INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
605
TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH VA BO‘SH ISH O‘RINLARINI YARATISH
Djurayeva Dilfuzaxon Mirzosharifovna
Fargʻona viloyati Rishton tumani 1-son Politexnikumi biznes asoslari o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy iqtisodiy taraqqiyot sharoitida tadbirkorlikni
rivojlantirishning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadbirkorlik faoliyatining iqtisodiy va
ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashdagi roli, xususan, bo‘sh ish o‘rinlari yaratish, aholi bandligini
oshirish, kambag‘allikni qisqartirishdagi funksiyalari ochib berilgan. O‘zbekiston
Respublikasida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan davlat siyosati, qonunchilik
asoslari, moliyaviy yordam mexanizmlari va amaliy natijalar asosida tahliliy yondashuv
bildirilgan. Shuningdek, yoshlar va ayollar tadbirkorligini rivojlantirishda mavjud imkoniyatlar
va istiqbolli yo‘nalishlar yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: tadbirkorlik, bo‘sh ish o‘rinlari, aholi bandligi, iqtisodiy islohotlar, kichik biznes,
davlat qo‘llab-quvvatlovi, innovatsion tadbirkorlik, yoshlar tadbirkorligi, ijtimoiy barqarorlik,
mehnat bozori.
Jahon iqtisodiyotida yuz berayotgan o‘zgarishlar, texnologik taraqqiyot va global
raqobatning kuchayishi sharoitida mamlakatlar oldida turgan asosiy vazifalardan biri —
iqtisodiy o‘sishni ta’minlash va aholining hayot darajasini yaxshilashdir. Bunda, ayniqsa,
tadbirkorlikni rivojlantirish
va
bandlik masalalarini hal etish
muhim strategik
yo‘nalishlardan biri sifatida maydonga chiqmoqda. Chunki tadbirkorlik — bu nafaqat iqtisodiy
faoliyat turi, balki jamiyatda yangilikka intilish, tashabbuskorlik, mustaqil qaror qabul qilish
kabi ijtimoiy-psixologik jihatlarni o‘zida mujassam etgan tizimli faoliyatdir.
Ayniqsa, aholi sonining yil sayin ortib borayotgani, yoshlar salmog‘ining yuqoriligi va
mehnat bozorining dinamik rivojlanishi sharoitida yangi ish o‘rinlariga bo‘lgan ehtiyoj kundan-
kunga kuchaymoqda. Shunday sharoitda xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash, yangi tadbirkorlik
subyektlarini shakllantirish va ularni iqtisodiyotga faol jalb qilish — bandlik masalasining hal
qiluvchi omilidir.
O‘zbekiston Respublikasida 2017-yildan buyon olib borilayotgan chuqur iqtisodiy
islohotlar, jumladan, xususiy mulkni himoya qilish, tadbirkorlik uchun erkin muhit yaratish,
soliq yukini kamaytirish va byurokratik to‘siqlarni bartaraf etish borasidagi chora-tadbirlar
aynan tadbirkorlikni rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Xususan, “Har bir oila – tadbirkor”,
“Yoshlar – kelajagimiz”, “Ayollar daftari” kabi ijtimoiy-iqtisodiy dasturlar orqali aholining
keng qatlamlarini ish bilan ta’minlash imkoniyati paydo bo‘lmoqda.
Bugungi kunda iqtisodiy siyosatda raqamli texnologiyalar, innovatsion g‘oyalar va
zamonaviy menejment yondashuvlariga asoslangan tadbirkorlik yo‘nalishlariga ustuvor
ahamiyat berilmoqda. Bu esa bozor infratuzilmasining takomillashuvi, yangi ishlab chiqarish
quvvatlarining barpo etilishi va, eng asosiysi,
bo‘sh ish o‘rinlarining ko‘payishiga
sabab
bo‘lmoqda. Demak, tadbirkorlikni rivojlantirish bilan bandlik masalasi o‘zaro chambarchas
bog‘liq bo‘lib, ularni birgalikda tahlil qilish va strategik yondashuv asosida rivojlantirish
zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotning ajralmas bo‘lagi hisoblanadi.
Tadbirkorlik – barqaror iqtisodiy taraqqiyotning asosiy omili.
Tadbirkorlik
mamlakat iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchi sifatida nafaqat mahsulot va xizmatlar
ishlab chiqarishni kengaytiradi, balki soliq tushumlarini ko‘paytiradi, ichki va tashqi bozorga
innovatsion mahsulotlar bilan chiqish imkonini yaratadi. Tadbirkorlar faoliyatining kengayishi
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
606
sanoat, xizmat ko‘rsatish, qishloq xo‘jaligi, axborot texnologiyalari va boshqa sohalarda turli
ish o‘rinlarini shakllantiradi. Bu esa o‘z navbatida milliy daromadning o‘sishi, aholi turmush
darajasining oshishi va ijtimoiy tenglikning mustahkamlanishiga xizmat qiladi.
Tadbirkorlik faoliyati, ayniqsa, iqtisodiyoti transformatsiyalanayotgan davlatlar uchun
alohida ahamiyatga ega. O‘zbekistonda tadbirkorlik sektori yalpi ichki mahsulotning salmoqli
qismini tashkil qilmoqda. Jumladan, 2023-yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik ulushi
YAIMning 52 foizidan oshdi. Bu ko‘rsatkich iqtisodiyotning moslashuvchan va innovatsion
rivojlanayotganligini ifodalaydi.
Tadbirkorlik orqali bandlik muammosini hal qilish imkoniyatlari.
Bandlik — bu
iqtisodiy taraqqiyot bilan uzviy bog‘liq ijtimoiy muammo. Rivojlangan davlatlar tajribasiga
nazar tashlansa, bandlik darajasi yuqori bo‘lgan mamlakatlarda tadbirkorlik faoliyati keng
ko‘lamda yo‘lga qo‘yilgan. O‘zbekistonda ham so‘nggi yillarda ushbu yo‘nalishda muhim
siljishlar kuzatilmoqda. Tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish orqali quyidagi ijtimoiy-iqtisodiy
natijalarga erishish mumkin:
yangi ish o‘rinlarini yaratish va ishsizlik darajasini kamaytirish;
aholining daromad manbalarini ko‘paytirish;
qishloq joylarda iqtisodiy faollikni oshirish;
yoshlar va ayollar bandligini ta’minlash;
migratsiya oqimini kamaytirish.
Masalan,
“Yoshlar – kelajagimiz”
davlat dasturi doirasida 2022–2023 yillarda 100
mingdan ortiq yoshlar o‘z biznesini boshladi va minglab yangi ish o‘rinlari yaratildi.
Shuningdek,
"Ayollar daftari"
,
"Temir daftar"
kabi ijtimoiy dasturlar orqali ehtiyojmand
qatlam vakillari biznesga jalb qilinmoqda.
Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashda davlat siyosatining o‘rni.
Mamlakatda
tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida
belgilanmoqda. Bu borada qabul qilinayotgan farmon va qarorlar, normativ-huquqiy hujjatlar,
byurokratik to‘siqlarni bartaraf etish va moliyaviy resurslarga erkin kirishni ta’minlash bo‘yicha
qilinayotgan sa’y-harakatlar muhim rol o‘ynamoqda. Jumladan:
yangi korxona ochish uchun soddalashtirilgan tartiblar joriy etilgan;
soliq va bojxona imtiyozlari bilan ta’minlash mexanizmi kengaytirilgan;
biznes inkubatorlar
,
erkin iqtisodiy zonalar
va
raqamli platformalar faoliyati yo‘lga
qo‘yilgan;
tadbirkorlarga subsidiyalar, imtiyozli kreditlar va grantlar berilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 13-apreldagi “Tadbirkorlikni
rivojlantirish orqali aholi bandligini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ushbu
siyosatning amaliy ifodasidir.
Innovatsion va raqamli tadbirkorlik – zamonaviy tendensiyalar.
XXI asrda
an’anaviy tadbirkorlik shakllari bilan bir qatorda innovatsion, axborot texnologiyalariga
asoslangan tadbirkorlik shakllanmoqda. Raqamli platformalar, onlayn xizmatlar, elektron savdo
va “startap” loyihalar orqali ish o‘rinlari nafaqat yirik korxonalarda, balki kichik uy
sharoitlarida ham yaratilmoqda.
Raqamli tadbirkorlikning afzalliklari:
ish boshlash uchun kam xarajat talab qilinadi;
masofaviy (onlayn) ishlash imkoniyati mavjud;
yoshlar uchun mos va qulay;
qisqa vaqt ichida ish o‘rinlari sonini ko‘paytirish mumkin.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
607
O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyotga o‘tishi bilan bu yo‘nalishdagi ish o‘rinlari
ko‘pligi ayniqsa dolzarb bo‘lmoqda. Masalan, “IT Park” rezidentlari sonining oshishi bilan
yuzlab dasturchi, dizayner, kontent yaratuvchilari va boshqa soha mutaxassislari ish bilan
ta’minlandi.
Tadbirkorlikda ijtimoiy mas’uliyat va barqarorlik tamoyillari.
Tadbirkorlik faqat
iqtisodiy foyda olish manbai emas, balki ijtimoiy mas’uliyatga ega faoliyat turidir. Ijtimoiy
tadbirkorlik shakllari – nogironligi bo‘lgan shaxslar, kam ta’minlangan oilalar, yoshlar va
ayollarni ishga jalb etuvchi korxonalar soni ortib bormoqda. Shuningdek, ekologik barqarorlik,
iqlim o‘zgarishiga moslashish, yashil iqtisodiyot tamoyillariga asoslangan tadbirkorlik turlari
ham ko‘plab ish o‘rinlari yaratish imkonini bermoqda.
Bugungi globallashuv va iqtisodiy raqobat kuchayib borayotgan davrda har bir
davlatning barqaror taraqqiyoti, ijtimoiy barqarorlik va aholi farovonligini ta’minlashda
tadbirkorlikning o‘rni beqiyos
dir. Aynan ushbu faoliyat sohasi orqali yangi ish o‘rinlari
yaratiladi, aholining turmush darajasi oshadi, mehnat bozoridagi bosim kamayadi va
innovatsion yondashuvlar rivoj topadi.
O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda olib borilayotgan iqtisodiy islohotlar,
qonunchilikdagi soddalashtirishlar, imtiyozlar, moliyaviy va ma’naviy qo‘llab-quvvatlash
mexanizmlari tadbirkorlikni jadallik bilan rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Bu esa o‘z
navbatida,
bo‘sh ish o‘rinlari sonining ko‘payishiga
, ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi
qatlamlarini iqtisodiy jarayonlarga jalb etishga va bandlik darajasini oshirishga zamin
yaratmoqda. Shuningdek, yoshlar, ayollar va ehtiyojmand fuqarolar o‘rtasida tadbirkorlik
tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash orqali ularning o‘zini o‘zi band qilishi, jamiyatda faol
fuqarolik pozitsiyasini egallashi uchun real sharoit yaratilmoqda. Ayniqsa, raqamli va
innovatsion tadbirkorlik turlarining rivojlanishi zamonaviy ish o‘rinlari yaratishda yangi
bosqichni boshlab bermoqda.
Xulosa qilib aytganda,
tadbirkorlikni rivojlantirish – bu nafaqat iqtisodiy
taraqqiyot garovi, balki ijtimoiy barqarorlik, bandlik va aholining turmush farovonligi
kafolatidir.
Shu bois mazkur yo‘nalishni izchil qo‘llab-quvvatlash, zamon talablariga
moslashtirish va har tomonlama rag‘batlantirish kelajakdagi barqaror rivojlanishning muhim
strategiyasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov I.A., Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch, Ma’naviyat, Toshkent, 2008, 176 bet.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va
aholi bandligini ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori, PQ–5079-son, 2021-yil 13-
aprel.
3. Tursunov B.O., Tadbirkorlik asoslari, “Fan va texnologiya”, Toshkent, 2020, 284 bet.
4. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi rasmiy hisobotlari,
(2023–
2024 yillar).
5. Raxmonov A.S., Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirish muammolari va istiqbollari,
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” jurnali, 2022, №3, 42–48-betlar.
6. Moliya vazirligi huzuridagi Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi materiallari,
7. Dehqonov U., Innovatsion tadbirkorlik va raqamli iqtisodiyot, “Ilm, fan va taraqqiyot”
jurnali, 2023, №1, 55–60-betlar.
