19
7.1
2
7
INGLIZ TILINI CHET TILI SIFATIDA O'QITISHDA
LUG'ATLARNING TA'SIRI
Jumayeva Mohira Bekzod qizi
Samarqand davlat chet tillar instituti
talabasi
Jumayeva Mukarrama Bekzod qizi
Samarqand viloyati, Narpay tumani
4-maktabning Ingliz tili fani o’qituvchisi
Email:
Annotatsiya:
Hozirgi kunda chet tillarini oʻqitish, oʻrganish har jabhada muhim ahamiyat
kasb etmoqda. Chet tilni o'rganish uchun esa o'quvchidan sezilarli malakaga erishish ongli va
qat'iyatli harakatlar talab qilinadi. Umuman olganda, talabalar notanish lug'atlar, turli xil matn
ma'nolariga ega bo'lgan so'zlarni aralashtirish, samarali yozish mexanizmini o'zlashtirishda turli
xil qiyinchiliklar va asabiylashuvchi omillarga duch kelishadi. Bu muommolarni bartaraf etishda va
bir qancha qulayliklarni yaratishda lugʻatlarning oʻrni ham beqiyosdir. Ushbu maqola esa ingliz
tilini chet tili sifatida oʻqitishda lugʻatlarning ahamiyati, taʼsir doirasi qay darajada ekanligi
yoritilgan.
Kalit so’zlar:
lugʻatlar, chet tillari, Ingliz tili, mexanizmlar, anʼanaviy vositalar, til
koʻnikmalari, gramatika, kurs kitobi, taʼlim.
Lug'at til o'rganishda barcha talabalar uchun juda foydali manbadir. Kurs kitobi
va grammatika matni bilan bir qatorda lug'at til o'rganish muhitida muhim vosita
bo'lib, kurs kitobi va grammatika kabi o'quvchilar lug'ati ham didaktik yo'nalishga
ega bo'lishi kerak. Lug'atlarning so'z manbalari va so'zlar haqidagi ma'lumotlarning
roli tengsizdir. Aslida lug‘atlardan matn yaratishda ham, lug‘atni o‘zlashtirishda ham
samarali foydalanish mumkin va ular haqidagi yangi so'zlarni yoki ma'lumotlarni
tushunish uchun qabul qilish kerak. Ammo ularning foydaliligi o'quvchilarning
ulardagi ma'lumotlarga tez va aniq kirish imkoniyatiga bog'liq. Lug'atdan foydalanish
bir qator ko'nikmalarni o'z ichiga oladi.
Har qanday fanni o'qitish jarayoni samarali natijaga erishish uchun barcha
mavjud resurslardan foydalanishni talab qiladi. Chet tillarini o‘rgatish bilan
shug‘ullanishda ham lug‘at kabi an’anaviy vositalar muhim ahamiyat kasb etadi.
Qolaversa, lug'at ta'lim-tarbiya jarayonida, chet tillarini oʻrganishda ham taʼsiri katta.
Chet tillarini oʻrganishda samarali o'qitish va o'rganish talabaning qo'llanmalari,
matnlari, audio-vizual va tasviriy vositalaridan foydalangan holda an'anaviy oʻqitish
va aytib berish usulini to'ldirish uchun innovatsion strategiyalarni talab qiladi.
Bunday innovatsion qobiliyatlarga ommaviy axborot vositalari, IT-ga asoslangan
ko'rsatmalar va boshqa ommaviy axborot vositalari va lug'atlar kiradi. Ingliz tilini
oʻrganishda kommunikativ qobiliyatga erishish uchun tilning asosiy sohalari - ta'lim,
20
7.1
2
7
ijtimoiy o'zaro munosabatlar, dam olish va ko'ngilochar, ixtisoslashtirilgan registrlar,
turizm va atrof-muhitning so'z boyligini bilish kerak. Chet tillarini oʻrganishda
faqatgina mashg'ulot vaqtlari yetarli boʻlmaydi,shuning uchun o'quvchilar tomonidan
mustaqil ta'lim - o'qish, so'z boyligini rivojlantirish va til ko'nikmalarini yaxshilash -
zarur va bu yerda lug'atlarning taʼsiri va xizmati juda muhim. Shuning uchun so‘z
boyligini rivojlantirish o‘quvchilarning asosiy vazifasidir. Bundan tashqari umidsiz
o‘quvchilar chet davlatlarga sayohat qilganlarida grammatikani emas, balki
lug‘atlarni olib yurishadi. Oʻquvchilar oddiy so‘zlarni o‘zlashtiribgina qolmay, balki
so‘zlarning sintaktik munosabati va birikmalarini ham bilishlari kerak va buning
uchun lug‘atdan foydalanish bir qator qulayliklar tugʻdiradi.
Bundan tashqari, til oʻrganish va oʻqitishda zamonaviy texnologiyaning ham roli
beqiyosdir. Texnologik vositalardan foydalanish chet tili oʻrganishning har bir aspect
(oʼqish, yozish, tinglab tushunish va gapirish)ida qoʻl keladi. Masalan, tinglab
tushunish til oʼrganishning eng muhim qismlaridan biridir. Bunda oʼquvchi bir
paytning oʻzida soʼzlovchining talaffuzi, grammatik qoidalarga rioya qilganligi, soʼz
boyligi va uning maʼnolariga eʼtibor berishi talab qilinadi.
Chet tillarini o'rganish davrida ko'plab til o'qituvchilari nafaqat lugʻatlarni balki
muloqotni ham eng samarali deb bilishadi va "grammatikadan so'zlarga, keyin esa
ijro etish uchun ishlashni o'zgartirish" tamoyili bo'yicha ishlashning an'anaviy
usullarini tanqid qiladilar. “Muloqot barcha til qobiliyatlarini rivojlantiradi -gapirish
va yozishdan o'qish va tinglashgacha”. Talaba birinchi navbatda so'zlarni,
ma'lumotlarni, grammatikani eslab qoladi va keyin ular nimani anglatishini tushuna
boshlaydi. Maqsad – talabani chet tilida nafaqat samarali, balki to‘g‘ri gapirishga
o‘rgatish. Yangi so'zlarning qoidalari, ma'nolari o'qituvchi tomonidan o'quvchiga
tanish so'zlar, asoslar lugʻatlar va ma'lumotlar, imo-ishoralar va mimikalar, chizmalar
va boshqa yordamchi vositalar yordamida tushuntiriladi.
Xulosa
qilib aytish kerakki, chet tillarini o'rgatish ko'proq madaniyatli shaxsni
shakllantirishga qaratilgan bo'lib, u o'z-o'zini tahlil qilish va yangi bilimlarni
tizimlashtirish ko'nikmalariga ega ekan. Innovatsion usullar va elektron lugʻatlar
butun tizimni modernizatsiya qilishning ajralmas qismidir. Shunga amin holda
o'qituvchilar eng ilg'or yondoshuvlar bilan tanishishlari va keyinchalik ularni
birlashtirishi va lugʻatlardan foydalangan holda ta'lim tizimida sezilarli o'sishga
erishish mumkin. Ko'plab taʼlim muassasalari elektron lugʻatlardan foydalanib
multimedia imkoniyatlaridan foydalangan holda yangi darajaga o'tmoqda.
Lugʻatlardan foydalanish butun ta'lim jarayonining muvaffaqiyatini belgilaydi.
21
7.1
2
7
Ta'lim jarayonida o'tkaziladigan treninglarda nutq ko'nikmalariniva soʻz
boʻyligini shakllantirishga va ijtimoiy moslashuvchanlikni rivojlantirishga yetarli
e'tibor berilishi kerak. Bundan tashqari ta'limda har bir darsning muvaffaqiyati ko'p
jihatdan mashg'ulotni to'g'ri tashkil etishga bog'liqdir. Dars o'qituvchi va o'quvchining
ijodiy hamkorligiga asoslanishi lozim. Shundagina o'quvchilar mustaqil erkin fikrlay
oladilar, irodalari tarbiyalanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
Jumayeva, M. B. (2023). Classifications of Cardinal Numbers and Ordinal Numbers
in English And Uzbek. Ijtimoiy Fanlarda Innovasiya Onlayn Ilmiy Jurnali, 3(2), 132-
134.
2.
Mohira, J. (2023). Problematic Situations That Arise in Learning Foreign Languages
and Their Solutions. International Journal of Recently Scientific Researcher's Theory,
1(2), 414-417.
3.
Jumayeva, M. B. (2023). Chet Tillarini Oʻrganishda Ommaviy Axborot
Vositalarining Oʻrni va Ahamiyati. Boshqaruv va Etika Qoidalari Onlayn Ilmiy
Jurnali, 3(5), 240-242.
4.
Bekzodovna, J. M., & Akbarovna, D. G. (2023). Innovative Methods and Tools in
Higher Education. Science and Innovation, 2(11), 708-715.
5.
Jumayeva, M. B., & Usmanovna, S. M. (2022). Practical Methods of Culture-Based
Language Teaching in English Classes. Science and innovation, 1(Special Issue 2),
612-615.
6.
Bekzodovna, J. M., & Abdullayevna, R. N. Organization of Modern Educational
Processes in The Education System.
7.
Jumayeva, M. (2021). Chet Tillar O‟ Qitishning Zamonaviy Tendensiyalari Va
Axborot Texnologiyalaridan Foydalanish Tajribasi. Ijodkor O ‘Qituvchi Jurnali.
8.
Jumayev, F. B. (2023). Legal Services for Collection of Expenses: Problems and
Proposals. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 3(6 (International
Scientific Researcher)), 9-13.
9.
Jumayev, F. B., & Jumayev, B. N. (2023). Ways to Improve Listening Skills Among
Children. Ijtimoiy Fanlarda Innovasiya Onlayn Ilmiy Jurnali, 3(2), 129-131.
10.
Jumayev, F. B., & Jumayev, B. N. (2023). Technology of Using of Didactic Games
in English Language Lessons. Boshqaruv va Etika Qoidalari Onlayn Ilmiy Jurnali,
3(4), 112-115.
