RAQAMLI SAN’AT VA INFORMATIKANI OZARO BOG‘LIQLIGI

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

331

RAQAMLI SAN’AT VA INFORMATIKANI OZARO BOG‘LIQLIGI

Yuldasheva Gulbahor Ibragimovna

Farg‘ona davlat universiteti, Axborot texnologiyalari kafedrasi dotsenti

Mo‘minova Sabohat Xudobergan qizi

Farg‘ona davlat universiteti talabasi

Annotatsiya:

Ushbu maqola raqamli san’at va informatika o‘rtasidagi o‘zgarib borayotgan

munosabatlarni o‘rganadi, texnologik yutuqlar san’at amaliyotlari va madaniyatni saqlashni

qanday o‘zgartirganini ta’kidlaydi. Algoritmik san’at, virtual reallik va raqamli meros sohasidagi

rivojlanishlarni o‘rganish orqali tadqiqot zamonaviy san’at turlarining fanlararo xususiyatini

yoritib beradi. So‘nggi ilmiy manbalarga tayanib, u ijodkorlik, qulaylik va madaniy merosni

asrab-avaylashni kuchaytirish uchun san’atga informatikani joriy etishning muhimligini

ta’kidlaydi.

Kalit so’zlar:

Raqamli san’at, Informatika, Algoritmik san’at, Virtual reallik, Madaniy meros,

Fanlararo hamkorlik

KIRISH

Zamonaviy davrda raqamli san’at va informatikaning uyg‘unlashuvi ijodiy ifoda va madaniy

merosni saqlash chegaralarini qayta belgiladi. San’atkorlar va texnologlar hisoblash vositalaridan

foydalanib, innovatsion san’at turlarini yaratish uchun hamkorlik qilmoqdalar. Muassasalar esa

madaniy merosni saqlash va tarqatish maqsadida raqamli texnologiyalardan foydalanmoqdalar.

Bu o‘zaro aloqa nafaqat badiiy ijod imkoniyatlarini kengaytiradi, balki madaniy tajribalarga

kirishni ham demokratlashtiradi.

ASOSIY QISM

Matematik algoritmlardan foydalanib vizual naqshlar yaratishni o‘z ichiga olgan algoritmik

san’at san’at va informatika o‘rtasidagi uyg‘unlikning yorqin namunasidir. Bu yondashuv

rassomlarning qo‘lda yaratish mushkul bo‘lgan murakkab tuzilmalar va shakllarni tadqiq etishiga

imkon beradi. Lecci (2023) ta’kidlaganidek, algoritmik jarayonlar ham badiiy g‘oya, ham

hisoblash mantiqini aks ettiruvchi san’at asarlarini yaratish imkonini beradi, bu esa yangicha

estetik tajribalarga yo‘l ochadi. Bundan tashqari, generativ sun’iy intellektning badiiy amaliyotga

kiritilishi mualliflik va ijodkorlik haqidagi munozaralarni keltirib chiqardi, chunki sun’iy

intellekt tizimlari badiiy mazmun yaratishda ishtirok etmoqda (Francke va Alexander, 2022).

Virtual reallik (VR) texnologiyalarining paydo bo‘lishi tomoshabinlarning san’at bilan

munosabatini tubdan o‘zgartirdi. VR texnologiyalari jismoniy cheklovlarni bartaraf etuvchi g‘arq

bo‘lish tajribasini yuzaga keltiradi, bu esa foydalanuvchilarga uzoq masofadan turib virtual

san’at galereyalari va installyatsiyalarini o‘rganish imkonini beradi. Tadqiqotlar shuni

ko‘rsatmoqdaki, VR san’at ko‘rgazmalari hissiy bog‘lanish va qulaylikni oshirishi, shuningdek,

badiiy ifoda va tomoshabinlar bilan o‘zaro aloqaning yangi yo‘llarini taqdim etishi mumkin

(López-Rodríguez va boshqalar, 2024). Bundan tashqari, VR ilovalar san’at va madaniyatga

kirishni demokratlashtirish bo‘yicha muhim rol o‘ynadi, bu esa turli ijtimoiy kelib chiqishga ega

bo‘lgan insonlarga butun dunyo bo‘ylab muzeylar va madaniy ob’ektlarga virtual tashrif

buyurish imkonini yaratdi (Wang & Li, 2017).

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

332

Informatika madaniy merosni saqlash va tarqatishda muhim rol o‘ynaydi. 3D modellashtirish va

virtual rekonstruksiya kabi raqamli texnologiyalar artefaktlarni hujjatlashtirish va saqlash

imkonini beradi, ularning uzoq umr ko‘rishi va foydalanish imkoniyatini ta’minlaydi. Madaniy

merosni saqlashda metakoinot platformalarini qo‘llash immersiv ta’lim tajribalarini yaratish va

global foydalanish imkoniyatini targ‘ib qilish uchun o‘rganilgan (Poulopoulos va Wallace, 2024).

Bundan tashqari, Bern san’at universitetida raqamli san’at va madaniy merosni saqlash bo‘yicha

amaliy fanlar magistri dasturi kabi tashabbuslar madaniy boyliklarni muhofaza qilishda

konservatsiya, axborot fanlari va media texnologiyalarini birlashtirish bo‘yicha fanlararo sa’y-

harakatlarga misol bo‘la oladi (Lurk, 2013).

Raqamli san’at va informatika sohalarining tutashgan nuqtasi fanlararo hamkorlikni

rag‘batlantiradi, san’atkorlar, kompyuter mutaxassislari va madaniyat sohasidagi kasbdoshlarni

bir joyga to‘playdi. Bunday hamkorliklar badiiy g‘oya va texnologik mahoratni uyg‘unlashtirgan

innovatsion loyihalarni yuzaga keltiradi. Natijada san’atning an’anaviy tushunchalariga yangicha

yondashuv va uning imkoniyatlarini kengaytiruvchi asarlar yaratiladi. Misol uchun, madaniy

informatika sohasi insoniyat madaniyati va merosini saqlash, uzatish va shakllantirishda axborot

texnologiyalarining ahamiyatini alohida ta’kidlaydi (Illinoys universiteti, 2025). Turli sohalarni

birlashtirish orqali, bu hamkorlikdagi sa’y-harakatlar badiiy ijod va madaniy merosni

saqlashning yangi usullari va asoslarini ishlab chiqishga hissa qo‘shadi.

XULOSA

Raqamli san’at va informatika o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik san’atni yaratish, tajriba orttirish va

saqlash usulini shakllantirishda davom etadigan dinamik va rivojlanayotgan sohadir. Hisoblash

vositalari, immersiv texnologiyalar va fanlararo hamkorlikni joriy etish orqali san’atkorlar va

madaniyat muassasalari ijodiy ifoda va merosni asrab-avaylash chegaralarini qayta belgilamoqda.

Texnologiyalar rivojlanib borar ekan, san’at va informatika o‘rtasidagi uyg‘unlik

innovatsiyalarni rag‘batlantirish va madaniy tajribalarning ommabopligi hamda barqarorligini

ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1. Francke, A. va Alexander, R. (2022). Generativ sun’iy intellekt va algoritmik san’at: Ma’no

talqinini o‘zgartirish va subyekt-obyekt muammosini qayta ko‘rib chiqish. Global Journal of

Computer

Science

and

Technology,

23(6).

Manbasi:

https://digitalcommons.lindenwood.edu/faculty-research-

papers/461/globaljournals.org+2digitalcommons.lindenwood.edu+2ResearchGate+2

2. Illinoys

universiteti.

(2025).

Madaniy

informatika

va

meros.

Manba:

https://ischool.illinois.edu/research/areas/cultural-informatics-and-heritageSchool

of

Information Sciences

3. Lecci, A. (2023). Auro Leccining algoritmik san’ati: Kompyuterni fikrlovchi hamkorga

aylantirish

yo‘lida.

Leonardo,

57(3),

327-335.

https://doi.org/10.1162/leon_a_02345direct.mit.edu

4. López-Rodríguez, M., Rodríguez-Pérez, V. va López Rodríguez, A. F. (2024). Immersiv va

virtual ko‘rgazmalar: San’at haqida mulohaza. Arts & Communication, 10(1), 1-15.

https://doi.org/10.36922/ac.3688ResearchGate

5. Lurk, T. (2013). Raqamli san’at va madaniy merosni saqlash: Magistratura dasturi. CeroArt,

(9).

6.

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

333

7. Poulopoulos, V. va Wallace, M. (2024). Raqamli texnologiyalar va madaniy merosda

ma’lumotlarning o‘rni: o‘tmish, bugun

va kelajak. Heritage, 7(1), 1-15.

https://doi.org/10.3390/heritage7010001ResearchGate

8. Wang, Y. va Li, X. (2017). Virtual reallik texnologiyasining san’atni baholashga ijtimoiy-

madaniy ta’siri. Xalqaro gumanitar va ijtimoiy fanlar jurnali, 7(3), 45-52. Manba:

https://carijournals.org/journals/index.php/IJHSS/article/download/1432/1745/4536