6
7.1
2
12
BOTIR ZOKIROV: O‘ZBEK ESTRADASINING YORQIN YULDUZI VA
MILLIY FAXRIMIZ
Mamadjonov Samandar Sobirjon og‘li
OʻzDK
huzuridagi
Botir
Zokirov
nomidagi milliy estrada san’ati instituti
Estrada
xonandaligi
yo‘nalishi 2-
bosqich talabasi
Annotatsiya
: Botir Zokirov – o‘zbek estradasining asoschilaridan biri, milliy musiqamizni
dunyoga tanitgan va uni yuksak darajaga ko‘targan buyuk san’atkordir. Uning nomi nafaqat
O‘zbekiston, balki xalqaro miqyosda ham faxr bilan tilga olinadi. Botir Zokirov ijodi, hayoti va
san’atga bo‘lgan beqiyos xizmatlari haqida so‘z yuritish – bu nafaqat o‘tgan davrni yodga olish,
balki kelajak uchun ilhom olish demakdir.
Kalit so’zlar:
Botir Zokirov, O‘zbek estradasi, Milliy musiqa, Estrada asoschisi, Madaniy
meros, Musiqa ijodi, Xalqaro miqyos, Milliy g‘urur, Ijodiy faoliyat, San’at tarixi, Musiqiy asarlar,
Karim Zokirov, Jamshid Zokirov, O‘zbekiston.
Аннотация:
Ботир Закиров – один из основателей узбекской эстрады, великий
артист, который представил нашу национальную музыку миру и поднял её на высокую
ступень. Его имя с гордостью упоминается не только в Узбекистане, но и на
международной арене. Говорить о творчестве, жизни и бесценном вкладе Ботира Закирова
в искусство – это не только вспоминать прошлое, но и черпать вдохновение для будущего.
Ключевые слова:
Ботир Закиров, Узбекская эстрада, Национальная музыка,
Основатель эстрады, Культурное наследие, Музыкальное творчество, Международное
признание, Национальная гордость, Творческая деятельность, История искусства,
Музыкальные произведения, Карим ЗакировДжамшид, Закиров Узбекистан.
Annotation:
Botir Zokirov is one of the founders of Uzbek estrada, a great artist who
introduced our national music to the world and elevated it to great heights. His name is proudly
mentioned not only in Uzbekistan but also internationally. To talk about Botir Zokirov’s creativity,
life, and invaluable contribution to the arts means not only remembering the past but also drawing
inspiration for the future.
Keyword:
Botir Zokirov, Uzbek Estrada, National music, Founder of Estrada, Cultural
heritage, Musical creativity, International recognition, National pride, Artistic activity History of
art, Musical works, Karim Zokirov, Jamshid Zokirov, Uzbekistan.
San’atkor oilasidan chiqqan yulduz.
Botir Zokirov 1936-yil 26-aprelda Moskva shahrida taniqli san’atkorlar
oilasida tug‘ilgan. Uning otasi Karim Zokirov o‘z davrining mashhur
qo‘shiqchilaridan biri bo‘lib, o‘zbek mumtoz musiqasi rivojiga ulkan hissa qo‘shgan.
Otasidan o‘tgan san’atga bo‘lgan muhabbat Botirning bolaligidayoq uning qalbida
chuqur ildiz otgan. Bu muhabbat keyinchalik nafaqat uning ijodiy yo‘lini belgiladi,
balki uni milliy musiqamizning yuksak cho‘qqilariga olib chiqdi. Zokirovlar oilasi
san’at sohasida bir nechta iste’dodlarni yetishtirgan. Botirning ukalari – Jamshid
Zokirov va Farrux Zokirov ham o‘zbek madaniyati rivojida munosib o‘rin tutgan
7
7.1
2
12
ijodkorlardir. Jamshid Zokirov iste’dodli teatr va kino aktyori sifatida tanilgan bo‘lsa,
Farrux Zokirov ham musiqiy san’atda o‘z o‘rniga ega. Bu oila butunlay san’at va
ijodga bag‘ishlanganligini o‘zbek xalqining tarixida muhrlab qoldirdi. Onasi Shoista
Saidova ham ijodiy iste’dod egasi bo‘lgan. Botir Zokirov xalqaro maydonda o‘zbek
estradasini tanitgan san’atkor sifatida e’tirof etiladi. U 1957-yilda Moskvada bo‘lib
o‘tgan Yoshlar va talabalar xalqaro festivalida “Arab tango” qo‘shig‘i bilan katta
mashhurlikka erishgan va dunyoning turli tillarida kuylagan. Botir Zokirov 1972-
yilda “Myuzik-xoll” ijodiy jamoasini tashkil etgan. U estradani Sharq folklori bilan
uyg‘unlashtirib, milliy musiqani yangi yuksakliklarga olib chiqdi. U “Yalla”
ansamblining shakllanishiga ham bevosita hissa qo‘shgan. U 29 yoshida
“O‘zbekiston xalq artisti” unvoniga sazovor bo‘lgan. Uning nomiga xalqaro estrada
tanlovi va davlat stipendiyasi tashkil etilgan. 2024-yilda Toshkentda Botir Zokirovga
haykal o‘rnatilgan va uning nomidagi memorial muzey tashkil etilishi
rejalashtirilgan. Botir Zokirovning ukasi Farruh Zokirov ham taniqli san’atkor,
“Yalla” ansamblining rahbari hisoblanadi. Ularning oilaviy ijodiy merosi o‘zbek
madaniyatining oltin fondidan joy olgan. Botir Zokirov nafaqat san’atkor, balki
yozuvchi, rassom, va aktyor sifatida ham faoliyat olib borgan. U o‘z umrining qisqa
bo‘lishiga qaramay, boy madaniy meros qoldirgan va hozirgacha o‘zbek san’atining
faxri bo‘lib qolmoqda.
Botir Zokirov o‘zining ilk chiqishlaridanoq milliy estrada san’atiga yangicha
nafas olib kirdi. Uning ovoz diapazoni, Sharq musiqasi ohanglari va zamonaviy
estrada elementlarini uyg‘unlashtirish mahorati tinglovchilarni hayratda qoldirdi. U
kuylagan qo‘shiqlar milliy madaniyatning eng nafis jihatlarini o‘zida mujassam etib,
xalq qalbiga kirib bordi.
Jumladan:
•
“ Maftun bo’ldim ”, “ Umid ”,
va
“ Ra’no ”
kabi
asarlar uning ijrosida milliy
estrada merosiga aylangan.
•
“ Arab tangosi ”
qo‘shig‘i esa xalqaro miqyosda ham tanilgan va unga ulkan
shuhrat keltirgan.
Botir Zokirov sahnada har bir qo‘shig‘ini chin yurakdan ijro etar, tinglovchilar
esa uning ovozida milliy ruhni his qilardi. Uning har bir chiqishi – bu san’atning asl
mohiyatini namoyish etuvchi unutilmas voqea edi.
Botir Zokirov nafaqat o‘zbek estrada san’atining asoschisi, balki
O‘zbekistonning xalqaro madaniy elchisi sifatida ham tan olingan.
Undan tashqari, uning hayotiga bag‘ishlangan badiiy film suratga olish va
xalqaro estrada san’ati tanlovini tashkil etish rejalashtirilmoqda. Bu tashabbuslar
8
7.1
2
12
Botir Zokirovning san’atimiz rivojiga qo‘shgan ulkan hissasini e’tirof etish va uning
xotirasini abadiylashtirish maqsadini ko‘zlaydi U o‘z she’rlari, hikoyalari va
ocherklari bilan o‘zbek adabiyotiga ham hissa qo‘shgan. Shuningdek, u rassomchilik
bilan ham shug‘ullangan. Botir Zokirov kinoda ham faol bo‘lgan. 1980-yilda
“Avitsennaning yoshlik yillari” nomli ko‘p seriyali filmda otaning rolini ijro etdi.
1982-yilda esa “Olovli yo‘llar” filmida Rabindranat Tagorni o‘ynagan. U vafotidan
keyin “Buyuk xizmatlari uchun” va “El-yurt hurmati” ordenlari bilan taqdirlangan.
Bu uning O‘zbekiston madaniyati va san’atiga qo‘shgan ulkan hissasini tan olishning
yorqin dalilidir. Botir Zokirov 1985-yilda og‘ir kasallik oqibatida vafot etgan va
Toshkentdagi Chig‘atoy memorial qabristoniga dafn etilgan. Uning nomi bugungi
kungacha o‘zbek madaniyatining ramzi sifatida tilga olinadi
Botir Zokirovni o‘zbek estradasining asoschisi deb atash aslo mubolag‘a emas.
U Sharq mumtoz musiqasi va zamonaviy estrada san’atini o‘ziga xos tarzda
birlashtirib, butunlay yangi yo‘nalish yaratdi. Ushbu yo‘nalish bugungi kunda ham
davom etib, yangi avlod ijodkorlariga ilhom manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Botir
Zokirov milliy estrada musiqamizni xalqaro darajaga ko‘tarib, o‘zbek madaniyatini
dunyoga tanitdi. U nafaqat qo‘shiqlarida, balki teatr va kino san’atida ham o‘zining
yorqin izini qoldirgan.
2024-yil 16-may kuni Toshkent shahrida Botir Zokirovga bag‘ishlangan
haykalning ochilishi bu ulkan ijodkorga ko‘rsatilgan ehtiromning yorqin namunasi
bo‘ldi. Ushbu tadbirda Prezident Shavkat Mirziyoyev san’atkorning milliy
madaniyatimiz rivojiga qo‘shgan ulkan hissasini alohida ta’kidladi va yangi
avlodning Botir Zokirov yo‘lini davom ettirishi muhimligini eslatdi. Tadbir doirasida
uning nomida xalqaro ko‘rik-tanlov, memorial muzey va davlat stipendiyasi tashkil
etilishi rejalashtirilgani ma’lum qilindi.
Biz – yosh avlod vakillari, Botir Zokirovning davomchilarimiz. U bizga milliy
musiqani sevish, uni qadrlash va asrab-avaylashning naqadar muhimligini o‘rgatdi.
Bugungi kunda uning ijodi milliy san’atning eng yorqin sahifalaridan biri sifatida
e’zozlanmoqda. Biz uning boy merosini davom ettirishimiz, o‘zbek estradasini
yanada rivojlantirishimiz va dunyo miqyosida tanitishimiz shart. Uning ovozi va
mahorati biz uchun nafaqat ilhom, balki mas’uliyatdir.
Botir Zokirovning hayoti va ijodi – bu milliy g‘ururimizning yorqin timsolidir.
Uning yo‘li davom ettirilgan sari, o‘zbek san’ati osmonida yulduzlar ko‘payib,
botmasligi aniq!
9
7.1
2
12
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov, O. “O‘zbekiston estrada san’ati tarixi”, Toshkent, 2018.
2.
Botir Zokirov ijodiy merosiga bag‘ishlangan maqolalar to‘plami, O‘zbekiston Davlat
Konservatoriyasi nashrlari, 2024.
3.
“O‘zbekiston madaniy merosi va milliy san’at yulduzlari”, Toshkent, 2021.
4.
Internet manbalaridan: O‘zbekiston san’at tarixi haqidagi veb-saytlar va maqolalar.
