ZAMONAVIY QUROL-ASLAHALARNING RIVOJLANISH BOSQICHLARI

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

567

ZAMONAVIY QUROL-ASLAHALARNING RIVOJLANISH BOSQICHLARI

B.H.Mahmudov

Chirchiq oliy tank qo‘mondonlik muxandislik bilim yurti

dotsent, qurollanish va otish kafedrasi boshlig'i

Annotatsiya:

Mazkur maqolada zamonaviy qurol-aslahalarning tarixiy shakllanishi, ilmiy-

texnik taraqqiyot natijasida yuzaga kelgan yangiliklar va hozirgi kunda qoʻllanilayotgan ilgʻor

qurol tizimlari haqida fikr yuritiladi. Shuningdek, qurollanish poygasining harbiy harakatlar va

xalqaro xavfsizlik muvozanatiga ta’siri ham tahlil qilinadi.

Kalit so'zlar:

qadimgi davr qurollari, о‘rta asrlar qurollari, dastlabki o‘qotar qurollar,

zamonaviy qurollar, qurol rivojlanishi.

Аннотация:

В этой статье будет проанализировано оружие, используемое в современных

вооруженных конфликтах, и пути его развития. В статье рассматриваются виды

современного оружия, их технические характеристики и области применения. Также

обсуждались тенденции развития вооружений в будущем и их влияние на вооруженные

конфликты.

Ключевые слова:

древнее оружие, средневековое оружие, раннее огнестрельное оружие,

современное оружие, развитие оружия.

Abstract:

This article discusses the historical development of modern weapons, innovations

resulting from scientific and technological progress, and advanced weapons systems currently

in use. It also analyzes the impact of the arms race on military operations and the balance of

international security.

Keywords:

ancient weapons, medieval weapons, early firearms, modern weapons, weapon

development

KIRISH

Zamonaviy qurolli mojarolarda qo'llanilayotgan qurol-aslaha va ularning rivojlanish

yo'nalishlari mavzusi hozirgi kunda juda dolzarb hisoblanadi. Insoniyat tarixida qurol-aslaha

har doim muhim ahamiyat kasb etgan. Ular orqali xalqlar oʻz erkinliklarini himoya qilgan,

resurslar uchun kurash olib borgan va kuchlar muvozanatini ta’minlashga intilgan. XX–XXI

asrlarda qurol-aslahalarning rivojlanishi o‘zining eng yuqori bosqichiga yetdi. Ushbu maqolada

zamonaviy qurollarning shakllanishi, rivojlanish omillari va zamonaviy urushlardagi oʻrni

yoritib beriladi.

1. Qadimgi davr qurollari.

Qadimgi davrlarda odamlar sodda tosh va yog‘och

qurollardan foydalanganlar. Misr, Mesopotamiya va Rim imperiyalarida bronza va temirdan

yasalgan qilichlar, qalqonlar va nayzalar keng qo‘llanilgan.

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

568

Qadimgi davr tosh qurollar

Misr, Mesopotamiya va Rim imperiyalarida bronza va temirdan yasalgan qilichlar

2. O‘rta asrlar qurollari.

Bu davrda sovutlar, qilichlar, nayzalar va kamonlar asosiy

qurol-aslaha hisoblangan. Shuningdek, o‘rta asrlarda ballista, trebuchet va katapulta kabi tortish

moslamalari harbiy texnikalarning muhim qismi bo‘lgan.

Sovutlar va qilichlar

Nayzalar va kamonlar

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

569

Trebuchet

Katapulta

Ballista

3. O‘qotar qurollarning paydo boʻlishi.

XV asrda poroxning harbiylashtirilishi

natijasida musketlar, miltiqlar va to‘plar armiyalarda paydo bo‘ldi. Bu davr janglarining

taktikasi tubdan o‘zgardi.

Musketlar va miltiqlar

To‘plar

To‘plar

4. XX asr: Sanoat va texnologiyalar inqilobi.

Ikki jahon urushi davomida tanklar,

harbiy aviatsiya, avtomatlar, mina va artilleriya tizimlari keng rivojlandi. 1945 yilda AQSH

tomonidan qo‘llanilgan atom bombasi global qurollanish poygasining boshlanishiga sabab

bo‘ldi

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

570

О‘qotar qurollar

Pulemyotlar

Granatamyotlar

Tanklar

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

571

Jangovar texnikalar

Artilleriya tizimlari

Harbiy aviatsiya

Minalar

Atom bomba

5. Zamonaviy qurol-aslahalar.

Hozirgi kunda sun’iy intellekt asosida ishlaydigan, aniq

nishonga yo‘naltiriluvchi, avtomatlashtirilgan qurol tizimlari ishlab chiqilmoqda. Dronlar,

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

572

lazerli qurollar, elektromagnit to‘plar, kiberqurollar va sun’iy yo‘ldosh texnologiyalari yangi

avlod urushining negizini tashkil qilmoqda. Ular orqali xavfsiz masofadan dushmanni yo‘q

qilish mumkin.

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

573

Turli dron turlari

Gipertovushli qurollar -

Bu raketalar soniyalar ichida minglab km masofani bosib

o‘tishi mumkin. AQSH, Rossiya va Xitoy gipertovushli qurollar ishlab chiqarishda yetakchi

hisoblanadi. Ularning asosiy ustunligi — to‘satdan zarba berish va uning oldini olishning

murakkabligidir.

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

574

Gipertovushli qurollar

Sun’iy intellekt (AI) asosidagi avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari (C4ISR) -

AI asosidagi avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari jangovar qarorlarni qabul qilishda inson

aralashuvisiz ishlash imkonini beradi. Bu tezkor va aniq harakatlarga olib keladi.

C4ISR

— buyruq, nazorat, aloqa, kompyuterlashtirish va kuzatuv tizimlari jangda qaror

qabul qilishni avtomatlashtiradi. Bu tizim orqali jangda tezkor harakat qilish, dushmanning

harakatini kuzatish va samarali boshqaruv ta’minlanadi. Harbiy razvedka, boshqaruv va

logistika sohalarida sun’iy intellektdan samarali foydalanilmoqda.

Tezkor qaror qabul qilish imkoni, jangovar tezkorlik va harakatchanlik

-

Zamonaviy qurollar axborotni tezkor yig‘ish, qayta ishlash va tahlil qilish orqali harbiylar

uchun juda katta tezkorlikni ta’minlaydi. Harbiy robotlar va modul qurol tizimlari orqali harbiy

harakatlar tezkorlik bilan amalga oshiriladi. Bunday qurollar maxsus hududlardagi manevrlar

samaradorligini oshiradi.

C4ISR tizimi diagrammasi

Harbiy operatsiyalarda axborot ustunligi -

Zamonaviy qurollar orqali real vaqtda

axborot yig‘ish va tahlil qilish imkoni bor. Bu jangovar qarorlarni aniq va tez qabul qilishga

yordam beradi. Zamonaviy harbiy harakatlar axborotni egallash va dushmanning axborot

tizimini izdan chiqarishga asoslanadi. Shu jihatdan kiber qurollar muhim ahamiyatga ega.

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

575

Mudofaa va hujumdagi mutanosiblik -

Zamonaviy qurollar jang maydonida faqat

hujum uchun emas, balki mudofaa maqsadida ham foydalaniladi. Ayniqsa, Iron Dome bunga

yaqqol misoldir.

Aniqlik va kuchaytirilgan samaradorlik -

Yuqori aniqlikdagi qurollar kam sonli kuch

bilan katta ta’sir ko‘rsatish imkonini beradi. Bu esa resurslar tejamkorligini ta’minlaydi.

6. Zamonaviy qurollarni zamonaviy urushlardagi oʻrni.

Ozarbayjon-Armaniston mojarosi misolida (2020)

- Ozarbayjon Turkiya va Isroildan

xarid qilingan dronlar yordamida Armaniston pozitsiyalarini aniq aniqlash va yo‘q qilishga

erishdi.

Turkiyaning

Bayraktar TB2

droni Liviya, Suriya va Ozarbayjon-Armaniston

mojarosida samarali qo‘llanildi.

Bayraktar TB2

Ukraina-Rossiya urushi misolida (2022-2024) -

Ushbu nizoda dronlar, kiber hujumlar

va sun’iy intellekt, Starlink, GPS boshqaruvli raketa tizimlari jangovar harakatlarda to‘g‘ridan-

to‘g‘ri keng qo‘llanildi. Bu esa zamonaviy qurollarning jangga ta’sirini yaqqol ko‘rsatdi.

Masalan, Ukrainada

Bayraktar TB2

dronlarining samarasi ko‘plab misollarda tasdiqlandi.

Starlink

Bayraktar TB2

Izrail va XAMAS o‘rtasidagi to‘qnashuvlar misolida (Iron Dome)

— zenit mudofaa

tizimi orqali yuzlab raketalarni yo‘q qilish mumkinligi isbotlandi. Bu tizim real vaqtda himoya

mexanizmlarining qiymatini ko‘rsatdi.

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

576

Iron Dome tizimi

Iron Dome tizimi ishlayotgan paytda

7. Zamonaviy qurollar bilan bog‘liq xavf-xatarlar.

Suverenitet va inson huquqlari xavfi -

Avtomatik qurollar mustaqil qaror qabul qilish

orqali inson huquqlariga tahdid solishi mumkin. Misol uchun, nishon tanlashdagi xatolar fojiali

oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Kiber xavfsizlik -

Zamonaviy qurollar kiberhujumlarga duchor bo‘lishi va butun

boshqaruv tizimini ishdan chiqarishi mumkin. Bu esa umumiy mudofaa tizimlarining zaif

tomoni hisoblanadi.

Sun’iy intellektni integratsiyalash -

Kelajakda qurollar nafaqat boshqaruvda, balki

mustaqil strategik fikrlash imkoniyatiga ega bo‘lishi kutilmoqda. Bu esa “aqlli armiya”

konsepsiyasini ro‘yobga chiqaradi.

Kosmosda harbiy harakatlar -

Superdavlatlar kosmik qurollanishga jiddiy e’tibor

qaratmoqda. Bu harbiy muvozanatni o‘zgartirishi va yer orbitasidagi nazorat uchun kurashni

oshirishi mumkin.

XULOSA

Qurol-aslahalarning rivojlanish bosqichlari insoniyat tarixidagi muhim o‘zgarishlar

bilan chambarchas bog‘liqdir. Zamonaviy qurollarning imkoniyatlari ulkan bo‘lishi bilan birga,

ularning nazoratsiz qo‘llanishi global xavfsizlikka tahdid solmoqda. Shu bois, texnologik

yutuqlar bilan bir qatorda harbiy va siyosiy barqarorlikni ta’minlash ham muhim ahamiyat kasb

etadi.

ADABIYOTLAR:

1. Vikipediyadan olingan material - bepul ensiklopediya.

2. Internet ma’lumotlari. AQ-9 Reaper droni, C4ISR diagrammasi, Bayraktar TB2 droni, Iron

Dome tizimi, Kosmik qurol prototiplari:

3. - https://www.af.mil/About-Us/Fact-Sheets/Display/Article/104470/mq-9-reaper/

4. - https://www.defense.gov/Multimedia/Photos/igphoto/2002669280/

5.

-

https://militaryembedded.com/unmanned/counter-uas/laser-weapon-prototype-proves-

itself-against-moving-targets

6.

-

https://baykartech.com/en/uav/bayraktar-tb2/