6
7.1
2
6
IQTISODIY TIZIMLARNI BOSHQARISH JARAYONLARIDA
MENEJMENT O‘RNI
Nabiyeva Umeda Valizoda
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
Iqtisodiyot fakulteti talabasi
E-mail:
Suleymanova Asel Armanovna
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
talabasi
E-mail:
Annotasiya:
Ushbu maqolada biz iqtisodiyot sektori uchun menejmentda qanday maqsadlar
borligini ko'rib chiqamiz. Ushbu maqsadlarga erishish boshqaruv funktsiyalari majmuasini amalga
oshirish orqali amalga oshiriladi. Bu funksiya va maqsadlarni amalga oshirish turli boshqaruv
usullariga asoslanadi.
Kalit so`zlar:
soha, boshqaruv, maqsadlar, funktsiyalar, rol, iqtisodiyot, harakat,
samaradorlik, tashkil etish, mohiyat, sanoat, an'anaviy maqsad, mijozlar, kelajak, xarajatlar,
takomillashtirish
Menejment - bu tashkilot yoki tizimning resurslari va faoliyatini boshqarish
orqali uning maqsadlariga erishishga qaratilgan tamoyillar, usullar, amaliyotlar va
vositalar
to'plami.
Menejment
korxona
va
tashkilotlardan
tortib
butun
mamlakatlargacha bo‘lgan barcha darajadagi iqtisodiy tizimlarning samarali faoliyat
yuritishi va rivojlanishida markaziy rol o‘ynaydi.
Menejment umumiy maqsadlarga erishish uchun odamlarning harakatlarini
muvofiqlashtirish va resurslarni taqsimlash zarur bo'lgan hayotning barcha sohalarida
qo'llaniladi. Iqtisodiyotda menejment alohida rol o'ynaydi, chunki korxonalar,
tashkilotlar va butun sanoatning samaradorligi unga bog'liq. Iqtisodiy tizimlar
kontekstida menejmentning mohiyati qo'yilgan iqtisodiy maqsadlarga erishish uchun
sub'ektlar va jarayonlarga yo'naltirilgan ta'sir ko'rsatishdir.
Iqtisodiy sohada menejmentning maqsadlari quyidagilar bo'lishi mumkin:
Foydani maksimallashtirish ko'plab iqtisodiy tizimlarda boshqaruvning
an'anaviy maqsadi bo'lib, faoliyatning rentabelligi va rentabelligini oshiradi. Bu shuni
anglatadiki, menejerlar kompaniyaning xarajatlarini kamaytirish orqali uning
daromadini oshirishga intiladi. Ushbu maqsadga erishishning ko'plab usullari
mavjud: yangi mijozlarni jalb qilish, savdo bozorlarini kengaytirish, yangi mahsulot
va xizmatlarni ishlab chiqish orqali sotish hajmini oshirish. Xarajatlarni kamaytirish,
7
7.1
2
6
ishlab chiqarishni optimallashtirish, sotib olish, logistika, keraksiz xarajatlarni
kamaytirish. Yangi texnologiyalarni joriy etish, biznes jarayonlarini takomillashtirish
va mehnat unumdorligini oshirish orqali samaradorlikni oshirish. Narxlarni
boshqarish deganda tovarlar va xizmatlar uchun maqbul narxlarni belgilash,
narxlarda chegirmalar va aktsiyalar qo'llash tushuniladi. Investitsiyalar, ya'ni
kelajakda foyda keltirishi mumkin bo'lgan istiqbolli loyihalarga sarmoya kiritish.
Shuni ta'kidlash kerakki, foydani maksimallashtirish har doim ham
boshqaruvning yagona yoki asosiy maqsadi emas. Ba'zi hollarda mijozlar
ehtiyojlarini qondirish, atrof-muhitni saqlash yoki ishchilarning hayot sifatini
yaxshilash kabi boshqa maqsadlar muhimroq bo'lishi mumkin. Bundan tashqari,
maksimal foyda olishga intilish salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, masalan:
mahsulot va xizmatlar sifatining pasayishi, ishchilarning ekspluatatsiyasi, atrof-
muhitga zarar etkazishi va axloqsiz xatti-harakatlar. Shuning uchun menejerlar o'z
qarorlarining barcha mumkin bo'lgan oqibatlarini diqqat bilan ko'rib chiqishlari va
barcha manfaatdor tomonlarning manfaatlarini hisobga olgan holda kompaniyaning
barqaror rivojlanishiga intilishlari kerak.
Iqtisodiy sohada menejmentning barqaror rivojlanishini ta'minlash deganda
boshqaruv tizimining samarali faoliyat yuritishi va uzoq muddatli istiqbolda o'z
maqsadlariga erishish, tashqi va ichki muhitning o'zgaruvchan sharoitlariga
moslashish qobiliyati tushuniladi. Barqaror menejment rivojlanishiga erishish
strategik qarashni o'z ichiga olgan kompleks yondashuvni talab qiladi - bu
kompaniyani rivojlantirish bo'yicha uzoq muddatli maqsad va vazifalarni belgilash.
Zamonaviy boshqaruv usullari va vositalarini joriy qilishni samarali boshqarish.
Innovatsiya - bu yangi mahsulotlar, xizmatlar va texnologiyalarni ishlab chiqish va
joriy etish. Risklarni boshqarish potentsial tahdidlarni aniqlash, baholash va
minimallashtirishni anglatadi. Ijtimoiy mas’uliyat jamiyat taraqqiyotiga hissa
qo‘shish, ijtimoiy muammolarni hal etish demakdir. Korporativ madaniyat - umumiy
qadriyatlar va maqsadlarga asoslangan jamoada qulay muhit yaratish.
Menejmentning barqaror rivojlanishini ta'minlashda inson kapitali muhim rol
o'ynaydi. Xodimlarni rivojlantirish, ularning malakasini oshirish va mehnatga
rag'batlantirishga sarmoya kiritish kerak. Boshqaruv tizimining ochiqligi va
shaffofligini ta’minlash, qarorlar qabul qilish jarayoniga xodimlarni jalb qilish va
qayta aloqa tizimini yaratish ham muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy axborot
texnologiyalaridan foydalanmasdan turib menejmentni barqaror rivojlantirish
mumkin emas. Raqamlilashtirish ko‘plab muntazam vazifalarni avtomatlashtirish,
boshqaruv samaradorligini oshirish va yanada oqilona qarorlar qabul qilish imkonini
8
7.1
2
6
beradi. Zamonaviy sharoitda barqaror boshqaruvni rivojlantirish kompaniyalarning
omon qolishi va gullab-yashnashining zarur shartiga aylanmoqda. Bu ularning
raqobatbardosh mavqeini mustahkamlash, investitsiya jozibadorligini oshirish va
butun iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shish imkonini bermoqda.
Raqobatbardoshlikni oshirish , ya'ni iqtisodiy sohada menejmentning
raqobatbardoshligi boshqaruv tizimining asosiy ko'rsatkichlar bo'yicha o'xshash
tizimlardan ustun bo'lgan raqobat muhitida samarali ishlash qobiliyatini anglatadi.
Menejmentning raqobatbardoshligini oshirish strategik joylashuvni o'z ichiga olgan
kompleks yondashuvni talab qiladi - bu kompaniyaning raqobatdosh ustunliklarini
aniqlash va ularni rivojlantirish strategiyasini ishlab chiqish. Innovatsiyalarni
boshqarish, yangi mahsulotlar, xizmatlar va texnologiyalarni yaratish va joriy etish.
Resurslarni samarali boshqarish - bu kompaniya resurslaridan foydalanishni
optimallashtirish, xarajatlarni kamaytirish va samaradorlikni oshirishdir. Yuqori
malakali va g'ayratli jamoani yaratish orqali xodimlarni boshqarish. Marketing va
sotish - bu kompaniyaning tovar va xizmatlarini bozorda ilgari surish va mijozlarning
sodiqligini shakllantirish. Risklarni boshqarish potentsial tahdidlarni aniqlash,
baholash va minimallashtirishni anglatadi.
Ushbu maqsadlarga erishish rejalashtirish, ya'ni maqsad va vazifalarni belgilash,
ularga erishish strategiyasi va dasturlarini ishlab chiqish kabi boshqaruv funktsiyalari
majmuasini amalga oshirish orqali amalga oshiriladi. Tashkilot - bu boshqaruv
tuzilmasini yaratish, vakolatlar va resurslarni taqsimlash. Motivatsiya xodimlarni
samarali ishlashga undaydi. Nazorat - bu ishlash natijalarini baholash, og'ishlarni
aniqlash va harakatlarni tuzatish.
Ushbu funktsiyalarni amalga oshirish ma'muriy buyruqlar, ko'rsatmalar, qoidalar
kabi turli xil boshqaruv usullariga asoslanadi. Iqtisodiy - narxlash, byudjetlashtirish,
kreditlash. Ishontirishning ijtimoiy va psixologik usullari, jamoada qulay muhit
yaratish.
Iqtisodiy tizimlarda boshqaruv samaradorligi ko'p jihatdan menejerlarning
malaka darajasiga, ularning noaniqlik sharoitida ongli qarorlar qabul qilish va
o'zgarishlarni boshqarish qobiliyatiga bog'liq. Boshqaruv faoliyatini axborot bilan
ta'minlash ham muhim rol o'ynaydi. Zamonaviy sharoitda iqtisodiyotni boshqarish
globallashuvni, yangi texnologiyalarni, raqobatning kuchayishini va biznesning
ijtimoiy mas'uliyatiga qo'yiladigan talablarni hisobga olishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar
9
7.1
2
6
1.
Javohir, S., & Xadjaeva, F. (2024). ASSESSMENT OF THE EFFECTIVENESS
OF STATE BUDGET DISTRIBUTION. American Journal of Public Diplomacy
and International Studies (2993-2157), 2(1), 239-242.
2.
Нозимов, Э. А., & Шодиев, Ж. (2023). СТРАХОВАНИЕ ТРАНСПОРТНЫХ
СРЕДСТВ И ЕГО РАЗВИТИЕ В УЗБЕКИСТАНЕ. The Role of Exact Sciences
in the Era of Modern Development, 1(2), 14-18.
3.
Ашурова, О. Ю., & Шодиев, Ж. (2024). ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА
ИНВЕСТИЦИОННОГО КЛИМАТА В УЗБЕКИСТАНЕ. The Role of Exact
Sciences in the Era of Modern Development, 2(4), 67-73.
4.
Ашурова, О. Ю., & Шодиев, Ж. (2024). РИСКИ И ВЫЗОВЫ
ИНВЕСТИРОВАНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ. Barqaror Taraqqiyot va Rivojlanish
Tamoyillari, 2(4), 66-70.
5.
Shodiev, J., & Zarina, R. (2024). SOCIO-ECONOMIC CONSEQUENCES OF
DIGITAL ECONOMY DEVELOPMENT. American Journal of Public
Diplomacy and International Studies (2993-2157), 2(1), 200-202.
6.
Нозимов, Э. А., & Шодиев, Ж. (2023). ОПТИМИЗАЦИЯ СТРАХОВАНИЯ
ЗДОРОВЬЯ В УЗБЕКИСТАНЕ. Нововведения Cовременного Научного
Развития в Эпоху Глобализации: Проблемы и Решения, 1(2), 1-4.
7.
Shodiyev, J., & SEYRANOVNA, A. (2023). SOURCES OF FINANCING OF
INVESTMENT ACTIVITIES FROM THE STATE. Analytical Journal of
Education and Development.
