligini tarbiyalash mavzusi xozirgi kunda
dolzarb masalalardan biri bo’lib hisoblanadi.
A.A.Suchilinyosh futbolchilarni maxoratli qilib tarbiyalashda
murabbiylardan bolalarda
quydagi jihatlarni ko’ra bilish va talab eta olishni e’tirof etadi. Ya’ni, bolalarni kuchli, irodaviy,
o’zini tuta bilish mashg’ulotlarda texnik xarakatlarni, mashqlarni astoydil bajarishlari, yuqori
darajadagi jismoniy sifatlarga (tezkorlik, chaqqonlik, chidamlilik, tezlik-kuch) ega bo’lish-
organizmning sog’lom bo’lishi, o’yinlarda funksional tayyorlarligi a’lo darajada bo’lishini yosh
futbolchilarning dastlabki tayyorgarligida mutaxasisslar ko’proq texnik tayyorgarlikka e’tibor
berishini ta’kidlaydilar.
Mashg’ulotlarda
umumiy jismoniy tayyorgarlikka 30-40% vaqt ajratishni ko’rsatilgan.
Yu.N.Lopachev shuni e’tirof etadiki, futbolchilarni texnik xarakatlari, jismoniy siftlarni
tarbiyalashda, ularning kuchi, yoshi, funksional imkoniyatlarni hisobga olish zarurdir.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
732
Zamonaviy futbol sportchining shaxsiga, uni tayyorgarligiga yuqori talablar qo‘yadi.
Tayyorgarlikning takomillashgan shakli, uslubi va vositalarini izlash lozim. Bu, o‘z navbatida,
murabbiydan yuqori bilim darajasini,sport mashg‘ulotiga ilmiy yondashishni talab etadi.
Futbolchilarni tayyorlash dasturi mashg‘ulot jarayonining ko‘rsatkichlari miqdorini aks
ettiruvchi muhim
hujjat
hisoblanadi. Futbolchilarni tayyorlash dasturiga asoslanib
rejalashtirish hujjatlari tuziladi. Yosh futbolchilarning jismoniy tayyorgarligi va uni
rivojlantirishda,
ularning davrlariga (8-10, 11-12, 13-14, 15-16 yoshli). Ya’ni, yoshlik
oraliqlariga e’tibor berilishi kerak. Jismoniy tayyorgarlikning bu vaqtdagi vazifasi avvalo yosh
futbolchilarning harakat
funksiyalarini (kuch, tezkorlik, chidamlilik, chaqqonlik
va
epchillik, shuningdek o’z harakatlarini vaqt oralig’ida, havoda va muskullarning zo’r berish
darajasiga ko’ra boshqara bilish harakat funksiyasining asosiy komponetlaridir)
shakllantirishdan iborat bo’ladi. Harakatlar tezligini tarbiyalashga katta e’tibor berish kerak,
chunki bolalik va o’smirlik yoshida ana shu eng muxim jismoniy sifatni tarbiyalash uchun
keng imkoniyatlar mavjuddir.
Boshlang’ich davrda 8-10 yoshda futbol sport turida bolalarga jismoniy sifatlarni tarbiyalashda,
mashqlarni minimal darajada berilishni murabbiylar ta’kidlashgan. Bu yoshda yosh organizmga
jismoniy sifatlarni berilishni maksimal darajaga olib chiqish mumkin emas.Ikkinchi davrda yosh
futbolchilarning 10-12 yoshda futbol mashg’ulotlarda kuch, tezkorlik, chaqqonlik sifatlarini
tarbiyalash mumkindir. Bu yoshda yosh futbolchilarning biologik va anatomik tomondan
o’sish davri hisoblanadi. SHuning uchun
Ushbu
yoshda
mashg’ulotlarda
jismoniy
tayyorgarlikni (kuch, tezkorlik, chaqqonlik) minimal darajadan asta-sekinlik bilan
maksimalga yetkazish maqsadga muvofiqdir.Keyingi davrlarda yosh futbolchilarning 13-14
va 15-16
yoshda
jismoniy tayyorgarlikni ancha etibor berilib rivojlanishni ta’kidlanadi.
Jismoniy sifatlarni ushbu yoshda rivojlantirish kompleks tarzda amalga oshiriladi. Murabbiylar
yosh futbolchilarning jismoniy tayyorgarligini oshirishda yilning tayyorgarlik davrida jismoniy
sifatlarga kata e’tibor berilishni ta’kidlashadi. Jismoniy sifatlarni oshirishda mashg’ulotlarda kata
yuklama berilishi yosh futbolchilarni tez charchashga olib keladi. Shuning uchun jismoniy
tayyorgarligini oshirishda texnik harakatlarga va harakatli o’yinlarga bog’lab o’tish samaralidir.
Jismoniy tayyorgarlik mashg’ulotlarning mazmuni jismoniy xislatlarni umumiy va maxsus
rivojlantirishga yordam beradigan mashqlardan iboratdir. Jismoniy tayyorgarlik mashg’ulotlari
yil bo’yi olibboriladi. Ammo ularning mazmuni yillik ta’lim va trenirovka turkumining u yoki bu
bosqichida xal qilinadigan vazifalarga bog’liq holda o’zgarib turadi. Jismoniy tayyorgarlik
mashg’ulotlarning salmog’i tayyorgarlik davrida,
ayniqsa,
uning
boshlanishda
kattadir.Jismoniy tayyorgarlik mashg’ulotlarida umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarlik
vazifalari xal qilinadi. Agar mashg’ulotlarni maqsadi umumiy jismoniy tayyorgarlik, masalan
tezlik-kuch tayyorgarligi bo’lsa bunda uning mazmuni quyidagicha: chigil yozish mashqlari,
og’ir narsa bilan bajariladigan mashqlar, qo’l to’pi, yakunlovchi yugurish va yurishdan iborat
bo’lishi kerak
Futbolchining jismoniy sifatlarini shakllantirish jarayonida eng yuqori saviyada
ishlash
qobiliyati uchun zarur bo‘lgan jismoniy sifatlarning maqbul rivojlanishini ta’minlash asosiy
vazifalardan
biridir.
Jismoniy
sifatlarga
kuch, chidamlilik,
muvofiqlashtirish,
moslashuvchanlik, tezkorlik kiradi. Takidlash joizki ushbu sifatlarning barchasi hayotiy
ahamiyatga ega. Chidamlilik insonning jismoniy tayyorgarligi uchun eng muhim sifat bo‘lib, u
hayot uchun va organizmning mehnat qobiliyati uchun juda muhimdir. Maxsus chidamlilik
ko‘p jihatdan futbolga xosdir. Futbolchilarning chidamliligi bu nisbatan yuqori intensivlikdagi
uzoq muddatli harakatlanish qobiliyatidir.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
733
Chidamlilik darajasi bir necha omillar bilan belgilanadi: tananing alohida qismlarining
funksional rivojlanishi, mushaklarning muvofiqlashtirish qobiliyatlari, o‘yinchining ruhiy holati,
barcha organlardan maqbul foydalanish kabilar bilan belgilanadi. Kuch qobiliyatlarining
namoyon bo‘lishi chidamlilik uning darajasini belgilaydigan omillarga bog‘liq. Uning
o‘ziga xos tuzilishi ham mavjud. Shuning uchun, futbolchilarda umumiy va maxsus
chidamlilik ajralib turadi. Umumiy chidamlilik o‘yinchining uzoq vaqt davomida tananing
o‘rtacha intensivligini (ayniqsa yurak-qon tomir va nafas olish tizimlari) harakatlarini bajarish
qobiliyatiga qarab belgilanadi.
Barcha
mushak
guruhlari
ishlaydi,
bu
maxsus
chidamlilikka ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Maxsus chidamlilik futbolchining uzoq vaqt davomida
yuqori intensivlik bilan murakkab vosita harakatlarini (o‘yin talablariga muvofiq) bajarish
qobiliyati
bilan
belgilanadi. Bu qobiliyat organizmning maksimal intensivlik bilan
harakatlanayotganda samaradorlikni saqlab
qolish qobiliyatiga bog‘liq. Bu asabiy
jarayonlarning tezligi va barqarorligi bilan tavsiflanadi.
Anaerob sharoitida ham fiziologik jarayonlarni yuqori darajada ushlab turish qobiliyati
ham maxsus chidamlilikka tegishli.Tadqiqotning maqsadieng samarali vosita va usullarni,
optimal ketma-ketlikni aniqlash uchun maxsus chidamlilikni rivojlantirish bo‘yicha
adabiyotlarni tahlil qilishdir.Adabiyotlar tahlili va metodologiya. Umumiy chidamlilikning
rivojlanishi maktabgacha yoshdan 30 yoshgacha sodir bo‘ladi, so‘ngra 60 yoshga kelib erkaklar
va ayollarda kamayadi. Maxsus chidamlilikni rivojlantirish uchun eng qulay davr bu 14
yoshdan 20 yoshgacha. Adabiy manbalarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, hozirgi paytda
ko‘p sonli maxsus chidamlilik turlarini nomlash mumkin. Ushbu turdagi chidamlilikning
xususiyati maksimal, submaksimal, yuqori va
o‘rtacha
kuch sohalarida ishlarni
bajarishdir.Sport amaliyotida to‘plangan ko‘plab ilmiy ma’lumotlar va katta tajribaga
asoslanib, sabr-toqatni rivojlantirishning optimal usuli izchil yo‘l -avval mustahkam "poydevor"
qo‘yish, so‘ngra maxsus chidamlilikni rivojlantirish deb ta’kidlash mumkin. Ularning
ketma-ketligi quyidagicha:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
734
Har bir bosqichning davomiyligi sportchilarning qobiliyatlari va ish intensivligi darajasiga
to‘g‘ri kelishi kerak. Nafaqat charchaganlarga, balki charchoqqa qaramay, faol harakatlarni
davom ettiradigan kishiga ham chidash. Bu shuni anglatadiki, yuqori darajadagi chidamlilik
yuqori darajadagi axloqiy va, ayniqsa, irodali fazilatlarni nazarda tutadi. Iroda insonning
axloqiy va ruhiy fazilatlarining faol namoyonidir: o‘yinchi to‘siqni ko‘radi va ongli ravishda,
iroda harakati bilan uni engib chiqadi. Sportchilarning o‘yin faoliyati mohiyatini va o‘yinda
ularga tushadigan yukni bilish juda muhimdir. Tadqiqot natijalari va ularning muhokamasi.
Ma’lumki, futbolchining faoliyati qutb zonalarida sodir bo‘ladi: bir tomondan, maksimal
intensivlikdagi qisqa muddatli ish (tezlashishlar, sakrashlar, to‘p uchun kurash va
boshqalar); boshqa tomondan, o‘yin vaqti 90 minutni tashkil etadi, bu o‘rtacha ishni anglatadi.
O‘rtacha rejimda mashg‘ulotlar maksimal intensivlik ishiga salbiy ta’sir qiladi deb
o‘ylaganingizda, futboldagi chidamlilik muammosining butun qiyinligi aniq bo‘ladi.
Futbolchining tanasi aerobik jarayonlarning barcha zaxiralaridan to‘liqroq foydalanadigan
tayyorgarlik davrining birinchi yarmida chidamlilikni rivojlantirishga alohida e’tibor berilishi
kerak.
Keyinchalik, tanani kislorod etishmasligi
rejimida ishlashga odatlanganda, biz maxsus
chidamlilikni rivojlantirish va tayyorgarlikning ikkinchi bosqichi haqida gaplashamiz. Asosiy
davrda maxsus chidamlilik eng yuqori darajada saqlanishi kerak. Chidamlilikni rivojlantirishni
tanlangan sport turida ko‘rsatiladigan yetakchi jismoniy fazilatlar bilan bog‘lash muhimdir. Bu
hal qilindi o‘quv mashg‘ulotlarida ishlatiladigan vositalar to‘plami (kuch, moslashuvchanlik,
tezkorlik, irodaviy fazilatlarni rivojlantirish uchun maxsus mashqlar).
Shuningdek, asosiy vositalar o‘zlarining sport mashg‘ulotlari va qiyin, murakkab, engil va oddiy
sharoitlarda har kuni bajariladigan maxsus mashqlar sifatida ishlatiladi. Shu bilan birga,
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
735
qiyin va murakkab sharoitlarda mashg‘ulot ishlarining hajmi engil sharoitlarda ishlash miqdori
bo‘yicha taxminan teng bo‘lishi kerak. Bu vosita mahoratiga "kuch buzilishi" ni kiritmaslik
uchun kerak. Oddiy sharoitda o‘zlarining sport turlari bo‘yicha mashqlar mahoratni
barqarorlashtirish va anaerobik imkoniyatlarni oshirish uchun kam intensivlik bilan, agar
ularning maqsadi faol dam olish bo‘lsa va undan yuqori intensivlik bilan bajariladi. Qiyin
va engil sharoitda ishlashning intensivligi kelajakdagi raqobatdoshga yaqin, u yurak urish
tezligi daqiqada 190 martaga etadi.
Umumiy chidamlilik bilan bir qatorda, futbolchilarda alohida chidamlilik shakllanishi kerak.
Futbolda maxsus chidamlilik o‘yinchining o‘yinning so‘nggi daqiqasigacha ma’lum bir
tempni ushlab tura olishida namoyon bo‘ladi. Maxsus chidamlilikning bir turi
tezlikka
chidamlilikdir. Ushbu sifatning yuqori darajada rivojlanishi bilan futbolchi jirkanish va
tezlashishning maksimal tezligini saqlaydi, o‘yin davomida texnikani samarali bajaradi.
Maxsus chidamlilikning namoyon bo‘lishi bir necha fiziologik va ruhiy omillarga bog‘liq.
Asosiy fiziologik omil - bu o‘yinchining anaerob qobiliyati.
Tezlikka chidamlilikni
rivojlantirishda anaerobik mexanizmlarni takomillashtirish uchun takroriy, o‘zgaruvchan,
intervalli va raqobatlashadigan usullardan foydalaniladi. Dumaloq mashg‘ulotlar ham maqsadga
muvofiqdir. Uning afzalligi shundaki, u yukni qat’iy tartibga solishni individualizatsiya bilan
muvaffaqiyatli birlashtiradi (3, 4). Shaxsiy yuk "maksimal sinov" deb nomlangan, ya’ni
tuman mashg‘ulotlari majmuasiga kiritilgan har bir mashq uchun individual mashqlarni
(takrorlash, tezlikni)
maksimal darajada
bajarish
testi
yordamida aniqlanadi. Yosh
futbolchilarning tuman mashg‘ulotlarida maxsus chidamliligi poydevoriniyaratish qattiq dam
olish oralig‘ida o‘zgaruvchan intervalli usul bo‘yicha amalga oshiriladi. Har bir alohida
"stansiya"da o‘tkaziladigan aylanma mashqlari texnik jihatdan sodda bo‘lishi kerak. Mashqlar
majmuasida asosan futbolchilarning harakatlanish sifatlarini rivojlantirish uchun tavsiya
etilgan mashqlar hamda boshqa sport turlaridan yordamchi mashqlar bo‘lishi kerak. Jismoniy
mashqlar paytida yuklar faqat individual bo‘lishi kerak.
Jismoniy mashqlar tezligi maksimal darajadan 80-85 foizni tashkil qiladi, mashq oxiriga
kelib yurak urish tezligi 175-180 zarba / min oralig‘ida bo‘lishi kerak. Dam olish vaqti -kamida
45-90 sek. va 3-4 daqiqadan oshmasligi kerak. Yosh futbolchilar tanasida yukni kuzatib borish
qulayligi uchun yurak urish tezligi bo‘yicha barcha mashqlarni intensivlikning uchta guruhiga
bo‘lish mumkin (past, o‘rta, yuqori). Kam intensiv mashqlarga pulsning tezligi 120-130 mart /
min ga yetadigan mashqlar kiradi. Mashq qilish tezligi maksimal darajadan 50-65%
gacha.
Kam
intensiv mashqlarga aylana bo‘ylab oddiy yugurish, to‘pni tezlashtirmasdan
dribling qilish, turli xil gimnastika mashqlari, statik holatdan darvozaga zarba berish va hk. O‘rta
intensiv mashqlar qatoriga puls 130-165 mart/min ga yetganda mashq kiradi. Mashqlar
tezligida maksimal 70-85%. Masalan, har xil yugurishlar, har xil tezlanishlar (20-30 m)
va jerklar (10-15 m), turgan joydan uzunlikka sakrash, sonni ko‘kragiga tortayotganda
yuqoriga sakrash, shuningdek, driblingdan so‘ng to‘pni uzatishda, to‘pni cheklangan joyda
chalg‘itishda, to‘p bilan tezlikda dribling qilish, to‘p bilan turli xil estafetalar.
Yuqori intensiv mashqlar orasida puls tezligi 170-190 mart / min ga yetadigan mashqlar
mavjud. mashqning maksimal tezligida. Masalan, "shatl" yugurish, cho‘ktirish joyidan sakrash,
raqibning qarshiligi bilan 8-10 m masofadan so‘ng to‘pni darvozaga tepish, maxsus topshiriq
bilan o‘ynash (yuqori tempni ushlab turish, jamoadagi o‘yinchilar sonini kamaytirish),
cheklangan maydonlarda o‘ynash 2 x 2 , 3 x 3, 4 x 4, 5 x 5, 6 x 6 (5). 15-16 yoshli futbolchilar
uchun og‘ir yuk bilan chidamlilik mashqlari bo‘yicha mashg‘ulotlar haftada bir martadan ko‘p
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
736
bo‘lmagan, 17-18 yoshda esa haftasiga 2 marta o‘tkazilishi mumkin. Jismoniy, texnik va
taktik tayyorgarlik mashg‘ulotlari uchun mashg‘ulotga kiritilgan har bir mashqning energiya
"qiymatini" aniq belgilab olish qobiliyati trening vositalari va usullarini aniqroq va maqsadga
muvofiq tanlashga imkon beradi.
Raqobatbardoshga yaqin bo‘lgan mashg‘ulot ishlarining vazifasi sportning o‘ziga xos turi
bo‘yicha mashqlarni raqobatdoshlarga qaraganda uzoqroq vaqt davomida bajarish
qobiliyatini kuchaytirishdan iborat bo‘lib, bu organlar va tizimlar funksiyalarini
muvofiqlashtirish va o‘zaro bog‘liqligini yaxshilashga, raqobatbardosh faoliyatni amalga
oshirishga ishonch hosil qilishga yordam beradi.Xulosaqilib aytganda ko‘plab sport turlarida
maxsus chidamlilikni rivojlantirish vositalari o‘xshashdir. Maxsus chidamlilikni rivojlantirish
vositalariga raqobatdoshlariga imkon qadar yaqin bo‘lgan maxsus tayyorgarlik mashqlari kiradi.
Maxsus chidamlilikni rivojlantirishning asosiy usullariga intervalli usul, aylanma o‘qitish
usuli, o‘yin usuli, takroriy usul va boshqalar kiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Achilov A.M. “Futbol nazariyasi va uslubiyati”. Oʻquv qoʻllanma.T.,- 2021. 200 b.
2.
Artikov A.A.“Sport pedagogik mahoratini oshirishda oʻquv mashg‘ulotlarini
rasmiylashtirish usuli”. Oʻquv qoʻllanma. T., -2023. 317b.
3.
Alimjonov S.I. “Futbol nazariyasi va uslubiyati (jismoniy tayyorgarlik)”. Oʻquv
qoʻllanma. Chirchiq., - 2022. 189 b.
4.
Bektorov O.YO.“Futbol nazariyasi va uslubiyati (Zamonaviy futbolda taktika va
strategiya)”. Oʻquv qoʻllanma. T., -2024. 110-b.
5.
Дачев О.В. «Теория и методика футбола (техника и тактика футбола)”. Учебное
пособие. Чирчиқ.,-2022. 219 с.
6.
Nurmatov M.X. Sport pedagogik maxoratni oshirish. (Texnik-taktik va jismoniy
tayyorgarlikning birligi). Oʻquv qoʻllanma. Chirchiq., -2022. 141 b.
7.
Nurimov R.I. “Futbol nazariyasi va uslubiyati”. Darslik. T.,- 2018. 316 b.
8.
Tulyaganov A.A. Futbol nazariyasi va uslubiyati (Futbol oʻyin texnikasi). Oʻquv
qoʻllanma. Toshkent.,-2024. 239 b.
9.
Qutlimuratov I.X. “Futbolni rivojlanish tarixi musoboqalarni tashkil etish va oʻtkazish.
Hakamlik qilish uslubiyati”. Oʻquv qoʻllanma. Chirchiq, 2022.-172-b.
10.
Ismagilov D.K. “Futbol nazariyasi va uslubiyati”. Oʻquv qoʻllanma. Chirchiq., -2022.
113 b.
11.
Shermuxamedov A.T. Futbolchilarni tayyorlash tizimida tayyyorgarlik turlari. Jismoniy
tayyorgarlik. Oʻquv qoʻllanma. T., -2023. 141-b.
12.
Шаяхмитов Р.С. “Правила соревнований, организация и проведение соревнований”.
Учебное пособие. Т., -2024. 390 с.
