INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
205
INFRATUZILMA LOYIHALARIDA DAVLAT VA XUSUSIY SHERIKLIK
MONITORINGI VA BAHOLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Shomurotova Yulduz Majidovna
О‘zbеkistоn Rеsрublikаsi Vаzirlаr Mаhkаmаsi huzuridаgi
Biznеs vа tаdbirkоrlik oliy mаktаbi
Loyiha boshqaruvi (PM) 4-guruh tinglovchisi
Annotatsiya.
Ushbu tadqiqot infratuzilma loyihalarida davlat va xususiy sheriklik (DXSh)
doirasidagi monitoring va baholash tizimlarining samaradorligini oshirish masalalarini o'rganadi.
Ilmiy-nazariy manbalarga tayanib, mavjud metodologik yondashuvlar va amaliy mexanizmlar
tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko'ra, DXSh loyihalarini samarali monitoring qilish va
baholash uchun institutsional mexanizmlarni takomillashtirish, ko'p o'lchovli indikatorlar
tizimini joriy etish va zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish
zarurligi aniqlangan.
Kalit so'zlar
: davlat-xususiy sheriklik, infratuzilma loyihalari, monitoring tizimi, baholash
metodologiyasi, samaradorlik indikatorlari, institutsional mexanizmlar, axborot-analitik ta'minot.
Аннотация.
В настоящем исследовании исследуются вопросы повышения эффективности
систем мониторинга и оценки в рамках государственно-частного партнерства (ГЧП) в
инфраструктурных проектах. Опираясь на научно-теоретические источники, были
проанализированы существующие методологические подходы и практические механизмы.
По
результатам
исследования
выявлена
необходимость
совершенствования
институциональных механизмов эффективного мониторинга и оценки проектов ГЧП,
внедрения
системы
многомерных
индикаторов,
использования
современных
информационно-коммуникационных технологий.
Ключевые слова:
государственно-частное партнерство, инфраструктурные проекты,
система
мониторинга,
методология
оценки,
показатели
эффективности,
институциональные механизмы, информационно-аналитическое обеспечение.
Abstract.
This study explores the issues of improving the effectiveness of monitoring and
evaluation systems within public and private partnerships (dxs) in infrastructure projects. Based
on scientific and theoretical sources, existing methodological approaches and practical
mechanisms have been analyzed. According to the results of the study, it was determined that it
is necessary to improve institutional mechanisms, implement a system of multidimensional
indicators and use modern information and communication technologies for effective monitoring
and evaluation of DSC projects.
Keywords:
public-private partnership, infrastructure projects, monitoring system, evaluation
methodology, efficiency indicators, institutional mechanisms, information and analytical support.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
206
KIRISH
Infratuzilma obyektlarini barpo etish va modernizatsiya qilishda davlat va xususiy sektor
o'rtasidagi sheriklik (DXSh) mexanizmlari davlat byudjetiga tushadigan yukni kamaytirish,
innovatsion yechimlarni joriy etish va xususiy sektorning investitsion salohiyatidan samarali
foydalanish imkonini beradi [1]. O'zbekiston Respublikasida 2019 yilda qabul qilingan "Davlat-
xususiy sheriklik to'g'risida"gi qonun bu yo'nalishdagi islohotlarning huquqiy asosini yaratdi va
DXSh loyihalarining ko'lamini kengaytirish uchun sharoit yaratdi [2].
Biroq, DXSh loyihalarining samaradorligi ko'p jihatdan ularni monitoring qilish va baholash
tizimlarining ilmiy asoslangan metodologiyasiga bog'liq (Rasulov, 2021). Hozirgi vaqtda
O'zbekistonda DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash sohasida qator muammolar
mavjud: metodologik asoslarning yetarli darajada ishlab chiqilmaganligi, institutsional
mexanizmlarning takomillashmaganligi, mutaxassislar malakasining pastligi va axborot-analitik
ta'minotning samarali emasligi [3].
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot metodologiyasi tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil va ilmiy abstraksiya usullariga
asoslangan. Maqola doirasida mahalliy va xorijiy olimlarning ilmiy ishlari, normativ-huquqiy
hujjatlar, xalqaro tashkilotlarning analitik materiallari hamda davlat organlarining statistik
ma'lumotlari tahlil qilindi.
Ilmiy adabiyotlar tahlili ko'rsatishicha, DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash
tizimining samaradorligi uchun kompleks yondashuv zarur. Jalilov va Karimov (2020) DXSh
loyihalarini baholash metodologiyasiga institutsional-iqtisodiy yondashuvni taklif etib,
monitoring tizimining asosiy tamoyillarini ishlab chiqqan: tizimlilik, shaffoflik, obyektivlik va
natijaga yo'naltirilganlik [4]. Gulomov (2022) monitoring jarayonlariga raqamli texnologiyalar
va sun'iy intellekt tizimlarini integratsiya qilish mexanizmlarini taklif etgan va bu orqali
ma'lumotlar yig'ish, tahlil qilish va qaror qabul qilish jarayonlarining samaradorligini oshirish
imkoniyatlarini asoslab bergan [5].
Xalqaro tajribani o'rganish doirasida Vermeeren (2021) DXSh loyihalarini monitoring qilish va
baholashga ko'p bosqichli yondashuvni tahlil qilgan. Uning tadqiqotlari ko'rsatishicha,
rivojlangan davlatlarda DXSh loyihalarining har bir hayotiy sikl bosqichi uchun alohida
monitoring va baholash mexanizmlari ishlab chiqilgan: loyihani rejalashtirish, amalga oshirish
va eksplutatsiya bosqichlari [6]. Petrov va Sokolova (2019) Rossiya Federatsiyasidagi DXSh
loyihalarini monitoring qilish va baholash tizimining institutsional asoslarini o'rganib, loyihalarni
baholashning integral ko'rsatkichlar tizimini taklif etgan [7].
Milliy kontekstda Axmedov (2021) DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholashning
huquqiy-me'yoriy bazasini tahlil qilib, mavjud kamchiliklarni aniqlagan: monitoring
mexanizmlarining fragmentliligi, indikatorlar tizimining yaxlit emasligi va institutsional
mexanizmlarning nomukammalligi [8]. Hamidov (2023) O'zbekistonda DXSh loyihalarini
monitoring qilish va baholash jarayonlarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish
darajasini o'rganib, ushbu sohani raqamlashtirish konsepsiyasini ishlab chiqqan [9].
Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki ekspertlarining tadqiqotlari (2022) DXSh loyihalarini
monitoring qilish va baholashning ko'p o'lchovli indikatorlar tizimini taklif etgan. Bu tizim
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
207
loyihaning moliyaviy-iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik va institutsional parametrlarini kompleks
baholash imkonini beradi [10].
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Tadqiqot natijalariga ko'ra, DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash tizimini
takomillashtirish uchun bir qator yo'nalishlarni belgilash mumkin. Birinchi navbatda,
O'zbekistonda DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash sohasidagi qonunchilik
bazasining yetarli darajada rivojlanmaganligi aniqlanadi. DXSh to'g'risidagi qonunchilikda
monitoring va baholash mexanizmlari faqat umumiy tarzda ko'rsatilgan, biroq aniq tartib-
qoidalar, indikatorlar va institutsional mexanizmlar belgilanmagan. Bu muammoni hal qilish
uchun DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash to'g'risida alohida normativ-huquqiy
hujjatni ishlab chiqish maqsadga muvofiq bo'lib, unda monitoring va baholashning metodologik
asoslari, institutsional mexanizmlari, indikatorlar tizimi, ma'lumotlar yig'ish protokollari va
hisobot berish tartibi aniq belgilanishi lozim. Bundan tashqari, DXSh loyihalarini monitoring
qilish va baholash uchun mas'ul bo'lgan institutsional tuzilmalar o'rtasidagi funksional
muvofiqlashuv darajasi pastligi tadqiqot davomida aniqlandi.
Ushbu kamchilikni bartaraf etish uchun DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash
bo'yicha yagona koordinatsion markazni tashkil etish taklif etiladi. Bu markaz barcha manfaatdor
tomonlar (davlat organlari, xususiy investorlar, fuqarolik jamiyati institutlari) bilan hamkorlikda
ishlashi va monitoring natijalarini muntazam ravishda ommaga e'lon qilib borishi lozim.
Adabiyotlar tahlili asosida DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash uchun quyidagi
indikatorlar guruhlari aniqlanadi: moliyaviy-iqtisodiy indikatorlar (investitsiya rentabelligi,
byudjet samaradorligi, tarif siyosati); texnik-texnologik indikatorlar (loyiha parametrlariga
muvofiqlik, texnologik standartlarga rioya qilish); ijtimoiy-iqtisodiy indikatorlar (aholi uchun
xizmatlar sifati, qamrov darajasi, narxlarning arzonligi); ekologik indikatorlar (atrof-muhit
muhofazasi standartlariga rioya qilish); institutsional indikatorlar (boshqaruv mexanizmlarining
samaradorligi, shaffoflik darajasi). DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash
jarayonlarining samaradorligini oshirish uchun zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish
zaruriyati tadqiqot natijalaridan kelib chiqadi.
Shuningdek, rivojlangan davlatlarning DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash
sohasidagi ilg'or tajribalarini O'zbekiston sharoitiga moslashtirish zarurligi aniqlangan. Bu
jarayonda mamlakatning institutsional, iqtisodiy va ijtimoiy xususiyatlarini hisobga olish lozim.
Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash tizimini
takomillashtirish orqali loyihalarning shaffofligi va hisobdorligini oshirish, risklarni o'z vaqtida
aniqlash va boshqarish, loyihalarning moliyaviy-iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik samaradorligini
oshirish hamda davlat va xususiy sektor o'rtasidagi ishonchni mustahkamlash kabi muhim
natijalarga erishish mumkin. Kompleks yondashuv asosida takomillashtirilgan monitoring va
baholash tizimi DXSh loyihalarining muvaffaqiyatli amalga oshirilishini ta'minlashda muhim rol
o'ynaydi va bu sohadagi risklarni kamaytirish imkonini beradi.
Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash tizimini
takomillashtirish jarayonlarida fuqarolik jamiyati institutlarining ishtirokini kengaytirish va
jamoatchilik nazoratini kuchaytirish muhim ahamiyatga ega. Bunda jamoatchilik kengashlari va
nodavlat-notijorat tashkilotlarining rolini oshirish tavsiya etiladi. Bu esa DXSh loyihalarining
shaffofligini va hisobdorligini ta'minlashga yordam beradi. Shuningdek, DXSh loyihalarini
monitoring qilish va baholash sohasida mutaxassislarni tayyorlash va malakasini oshirish
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
208
masalasi ham muhimdir. Tadqiqot natijalariga ko'ra, bu sohada malakali mutaxassislar
yetishmasligi muammosi mavjud bo'lib, uni hal qilish uchun maxsus o'quv dasturlarini ishlab
chiqish va xalqaro tajribani o'rganish imkoniyatlarini kengaytirish lozim. Statistik ma'lumotlar
tahlili ko'rsatadiki, DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash tizimining samaradorligi
loyihalarning muvaffaqiyat darajasiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Samarali monitoring va baholash
tizimiga ega bo'lgan loyihalar ko'proq ijobiy natijalarga erishadi va risklarni kamaytirish
imkoniyatiga ega bo'ladi.
XULOSA
Tadqiqot natijalariga ko'ra, infratuzilma loyihalarida davlat va xususiy sheriklik monitoringi va
baholash tizimini takomillashtirish uchun kompleks yondashuv zarur. Bu yondashuv huquqiy-
me'yoriy bazani takomillashtirish, institutsional mexanizmlarni kuchaytirish, ko'p o'lchovli
indikatorlar tizimini joriy etish va axborot-analitik ta'minotni rivojlantirishni o'z ichiga oladi.
DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash tizimini takomillashtirish orqali quyidagi
natijalarga erishish mumkin: loyihalarning shaffofligi va hisobdorligini oshirish; risklarni o'z
vaqtida aniqlash va boshqarish; loyihalarning moliyaviy-iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik
samaradorligini oshirish; davlat va xususiy sektor o'rtasidagi ishonchni mustahkamlash.
Kelajakda DXSh loyihalarini monitoring qilish va baholash tizimini takomillashtirish bo'yicha
tadqiqotlarni davom ettirish, xususan, raqamli texnologiyalarni joriy etish, sun'iy intellekt
asosidagi monitoring tizimlarini ishlab chiqish va xalqaro ilg'or tajribalarni milliy kontekstga
moslashtirish masalalarini chuqurroq o'rganish maqsadga muvofiq.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Mirziyoyev, Sh.M. (2022). O'zbekiston Respublikasini rivojlantirish strategiyasi. Toshkent:
O'zbekiston.
2. O'zbekiston Respublikasining "Davlat-xususiy sheriklik to'g'risida"gi Qonuni (2019). №
O'RQ-537. Toshkent.
3. Rasulov, M.B. (2021). "O'zbekistonda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy
etishning metodologik jihatlari". Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 3(5), 23-31.
4. Jalilov, A.A. & Karimov, F.B. (2020). "Davlat-xususiy sheriklik loyihalarini baholashning
institutsional-iqtisodiy asoslari". Iqtisodiyot va ta'lim, 5(2), 45-53.
5. Gulomov, S.S. (2022). "Davlat-xususiy sheriklik loyihalarini monitoring qilish jarayonlarini
raqamlashtirish istiqbollari". Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari, 2(4), 67-78.
6. Vermeeren, B. (2021). "Multi-level approach to monitoring and evaluation of PPP projects
in infrastructure development". Journal of Infrastructure Systems, 27(3), 243-259.
7. Petrov, A.V. & Sokolova, L.M. (2019). "Metodika otsenki effektivnosti gosudarstvenno-
chastnogo partnerstva v infrastrukturnyx proektax". Ekonomika i upravlenie, 8(3), 54-67.
8. Axmedov, D.K. (2021). "O'zbekistonda davlat-xususiy sheriklik loyihalarini monitoring
qilish va baholashning huquqiy asoslari". Yuridik fanlar axborotnomasi, 3(2), 78-89.
9. Hamidov, O.X. (2023). "Davlat-xususiy sheriklik loyihalarini monitoring qilish va baholash
tizimini raqamlashtirish konsepsiyasi". Raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalar, 4(3), 112-125.
10. World Bank & Asian Development Bank (2022). Monitoring and Evaluation Framework for
PPP Projects: Best Practices and Case Studies. Washington D.C.: World Bank Publications.
