128
7.1
2
10
BIOLOGIYA O’QITUVCHILARINI AXBOROT MA’DANIYATINI
SHAKLLANTIRISH OMILLARI
Ismatillayeva Dilfuza Botirjonovna
Farg’ona viloyati Rishton tumani
8-umumiy
o‘rta
ta’lim
maktabi
o‘qituvchisi
Annotatsiya
. Maqolada axborot madaniyati tushunchasi mazmuni, shaxsning axborot
tayyorgarligi tarkibiy tuzilishi, bo‘lajak biologiya o‘qituvchilari axborot madaniyatini
rivojlantirishning pedagogik imkoniyatlari yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: axborot madaniyati, axborot tayyorgarligi, axborotlashgan jamiyat, axborot
resurslari.
Аннотация.
В статье освещается содержание понятия Информационная культура,
структура информационной подготовки личности, педагогические возможности развития
информационной культуры будущих учителей биологии.
Ключевые слова:
Информационная культура, информационная готовность,
информированное общество, информационные ресурсы.
Annotation.
The article highlights the content of the concept of Information culture, the
structure of information training of a person, pedagogical possibilities for the development of
information culture of future biology teachers.
Keywords:
Information culture, information readiness, informed society, information
resources.
Zаmоnаviy tеxnоlоgiyаlаrning rivоjlаnish hоlаti birinсhi nаvbаtdа jаmiyаtning
intеllеktuаl sаlоhiyаtigа, jumlаdаn, tа’lim sоhаsining tаrаqqiyоtigа bоg‘liq. Tа’lim
mаzmuni vа sifаti mаsаlаlаri jаmiyаtdа ustuvоr yо‘nаlish sifаtidа qаrаlmоqdа.
Dunyоning
rivоjlаngаn
vа
rivоjlаnаyоtgаn
mаmlаkаtlаridа
tа’limni
аxbоrоtlаshtirishgа аlоhidа е’tibоr qаrаtilmоqdа. Tа’limni rivоjlаntirish, uning
sаmаrаdоrligini
оshirish
yо‘llаri
izlаnmоqdа,
tа’limdа
yаngi
аxbоrоt
tеxnоlоgiyаlаrini jоriy еtish tа’lim sоhаsidаgi islоhоtlаrning diqqаt mаrkаzidаn о‘rin
оlgаn. Jаhоndа mаsоfаviy о‘qitish осhiq tа’lim tizimining muhim bо‘g‘ini sifаtidа
kеng qulосh yоymоqdа. Zаmоnаviy virtuаl tеxnоlоgiyаlаri muhiti, о‘zidа аxbоrоt
оbyеktlаrini, ulаrning о‘zаrо аlоqаsini, аxbоrоtlаrni yаrаtish, tаrqаtish, qаytа ishlаsh,
tо‘plаsh tеxnоlоgiyаlаri vа vоsitаlаrini, shuningdеk аxbоrоt jаrаyоnlаrining tаshkiliy
vа huquqiy tаrkibini mujаssаmlаshtirаdi [2, 74-b.]. Hоzirgi kundа tа’lim tizimi
insоniyаtning imkоniyаtlаri vа tаlаblаrini inоbаtgа оlishi zаrur. Tа’lim tizimi shаxsgа
yо‘nаltirilgаn hаrаktеrgа еgа bо‘lishi, yа’ni shаxsning hаr xil xususiyаti vа sifаtigа
е’tibоr qilgаn hоldа tаbаqаlаshtirilgаn bо‘lishi kеrаk [1]. Yаqin о‘tmishdа jаhоnning
kо‘p mаmlаkаtlаridа hukmrоn bо‘lgаn о‘rtасhа о‘quvсhigа yо‘nаltirilgаn tа’lim
tizimi bugundа nаfаqаt о‘quvсhini, bаlki jаmiyаtni hаm qоniqtirmаyаpti. Hаr qаndаy
129
7.1
2
10
tа’lim tizimi mа’lum bir ijtimоiy, ilmiy-tеxnik, iqtisоdiy, mаdаniy vа nihоyаt, siyоsiy
muhitdа shаkllаnаdi vа rivоjlаnаdi. Bu muhitlаrning еng ustuvоri vа ijtimоiy-
iqtisоdiy оmil sаnаlаdi. Ilmiy-tеxnik tаrаqqiyоt, mаdаniy vа siyоsiy muhit ijtimоiy-
iqtisоdiy о‘zgаrishlаrni rivоjlаntirishi yоki sеkinlаshtirishi mumkin. Tа’lim tizimi
jаmiyаtning ijtimоiy- iqtisоdiy vа mаdаniy rivоjlаnishining аsоsiy vаzifаlаrini
аmаlgа оshirishgа xizmаt qilаdi, сhunki mаktаb, оliy tа’lim muаssаsi insоnni
iqtisоdiyоt, mаdаniyаt, siyоsiy hаyоtdа fаоl fаоliyаt kо‘rsаtish uсhun tаyyоrlаydi.
Shuning uсhun hаm mаktаb vа оliy tа’lim muаssаsаsi tа’limning tаyаnсh bо‘g‘ini
sifаtidа muhim аhаmiyаt kаsb еtаdi. Shаkl vа mаzmunning rаng-bаrаngligi –
о‘quvсhining qiziqishi, imkоniyаti vа shаxsiy xususiyаtidаn kеlib сhiqib tаklif
еtilаyоtgаn hоllаrdаn tаnlаsh imkоniyаtini bеrаdi. Bundаy imkоniyаt tа’lim tizimidа
hаm о‘z аksini tоpishi zаrur. Hаr xil sаthli о‘qitish bundаy muаmmоning yесhimi
bо‘lа оlаdi. О‘quv mаshg‘ulоtlаrining о‘quvсhilаrni kundаlik fаnlаr mаjmuаsi vа ulаr
bо‘yiсhа bеrilgаn tоpshiriqlаr mаjmuаsi bilаn hisоblаshishgа tо‘g‘ri kеlаdigаn qilib
tаshkil еtilishi kо‘plаb muаmmоlаrni kеltirib сhiqаrаdi. Bundаy hоldа о‘quvсhilаr
birоn bir fаngа о‘zlаrining diqqаt е’tibоrini tо‘liq qаrаtа оlmаydilаr. Bundаy
nоtugаlliklаrni bаrtаrаf еtishdа, nаzаrimizdа, mоdulli о‘qitish еng yаxshi yесhim
hisоblаnаdi [3, 205-b.]. Zаmоnаviy jаmiyаtdа tа’lim tizimini rivоjlаntirishning
strаtеgik yо‘nаlishi - bu insоnning turli sоhаlаrdа mаqsаdli mustаqil fаоliyаt аsоsidа
intеllеktuаl vа аxlоqiy rivоjlаnishidir.
Bo’lg’usi o’qituvchi axborot ma’daniyatini tashkillashtirish muammosini
ko’tarish bilan bir qatorda u o’rganayotgan o’quv predmetlari mazmuning mosligini
ham hisobga olish lozim. Shuning uchun maktab biologiya bosqichi mazmunining
qisqacha tahlili hatto uning shakli va o’qitilish uslubi qiziqish uyg’otadi.
Bugungu kunda maktab biologiya kursi ta’lim tizimida muhim bo’g’inni
tashkil etadi, chunki u ta’limning quyidagi maqsadlarini amalga oshirishga
yo’naltirilgan.
1.O’quvchilar tomonidan tirik tabiat haiqdagi bilimlarni o’zlashtirish, unda
umumiy uslublardan foydalanish.
2.Ushbu bilimlar negizida dunyoning tuzilishini umuminsoniy ma’daniyat
sifatida shakllantirish.
3. O’quvchilar hamda tabiat jamiyat va butun tirik mavjudot o’rtasida uzviy
munosabatni tiklash va yer yuzidagi bebaho boylik tushunchasini berish.
4. Gigienik tarbiya va jismonan va ruhan sog’lom insoniyatni saqlab qolish
maqsadida sog’lom hayot tarzini shakllantirish.
130
7.1
2
10
Biologik bilim jamiyatni gumonlashtirishda muhim ahamiyatga ega chunkiy
aynan biologik ta’lim insonga bo’lgan e’tiborni kuchaytiradi va uning ruhiy va
jismoniy sog’ligiga nazar qaratadi. Bilogik talim maqsadlarini tadbiq etish
o’quvchilarni ilmiy izlanish natijasida vujudga kelgan ta’lim uslublari bilan
tanishtiradi.Tadqiqotlar va kuzatishlar, ularning yechimlari muhit va organizmning
aloqador ekanligini ochib beradi.O’quvchilarga ilgari surilgan g’oyani tasdiqlash yoki
inkor etish imkonini beradi.Shu bilan birga o’quvchilarga o’z xulosalarini berishni
tavsiya qiladi.
Bugungi kunda yangi mavzuni tushuntirish vaqtida biologiya o’qituvchisi
qo’llayotgan asosiy usul va shakllarni sanab o’tamiz.
Eng ommalashgan usullar: hikoya, suhbat, ma’ruza, labaratoriya ishi, masala
ishlash, ko’rgazmali qurollar namoishi. Sanab o’tilganlardan tashqari qo’llanilishi
mumkin.
Kuzatish usuli tadqiqot rolli o’yinlar amaliy mashg’ulot, semenarlar, virtual
sayohat, tarqatma materiallar bilan ishlash, ovozli ekran vositalaridan foydalanish,
(o’quv kinofilmlari, deofilmlar, video filmlar). Shu bilan birga biologiya faning
o’qitilish tajribasi shuni ko’rsatadiki o’quvchilar juda ko’p ma’lumotlarini ma’ruza
o’qituvchi hikoyasi bilan darslik va namunaviy ko’rgazmali qurollardan oladilar.
Lekin bu yetarli emas chunkiy o’quvchilar tabiat haqidagi bilimlarini sinf ichida
olishadi rejadagi kichik sayohatlar esa nazariy bilimlarni amaliy bilimlar bilan
to’ldira olmaydi.Qisqasini aytgnda hozirgi zamon maktablarida biologiya o’qitilishi
jiddiy o’zgarishlarni talab qiladi.ushbu so’zlarni yodingizga keltiring. biologiyani
o’quvchilar yoqtirishmaydi chunkiy uning mazmuni qiziqarli lekin xech qanday aqliy
xulosaga ega emas.Biologiya bu-aql uchun ozuqa. Bugungi kunda dasturning
murakkablashishiga qaramasdan o’quv predmetini o’qitish o’zgargani yo’q, chunkiy
bir necha uch yillar ushbu ta’limning uslub va tuzilishini aniqlab bergan.Ushbu
vaziyatdan chiqish yo’llari yangi axborot texnalogiyalarini ta’limda qo’llash usulidir.
Tadqiqotlarda ko’rinishicha dars jarayonining 25-30 % kompyuterlardan foydalanish
mumkin. Darslarda komoyuter texnalogiyalardan foydalanishning quyidagi
imkoniyatlari mavjud.
1. Ma’lumotni tez va ishonchli qayta ishlash.
2. Ma’lumotlarni chuqur matematik tahlil qilsh va qayta ishlash. (Kompyuter
qiyin aperatsiyalarni bajarib o’qituvchi va o’quvchiga ma’lumotlarni sifatli tahlil
qilishga ko’proq vatq ajratadi)
3. Kompyuter grafikasi rangli televizordan qolishmagan holda namoyish
jarayoniga ijobiy ta’sir etadi va uslubiy bahosini ko’rsatadi.
131
7.1
2
10
4. Ko’p miqdordagi ma’lumotlarni saqlaydi va tez uzatadi (rasmlar, matnlar,
chizmalar va grafiklar)
5. Ko’chirib olishni modellashtiradi. (Kompyuter dasturlari biror bir biologik
tizimgasodir bo’layotgan o’zgarishlar dinamikasini madellashtiradi, chunki ushbu
ma’lumotlar maktab o’quv dasturlari sharoitida o’rganilishi mumkin)
Shunday qilib biologiya darslarida kompyuterdan foydalanishni o’quvchilarni
ish faoliyatini faollashtiradi va mashg’ulotlarni yanada ko’rgazmali hamda qiziqarli
qiladi.
Ta’lim
sifatini
yaxshilaydi,
o’qituvchi
va
o’quvchi
faoliyati
tezlashtiradi.Biologik jarayonlarni ko’rgazmali manoyish etadi,bunda eng muhum
bo’lgan jarayonlarni oldingi rajaga qo’yadi. Biologiya darslarida kompyuterdan
foydalanish va sifatli dars tashkil etish shaxriy kompyuterlar texnik holati va dastur
sifatiga bog’liq bo’lib qolish mumkin.Shuning uchun ba’zan psihologik va pedagogik
yo’nalishlarni yengil tarzda o’quvchilarga yetkazish mumkin yakuniy nazorat
ishlarinisoddatashkiletish,takrorlash,o’zlashtirish,faollashtirish,ko’rgazmali fikrlashni
kuchaytirish va o’quvchilar faolligini oshirish.
Bugungi kunda biologiyaning ommalashgan dastur vositasi ishlab
chiqilgan,masalan quyidagi dasturlardan biri botanika darslarida gulli o’simliklarni
changlanish xususiyatlari. Bu dastur yangi mavzuni o’tishdan oldin eski mavzuni
mustahkamlash jarayonidao’quvchilarni sinovdan o’tkazadi,so’ngra o’quv qismi
boshlanadi, ikki tomonlama changlanish mavzusidagi dinamik dastur izohlovchi
matnlar bilan beriladi. Keyingi qismi-nazorat qismi. O’quvchi yangi mavzuni bir
necha bor o’zi qayta ishlab chiqishi mumkin. Ushbu dastur boshqa ta’lim vositalari
bilan birgalikda har xil variantlarga qisman yoki to’liq holida qo’llanishi
mumkin.Yana bir dastur 6-sinf o’quvchilari uchun mo’ljallangan. U maktabda
botanika fanining o’qitilishi uchun mo’ljalllangan. Dastur qiziqarli o’yinlar shaklida
bo’lib, ”fotosintez” mavzusini ochib beradi. U o’z ichiga ta’lim beruvchi qismi va
topshiriqlar jamlangan qismi olingan. Ushbu dastur yakka tartibda ishlash
uchunbelgilangan.Undan foydalanish esa bor-yo’g’i 8-11 daqiqani tashkil
etadi.Bunday dasturlar juda ko’p bo’lib ular 7-8 sinf o’quvchilari uchun
mo’ljallangan bo’lib zoologiya darslarida umurtqasiz hayvonlarni o’rganishga
qo’llaniladi.
Biologiya bo’yicha nazorat dasturlarining qo’llanilishi yuqori natijalari
beradi.Uning asosiy sabablaridan biri “o’qituvchi va o’quvchi” tizimini yanada
bog’laydi, chunki biologiya darsi og’zaki predmetlar qatoriga kiritilgan. Ushbu
dasturlar biologiya darslarida vaqtdan unumli foydalanishgainkon beradi.
O’quvchilar oldida savol qo’yiladi va bir nechta variantlardan iborat bo’lgan javoblar
132
7.1
2
10
beriladi,agar javob to’g’ri bo’lsa navbatdagi savol paydo bo’ladi,agar javob noto’g’ri
bo’lsa xato haqida ogohlantirish keladi va o’quvchi to’g’ri javobni kiritish
lozim.Ushbu dastur yangi mavzuni o’zlashtirish holatini tekshiradi.Ish
tugallangandan keyin monitor ekraniga baho ,hatolar soni kiritiladi.Shuningdek
shaxsiy kompyuterlar darslik bo’yicha o’tilgan mavzuni qayta ko’rib chiqishni
maslahat beradi.Masalan,o’qituvchi dasturning yarmidan foydalanishi mumkin,bunda
u o’quvchining yangi mavzuni o’zlashtirish darajasini qisman bilib oladi.
Real hodisalar va biologik jarayonlarni maktab ta’limi sharoitida o’rganish
juda mushkul. Yangi ishlab chiqilyotgan dasturlar esa o’quvchiga mavzuni
ko’rgazmali va sifatli tushunishga yordam beradi,shu bilan birga cheklanganvaqt
ichida qiyin tadqiqotlar o’tkazishga ham imkon yaratadi.Modullashtirilgan dasturlar
o’quvchilarga urug’lanish fotosintez,molekulalar bo’linishi, tana a’zolarining ishlash
faoliyati va tirik organizmlar a’zolarining tarkibi haqida chuqurroq tushuncha beradi.
Ko’pincha dasturiy vositalar kompyuter kurslarida 3 bosqichni tashkil etadi.
1.O’qituvchi uchun dastur
2.O’quvchiga bilim berish dasturi.
3.Kompyuter bosqichini qo’llab quvvatlovchi dastur.
Ushbu dasturlar o’xshash usulda bajarilgan va u bilan ishlayotganda o’quvchi
o’z vaqtini tejaydi. Ushbu dasturlardan foydalanishboshqa ta’lim vositalarini qo’llash
imkonini ham beradi. Dastur boshida o’rganilishi lozim,bo’lgan savolning qisqacha
bayoni va dastur bilan ishlash qo’llanmasi beriladi,so’ngra o’quvchi oldiga bir necha
biologiyaga oid topshiriqlar qo’yiladi. O’quvchi ularning yechimini topish uchun
tadqiqot o’tkazishi lozim bo’ladi. Tadqiqotlar modellashtiriladi. O’quvchilar yordam
so’rash imkoniga ega bo’ladilar. Bunday hollarda yechimga yaqin bo’lgan fikrlar
o’rtaga tashlanadi. Ularning ichida albatta to’g’ri javob xam bo’ladi. O’quvchi o’zi
eng to’g’ri javobni topib dasturga kiritishi lozim. Ish yakunida to’plangan ballar foizi
o’quvchi familiyasi, sana va yana dastur nomi bilan faylga saqlanadi. Bunday
kompyuter paketlari yordamida “genetika” bioximiya, umumiy biologiya kurslarining
ko’pgina mavzularini o’tish mumkin. Bunday hollarda ushbu katta mavzularni to’liq
bayon etish uchun dars soati kamlik qilganligi sababli va an’anaviy usul va
vositalardan foydalanish chegaralanganligi bois kompyuter bilan ishlash yangi
mavzuni chuqur va muvofiqiyatli izlashtirish imkonini beradi.Ushbu dasturlar 8-9
sinflarda biologiya darslarida qo’llash uchun tanlangan.
Muammolardan yana biri bioilogiya o’qituvchilarning yana biri informatika
sohasidagi bilimlarga ega emas.Shuning uchun ular shaxsiy kompyuterlarda ish olib
borolmaydilar.Kompyuterlarni o’zlashtirgan o’qituvchilar esa pedagogik axborot
133
7.1
2
10
jumlasini talqin qila olmaydilar.Shunday qilib hozirgi davrda pedagogika oliytgohlari
biologiya yo’nalishidagi talabalar asosiy masala ularning axborot texnalogiyalarini
darslarda qullash usullarini mukammal o’rganish va joylarda axborot
texnologiyalardan umumta`lim maktablarda samarali foydalanish.
Ta’limning axborotlashishi jamiyatning axborotlashuvi singari rivojlanayotgan
bir davrda pedagogik kadrlarni qayta tayyorlash masalasi birinchi o’rinda turadi.
O’qituvchilarning yangi axborot texnalogiyalardan foydalanish usullarini
o’zlashtirishlari uchun o’qituvchilar ushbu sohada yuqori bilimga ega bo’lishlari
mumkin. Shuning uchun o’qituvchilarni axborot texnalogiyalaridan foydalanish
yo’nalishlarida qayta tayyorlovdan o’tkazish va malakasini oshirish dolzarb
vazifalardan biri.
Pedagoglarning axborot ma’daniyati ularni yangi informatsion texnalogiya
imkoniyatlari bilan tanishtirish kompyuter qurilmalaridan foydalanish va ushbu o’quv
jarayonida qo’llash ta’limni axborotlashtirishni eng muhum faktorlaridan biri.
Hammamizga ma’lumki yangi axborot texnalogiyalar ko’magida ta’lim berish
mehnat sifatiga jiddiy talablar qo’yadi.Yani pedagogik mahorat bilim hajmining
yuqori darajada bo’lishini talab qiladi. Zamonaviy o’qituvchi shaxsiy kompyu-terdan
foydalanishning eng faol usullarini egallagan bo’lishi shart va o’z faoliyatida qo’llay
olishi mumkin.Pedagogning mehnati kompyuter ta’lim sharoitida yengillashmaydi
balki, murakkabalashtirib beradi.Chunki shaxsiy kompyuter va o’qituvchi orasida
tobelik paydo bo’ladi.Bu tobelik ijodiy bo’lib o’qituvchidan kompyuter
savadxonligini talab etadi.Haqiqatdan ham yangi axborot texnalogiyalarini ta’lim
sohasiga olib kelish o’z-o’zidan bo’lmaydi.Ularni ta’limga tadbiq etuvchilar
insonlardir-o’quv jarayonini tashkillovchi va tadbiq etuvchi pedagoglardir.Hozirgi
kunda ularning ish faoliyatida yangi shart –sharoitlar va o’zgarishlar sodir bo’ladi.
Birinchidan o’quv yuklamaning hajmi ortdi, amaliy va seminar
mashg’ulotlariga talab kuchaydi. Ikkinchidan tahsil olayotganlarning mustaqil
ishlarini tashkil etish mutahasisning o’quv faoliyatidagi eng oldingi vazifalardan
biriga aylandi. Uchinchidan ilmiy va o’quv ishlar saviyasi o’qituvchidan yangi
izlanishlar va predmetlar aro aloqani bog’lab tashkil etishni talab etadi. To’rtinchidan
o’quv jarayoning axborot taninoti kengligi o’qituvchidan o’quv materialing
kengaytirishi va yangilashni talab etadi
Shuning uchun shaxsiy kompyuterlarning qo’llanilishi haqidagi
ma’lumotlar chop etilayotgan matbuot katta qiziqish uyg’otadi. Bu o’qituvchini
kasbiy tayyorgarligini oshiradi va axborot ma’daniyatini shakllantirishga imkon
beradi. Asosan bu ish uslubiy ahamiyatga ega. Shuningdek informatiga o’qituvchi-
134
7.1
2
10
sining alohida tayyorgarlik jarayonini ta’minlaydi.Boshqa fan o’qituvchilarning
kopmyuteridan foydalanish uslubiyatlari yoritilgan ishlar juda kam.Ularning bir
nechtasini izohlab o’tamiz.Bizga shu ma’lumki, umumta’lim maktablari o’quv
jarayonida yangi axborot texnalogiya vositalaridan foydalanish o’tilayotgan
predmetga bog’liq.Shuningdek o’qituvchi bilim saviyasiga ko’nikmasiga, tayanadi.
Chunki bu uning ish faoliyating mo’deli: zamonaviy olimlarning ilmiy ishlarida
hozirgi zamon o’qituvchisi qanday bilim va ko’nikmalariga ega bo’lishi kerakligi
haqidagi savol ko’rib chiqilmoqda.O’quv jarayonida shaxsiy kompyuterlardan
foydalanish uchun pedagog quyidagilarni bilish lozim. Kompyuter tuzilishi haqida
tasavvurga ega bo’lishi uni yoqib hisoblash sistemasini o’chirish klaviatura bilan
ishlash ko’nikmalarini egallash, dasturlar kutubxonasidan kerakli dasturni tanlay
olishi “Menyu”ni qo’llash hotiraga dasturni yuklash va uni ishatish magnit
uzatkichga ma’lumotni yozish, matn kiritish, grafik redaktor yordamida har xil
tasvirlarni qurish, tayyor dastur bo’yicha parametik topshiriqlarni bajarish.U mavjud
bo’lgan sevimli dastur taminotini qulay bo’lishi har xil topshiriqlarni bajarish uchun
tuzilgan dasturlar paketidan foydalanishni bilish shart.
Ta’limni axborotlashtirishning quyidagi shartlari mavjud:
1. O’qituvchilarni informatika va hisoblash texnikasidan dars berishga
tayyorlash.
2. Barcha fan o’qituvchilarini kompyuter va axborot texnalogiyalaridan o’z
fanini to’liq yoritib berishdagi vosita sifatida foydalanishni ta’minlash.
3. Pedagogik tadqiqotlar ta’limdagi boshqaruv ishlarini yangi axborot
texnalogiyalar yordamida olib borishni belgilash.
4. Barcha o’qituvchilarni axborot texnalogiyalar muhitiga o’rgatish.
Gumanitar yo’nalishi bo’lg’usi mutahasislarni axborot texnalogiyalari bo’yicha
tayyorlashning quyidagi modullari ishlab chiqildi.
1. Informatikadan taxsil oluvchilarning bilimini tenglashtirish modeli.(chunki
birinchi kurslar turlicha bilimga ega bo’ladilar)
2. Informatika axborot texnalogiyalari bo’yicha talabalar bilimini shakllantirish
3. Shaxsiy kompyuterlarga o’quv amaliyoti (ushbu amaliyotni fan
o’qituvchilari va axborot texnalogiyalari o’tkazadi)
4. Fan bo’yicha o’quv qo’llanmalari va darsliklar modeli.
Ushbu model o’z ichiga axborot texnalogiyalari asosida fanda dars berishi
uslubini nazarda tutadi hamda darslarni kompyuter xonalarida olib borishni
belgilaydi.
135
7.1
2
10
Axborotlashtirish masalalarini ta’limga yo’naltirish uchun quyidagilar bo’lishi
shart: Ta’limning barcha hodimlari-o’quvchidan tortib ta’limni tashkillashtirishga
qadar-kompyuter texnalogiyalarini qo’llashni bilishlari kerak,yaniy shaxsiy
kompyuterdan foydalanuvchi tayyorgarligi puxta bo’lishi lozim. Ta’limni
axborotlashtirish shuni bildiradiki maktabga fan boshqa ta’lim maskanida
o’qituvchilarga barcha elektron malumotlar ochiq bo’lishi kerak. Fan o’qituvchi-
larining ilmiy ishi ta’limni axborotlashtirishdan iborat bo’lishi kerak balki,
kampyuterlashtirish emas ularning ikkalasi ham bir-birlari bilan uzbiy bog’liq.
Ta’limni axborotlashtirishning asosiy maqsadi ulkan xajimga ega bo’lgan bazasiga
kirish, kampyuter arxivlaridan, entsiklopedia yoki ma’lumotnomalardan kampyuter
orqali foydalanish, ya’ni qisqa qilib aytganda, faol elektron ma’lumotga ega bo’lishi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 27.02.2020 yildagi PQ-4623-sonli
“Pedagogik ta’lim sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi
qarori //https://lex.uz/docs/4749364.
2.
Ergasheva G.S., Xonnazarova S.T. Biologiyada axborot kommunikatsiya
texnologiyalari. O‘quv qo‘llanma (magaistratura mutaxassisligi uchun).
–
Toshkent: “SARVARPRINT” тashriyoti, 2024, 320 bet.
3.
Bednall T.S., Kehoe Ye. J. Effects of Self-Regulatory Instructional Aids on Self-
Directed Study // Instructional Science: An International Journal of the Learning
Sciences, 2011. v39 n2 p. 205-226.
4.
Ergasheva G.S., Usmonova M. Methodology for forming basic and special-
subject competences of pupils based on an integrative approach // International
Journal of Early Childhood Special Education (INT-JECSE) ISSN: 1308-5581
Vol 14, Issue 03 2022. –Pp. 4221-4228. DOI:
https://www.intjecse.net/article/METHODOLOGY+FOR+FORMING+BASIC+
AND+SPECIAL-SUBJECT+COMPETENCES+OF+PUPILS+BASED+ON+-
AN+INTEGRATIVE+APPROACh_2689/?download=true&format=pdf
5.
Ergasheva G.S. The Use of Competence-Oriented Technologies in the
Preparation of Future Biology Teachers for Professional Activities // International
Conference on Research in Education and Social Sciences (ICRESS), July 06-09,
2023, Budapest/Hungary.
6.
Ergasheva G.S. Zamonaviy biologiya ta’limini tashkil etish shakllari: mohiyati va
mazmuni // Biologiyaning zamonaviy tendensiyalari: muammolar va yechimlar
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari to‘plami. 25-
noyabr. Termiz-2023. //
https://inashr.uz/index.php/bztmy
7.
Rustamov, L. (2022). IMPLEMENTATION OF A PERSON-ORIENTED
APPROACH IN PROFESSIONAL ACTIVITIES OF STUDENTS.
Science and
Innovation
,
1
(8), 1259-1262.
136
7.1
2
10
8.
Rustamov, L. (2022). TALABALARNING KASBIY FAOLIYATLARIDA
SHAXSGA
YOʻNALTIRILGAN
YONDASHUVNI
AMALGA
OSHIRISH.
Science and innovation
,
1
(B8), 1259-1262.
9.
Абдуллаева, Б. С., & Рустамов, Л. Х. (2013). ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ
МОДЕЛИРОВАНИЕ КАК ФАКТОР РАЗВИТИЯ БУДУЩИХ ПЕДАГОГОВ
В СИСТЕМЕ ОБРАЗОВАНИЯ.
SCIENCE AND WORLD
, 103.
10.
Рустамов, Л. Х., & Умматов, Н. Р. (2013). ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ
ПЕДАГОГИЧЕСКОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ.
SCIENCE AND WORLD
, 59.
11.
РУСТАМОВ, Л. ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА МАЛАКАЛИ
МУТАХАССИС
ТАЙЁРЛАШДА
УЗЛУКСИЗ
ПЕДАГОГИК
АМАЛИЁТНИНГ
АҲАМИЯТИ.
ILMIY
ХABARNOMA.
НАУЧНЫЙ
ВЕСТНИК Учредители: Андижанский государственный университет им.
ЗМ Бабура
, (4), 104-107.
12.
Rustamov, L. K. (2023). SYSTEMATIZATION OF CONTINUOUS
PEDAGOGICAL PRACTICE.
Oriental Journal of Education
,
3
(03), 57-60.
