Авторы

  • Amondavlatov Tashmamat
    Termiz davlat pedagogika instituti Jismoniy madaniyat kafedrasi o`qituvchisi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.ijsr.129791

Ключевые слова:

para dzyudo ko‘zi ojiz sportchilar biomekanika harakat koordinatsiyasi sensor kompensatsiya adaptiv jismoniy tayyorgarlik

Аннотация

Ushbu maqola ko‘zi ojiz sportchilar uchun para dzyudo mashg‘ulotlarining biomekanik va funksional asoslarini yoritishga bag‘ishlangan. Unda harakat koordinatsiyasi, tananing statik va dinamik muvozanatini saqlash, tayanch-harakat tizimining moslashuvi, shuningdek, sensor kompensatsiya mexanizmlari tahlil qilinadi. Muallif amaliy biomekanik yondashuvlar, dzyudo uslublarining ko‘zi ojiz sportchilar uchun moslashtirilgan variantlari hamda ular uchun samarali mashg‘ulot rejimlarini ishlab chiqish bo‘yicha metodik tavsiyalarni taqdim etadi.


background image

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

673

KO‘ZI OJIZ SPORTCHILAR UCHUN PARA DZYUDO MASHG‘ULOTLARINING

BIOMEKANIK VA FUNKSIONAL ASOSLARI

Amondavlatov Tashmamat

Termiz davlat pedagogika instituti

Jismoniy madaniyat kafedrasi o`qituvchisi

ANNOTATSIYA.

Ushbu maqola ko‘zi ojiz sportchilar uchun para dzyudo mashg‘ulotlarining

biomekanik va funksional asoslarini yoritishga bag‘ishlangan. Unda harakat koordinatsiyasi,

tananing statik va dinamik muvozanatini saqlash, tayanch-harakat tizimining moslashuvi,

shuningdek, sensor kompensatsiya mexanizmlari tahlil qilinadi. Muallif amaliy biomekanik

yondashuvlar, dzyudo uslublarining ko‘zi ojiz sportchilar uchun moslashtirilgan variantlari

hamda ular uchun samarali mashg‘ulot rejimlarini ishlab chiqish bo‘yicha metodik tavsiyalarni

taqdim etadi.

KALIT SO‘ZLAR:

para dzyudo, ko‘zi ojiz sportchilar, biomekanika, harakat koordinatsiyasi,

sensor kompensatsiya, adaptiv jismoniy tayyorgarlik

АННОТАЦИЯ .

В статье рассматриваются биомеханические и функциональные основы

тренировок по парадзюдо для спортсменов с нарушением зрения. Анализируются

особенности координации движений, поддержания постурального и динамического

равновесия, адаптация опорно-двигательного аппарата, а также сенсорные механизмы

компенсации. Автор предлагает практические рекомендации по использованию

адаптивных биомеханических подходов и методик подготовки, соответствующих

возможностям слепых и слабовидящих дзюдоистов.

КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА:

парадзюдо, незрячие спортсмены, биомеханика, координация

движений, сенсорная компенсация, адаптивная физическая подготовка

ABSTRACT.

This article explores the biomechanical and functional foundations of para-judo

training for visually impaired athletes. It examines movement coordination, postural and

dynamic balance, musculoskeletal system adaptation, and sensory compensation mechanisms.

The author provides methodological recommendations for implementing adaptive biomechanics

and training strategies specifically tailored to the needs of blind and visually impaired judokas.

KEYWORDS:

para-judo, visually impaired athletes, biomechanics, movement coordination,

sensory compensation, adaptive physical training

KIRISH

Zamonaviy sportda imkoniyati cheklangan shaxslarning faol ishtiroki, xususan, para sport

turlarining rivojlanishi, ularni jismoniy, ruhiy va ijtimoiy salohiyatini ochish imkonini

bermoqda. Para dzyudo — bu ko‘zi ojiz va ko‘rishida nuqsoni bor sportchilar uchun maxsus

moslashtirilgan kurash sport turi bo‘lib, u nafaqat musobaqaviy faoliyat, balki sportchilarning

hayot sifatini oshirishga xizmat qiluvchi reabilitatsion vosita sifatida ham qaralmoqda. Para

dzyudo mashg‘ulotlari oddiy dzyudo elementlariga asoslangan bo‘lsa-da, bunda ko‘rish


background image

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

674

qobiliyatining yo‘qligi yoki chegaralanganligi sababli harakatlarni idrok etish, muvozanatni

saqlash, qaror qabul qilish va fazoviy yo‘naltirilishni amalga oshirish tamoyillari tubdan farq

qiladi. Shu sababli, mashg‘ulot tizimi faqat umumiy jismoniy tayyorgarlik emas, balki tananing

kompensator imkoniyatlariga asoslangan maxsus biomekanik va funksional yondashuvlarni

ham o‘z ichiga olishi zarur. Ko‘zi ojiz sportchilarda harakatni boshqarishda eshitish, sezgi,

vestibulyar va taktil tayanish mexanizmlarining ahamiyati ortadi, bu esa ularning tayanch-

harakat tizimini turlicha faollashtirishni talab qiladi. Biroq mavjud o‘quv-uslubiy adabiyotlar

ko‘proq umumiy yondashuvlarga asoslangan bo‘lib, nogironligi bo‘lgan sportchilar, ayniqsa,

ko‘zi ojizlar uchun amaliy mashg‘ulot rejimlari, individual biomekanik strategiyalar,

muvozanat va postural boshqaruv bo‘yicha ilmiy asoslangan materiallar yetarli emas. Shu

sababli, ushbu maqola para dzyudo sportchilari uchun mashg‘ulotlarni ishlab chiqishda ularning

anatomik-funksional va sensor imkoniyatlarini hisobga olgan holda amaliy biomekanik va

funksional asoslarni yoritishga qaratiladi. Maqola doirasida koordinatsiya, muvozanat, holat

barqarorligi va harakatlar aniqligini ta’minlovchi mashq komplekslari, sensor kompensatsiyani

faollashtiruvchi yondashuvlar hamda ularni o‘qitishning samarali uslublari ilmiy asosda tahlil

qilinadi.