INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
648
TEMIR YO‘L TRANSPORTIDA YO‘LOVCHI TASHISHNI RIVOJLANTIRISHDA
LOGISTIKANING O‘RNI
Butunov Dilmurod Baxodirovich
Toshkent davlat transport universiteti professori, PhD, professor
Abduqodirov Sardor Asqar o‘g‘li
Toshkent davlat transport universiteti dotsenti, (PhD) dotsent
Toxirjonov Azizbek Murodjon o‘gli
Toshkent davlat transport universiteti, magistratura talabasi
Daminov Shahriyor Asomiddin o‘g‘li
Toshkent davlat transport universiteti, tayanch doktoranti
ABSTRACT:
In recent years, the growth of Uzbekistan’s economy and population has brought
new challenges to the transport sector, particularly in railway transport. The role of railways in
strengthening both domestic and international connections, as well as ensuring environmental
sustainability, is becoming increasingly important. From this perspective, the development of
logistics and the integration of railway transport with other modes of transport is crucial. The
aim of this research is to study the effective application of logistics principles in passenger
transport and explore the possibilities for integrating railway transport with other transport
types. The article discusses the demographic and economic factors influencing the development
of transport infrastructure, as well as the environmental problems arising due to the increase in
population and the growing flow of transport. Additionally, it examines the necessity of
implementing modern logistics approaches in the passenger transport sector and explores
opportunities for improving Uzbekistan’s transport system through the integration of various
transport modes.
KEYWORDS:
Railway transport, logistics, transport integration, environmental sustainability,
demographic growth, tourism, transport infrastructure.
ANNOTATSIYA:
So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotining o‘sishi va aholining
ko‘payishi transport sohasida, ayniqsa temiryo‘l transportida yangi chaqiriqlarni keltirib
chiqarmoqda. Temir yo‘lning ichki va xalqaro aloqalarni mustahkamlashdagi, shuningdek
ekologik barqarorlikni ta’minlashdagi roli tobora muhimroq bo‘lib bormoqda. Shu nuqtai
nazardan, logistika rivoji va temir yo‘l transportining boshqa transport turlari bilan
integratsiyasi katta ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi – yo‘lovchi tashish
sohasida logistika prinsiplari samarali qo‘llanilishini va temir yo‘l transportini boshqa transport
turlari bilan integratsiya qilish imkoniyatlarini o‘rganishdir. Maqolada transport
infratuzilmasining rivojlanishiga ta’sir qiluvchi demografik va iqtisodiy omillar, shuningdek,
aholi sonining o‘sishi va transport oqimlarining ko‘payishi natijasida yuzaga kelayotgan
ekologik muammolar ko‘rib chiqiladi. Bundan tashqari, yo‘lovchi tashish sohasida zamonaviy
logistika yondashuvlarini joriy etish zarurati va O‘zbekiston transport tizimini turli transport
turlarining integratsiyasi orqali yaxshilash imkoniyatlari o‘rganiladi.
KALIT SO‘ZLAR:
Temir yo‘l transporti, logistika, transport integratsiyasi, ekologik
barqarorlik, demografik o‘sish, turizm, transport infratuzilmasi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
649
KIRISH
So‘nggi yillarda O‘zbekistonning iqtisodiy o‘sishi va aholi sonining ortishi transport
sohasida yangi chaqiriqlarni yuzaga keltirmoqda. Ayniqsa, temir yo‘l transporti ichki va
xalqaro aloqalarni mustahkamlash, shuningdek ekologik barqarorlikni ta’minlashda muhim rol
o‘ynamoqda. Shuningdek, O‘zbekistonning turizm sohasidagi yuksalishi, aholi migratsiyasi va
boshqa omillar transport tizimini yanada takomillashtirish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Bu
jarayonda temir yo‘l transportining rivojlanishi va uni boshqa transport turlari bilan integratsiya
qilish masalalari ayni paytda eng dolzarb yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda
transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish va zamonaviy logistika yondashuvlarini joriy
etish barcha sohalarda barqaror rivojlanishning muhim tarkibiy qismlaridan biri sifatida
namoyon bo‘lmoqda.
Bugungi kunda jadal rivojlanib borayotgan transport bozorida yuk tashish sohasida logistika
tamoyillari keng qo‘llanilmoqda. Biroq, yo‘lovchi tashish jarayonida, ayniqsa, katta hajmdagi
tashuvlarni amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘lgan temir yo‘l transportida logistika
tamoyillaridan yetarli darajada foydalanilmayapti. Shu sababli, temir yo‘l transporti orqali
yo‘lovchi tashishda logistika tamoyillarini joriy etish masalalari ko‘rib chiqish maqsadga
muvofiq.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Transport infratuzilmasini integratsiyalash va zamonaviy logistika yondashuvlarini joriy
etish orqali O‘zbekistonda samarali va ekologik barqaror transport tizimini yaratish
imkoniyatlari mavjud. Ushbu jarayon, ayniqsa, temir yo‘l transportining boshqa transport turlari
bilan integratsiyasi orqali yo‘lovchi tashishni samarali va qulay tarzda tashkil etishga katta hissa
qo‘shadi. Integratsiyalashgan multimodal transport tizimi yordamida yo‘lovchilar uchun eng
qulay transport variantlarini tanlash va transport oqimlarini optimallashtirish imkoniyatlari
yaratiladi, bu esa jamiyat va iqtisodiyot uchun sezilarli foyda keltiradi [1, 9-12].
Bundan tashqari, bunday tizimlarning amalga oshirilishi nafaqat ekologik toza transportni
rivojlantirishga, balki iqtisodiy samaradorlikni oshirishga ham yordam beradi. Bunday
integratsion yondashuvlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi dunyoning yirik va rivojlangan
davlatlari misolida ko‘rishimiz mumkin [2, 3]. Ushbu davlatlarning tajribasi, O‘zbekistonda
ham shu kabi tizimlarni joriy etishda samarali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda [5, 7].
Shunday qilib, O‘zbekiston transport tizimining integratsiyasi orqali mamlakat ichidagi va
xalqaro miqyosdagi yo‘lovchi tashish imkoniyatlari yanada yaxshilanadi, ekologik
barqarorlikni saqlash va iqtisodiy samaradorlikni oshirishga erishish mumkin.
NATIJA VA MUHOKAMALAR
O‘zbekiston transport tizimining rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatayotgan asosiy omillardan
biri aholi sonining o‘sishi va turizm sohasining jadal kengayib borayotgani hisoblanadi.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2015-yilda O‘zbekiston aholisi 30 mln.dan ortiq bo‘lgan bo‘lsa,
2024-yilga kelib ushbu ko‘rsatkich 37 mln.dan oshdi [5]. Aholi sonining barqaror o‘sishi
mamlakat ichida ham, mintaqaviy va xalqaro miqyosda ham transport xizmatlariga bo‘lgan
talabni oshirmoqda. Bundan tashqari, turizm sektori ham ijobiy dinamikani namoyon qilmoqda.
Quyidagi diagrammada 2017-2024-yillar oralig‘ida O‘zbekistonga tashrif buyurgan xorijiy
turistlar sonining o‘zgarishi aks ettirilgan [6].
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
650
1-
rasm.
2017-2024-yillar kesimida O‘zbekistonga tashrif buyurgan xorijiy turistlar sonining
o‘zgarish dinamikasi
Grafikdan ko‘rinib turibdiki (1-rasm), 2017-2019-yillarda turistlar soni barqaror o‘sib
borgan va 2019-yilda 6,7 mln.ga yetdi. 2020-2021-yillarda esa pandemiya tufayli keskin
pasayish kuzatilgan. Shunga qaramay, 2022-yildan boshlab tiklanish jarayoni boshlangan va
2025-yil yakuniga kelib, mamlakat 12 milliondan ortiq xorijiy mehmonni qabul qilishi
kutilmoqda. Aholi sonining va turizm sohasining bu jadal rivojlanishi transport sohalari oldiga
yangi, yanada jiddiy talablarni qo‘ymoqda. Biroq, mavjud transport tarmoqlari bu talablarni
to‘liq qondira olmayapti. Bugungi kunda O‘zbekistondan faqatgina cheklangan sonli xalqaro
temiryo‘l yo‘nalishlari mavjud bo‘lib, ular asosan qo‘shni davlatlar bilan bog‘lanishni
ta’minlamoqda [7]. Xususan:
Tashkent-Moskva yo‘nalishi (Rossiya bilan);
Tashkent-Almata va Tashkent-Shymkent yo‘nalishlari (Qozog‘iston bilan);
Tashkent-Dushanbe yo‘nalishi (Tojikiston bilan).
Xalqaro yo‘nalishlarda atigi to‘rtta poyezd qatnovi mavjud bo‘lib, ular xorijiy davlatlar
bilan aloqani ta’minlaydi. Ichki marshrutlar mamlakat hududining aksariyat qismini qamrab
olgan bo‘lsa-da, ular tez-tez harakatlanmaydi va ko‘p hollarda “eshikdan eshikka” tamoyiliga
javob bermaydi. Bu ayniqsa qishloq va chekka hududlarda yashovchi aholiga noqulaylik
tug‘diradi, chunki bevosita temir yo‘l aloqasi mavjud emas yoki cheklangan. Ushbu
yo‘nalishlar transport oqimini qisman qamrab oladi, biroq ortib borayotgan turistlar soni va
aholi mobilligini hisobga olganda, mavjud imkoniyatlar yetarli emas. Bunga asosiy muammo
sifatida, yo‘lovchilarni manzilga etkazib berish tizimining samaradorligi bilan bog‘liqdir.
Mavjud yo‘nalishlar faqatgina chegaraviy shaharlar o‘rtasidagi bog‘lanishni ta’minlab, to‘liq
(eshikdan eshikka) xizmatni taqdim etmayapti. Bu esa, yo‘lovchilarni qulay va tezkor ravishda
ko‘zlangan manzilga yetkazish uchun kerakli qulayliklarni taqdim etishda muammolarni
keltirib chiqaradi.
Shu sababli, temir yo‘l transporti va boshqa turdagi transportlarni integratsiyalash orqali,
ya’ni ular o‘rtasida uzviy hamkorlik o‘rnatish orqali, bu muammoni yengish mumkin.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
651
Integratsiya qilish, barcha transport turlarining birlashgan tizimi orqali yo‘lovchi tashishni
yanada samarali va raqobatbardosh qilishga yordam beradi.
1-jadval
O‘zbekistonda transport turlari bo‘yicha yo‘lovchi tashish ko‘rsatkichlari [8]
Integratsiya orqali har bir transport turi o‘zining maxsus kuchli tomonlarini taqdim etib,
eng optimal va samarali yuk tashish hamda yo‘lovchi tashish tizimini yaratish imkonini beradi.
Ekologik jihatdan nisbatan xavfsiz bo‘lgan jamoat transportlari.
Temir yo‘l, avtobus, metro va havo transporti bir-biri bilan hamkorlik qilib, transport
oqimini taqsimlash va yo‘lovchi qismni tenglashtirish orqali tizimdagi barcha yuklamalarni
yanada samarali ravishda boshqarish imkonini yaratadi [8]. Bunday tizim faqatgina yuk
tashishda emas, balki yo‘lovchi tashishda ham samarali bo‘lishi, bir vaqtning o‘zida barcha
transport turlarini birlashtirib, maksimal qulaylik yaratadi. Shu tarzda, temir yo‘l transportining
rivojlanishi uning boshqa transport turlari bilan integratsiyasini talab qiladi, bu esa nafaqat
transport tizimining samaradorligini oshiradi, balki O‘zbekistonning xalqaro miqyosda
mustahkam transport markazi sifatida o‘z o‘rnini yanada kuchaytiradi. Bunday yondoshuv,
shuningdek, ekologik barqarorlikni ta’minlashga ham yordam beradi, chunki integratsiya
qilingan tizimda transport oqimi yanada muvozanatli va kamroq atrof-muhitga zarar etkazuvchi
bo‘ladi.
2-
rasm.
O‘zbekistoning bugungi kundagi ekologik holati va ko‘rsatkichlari
Yillar Avtomobil
trasporti (%)
Metropoliten
transporti (%)
Temir yo‘l
transporti (%)
Havo
transporti (%)
2020 99,0
0,7
0,1
0,2
2022 97,9
1,9
0,1
0,1
2024 95,6
4,1
0,2
0,1
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
652
So‘nggi yillarda O‘zbekiston jahon miqyosida ekologik jihatdan havosi eng iflos
davlatlar sirasiga ko‘p bor kiritildi [9]. Bu holat, mamlakatda sanoat rivojlanishi, transport
tizimining ortib borishi va suv resurslari tanqisligi kabi bir qator omillarga bog‘liq.
“Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti” (JSST) bayonotiga ko‘ra, o‘tgan yillarda
O‘zbekiston dunyo bo‘yicha eng iflos havo indeksiga ega davlat sifatida bir necha bor birinchi
o‘rinni egalladi [9]. Partikulyar moddalar (PM2.5) miqdori JSST tomonidan belgilangan xavfsiz
me’yordan (5 mkg/m³) o‘nlab marta yuqori bo‘ldi.
21-fevral 2024-yil: PM2.5 darajasi – 196 mkg/m³, bu JSST me’yoridan 39,2 baravar
yuqori.
15-mart 2024-yil: PM2.5 darajasi – 224 mkg/m³, bu JSST me’yoridan 44,8 baravar
yuqori.
27-dekabr 2024-yil: PM2.5 darajasi – 224 mkg/m³, bu JSST me’yoridan 44,8 baravar
yuqori.
22-oktabr 2024-yil: PM2.5 darajasi – 166 mkg/m³, bu JSST me’yoridan 33,2 baravar
yuqori.
29-sentabr 2024-yil: PM2.5 darajasi – 166 mkg/m³, bu JSST me’yoridan 33,2 baravar
yuqori.
Joriy yilda ham bir necha bor dunyo shaharlari orasida havo iflosligi bo‘yicha birinchi o‘ringa
chiqdi:
28-yanvar 2025-yil: PM2.5 darajasi – 184 mkg/m³, bu JSST me’yoridan 36,8 baravar
yuqori.
6-mart 2025-yil: PM2.5 darajasi – 16 mkg/m³, bu normal darajadagi ifloslanishga mos
keladi.
3-
rasm.
O‘zbekistoni turli transport turlari tomonidan issiqxona gazlarining chiqindilari ulushi
[10]
Aholi sonining tez o‘sishi, shuningdek, avtomobillar sonining ko‘payishi natijasida
havoning ifloslanishi jiddiy darajaga yetgan. Ayniqsa, Toshkent shahri kabi yirik
metropolislarda havodagi zararli moddalar, asosan, avtomobillar va sanoat korxonalaridan
chiqayotgan ifloslanishlar sababli doimiy ravishda normani oshib ketmoqda.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
653
O‘zbekistonda aholi soni oshgani sari, transport sektorlarida ham ortiqcha yuklanishlar
yuzaga kelmoqda. Shuningdek, ichki va tashqi migratsiya jarayonlarining kuchayishi o‘z
navbatida avtotransportda xarajatlar va ifloslanishning oshishiga olib kelmoqda. Yuqoridagi
diagrammadan ko‘rish mumkin (3-rasm) eng ko‘p issiqxona gazlarini (CO2) avtomobil
transportlari ishlab chiqarmoqda, eng kam ifloslanish darajasi esa temir yo‘l transportiga
tegishli. Yurtimizdagi hozirgi ekologik muammolarni yengillashtirish uchun davlat rahbari
tomonidan jamoat transporti va ekologik toza transport tizimlarini rivojlantirishga alohida
e’tibor qaratilmoqda. Aholi sonining ortishi va shaxsiy avtomobillar sonining ko‘payishi
natijasida yo‘l transporti tizimida, ayniqsa, havoning ifloslanishi, tirbandliklar va yo‘l-transport
hodisalari ko‘payishi kabi jiddiy ekologik va ijtimoiy muammolar yuzaga kelmoqda. Ushbu
omillar nafaqat aholining sog‘lig‘iga, balki iqtisodiyotga ham salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan joriy yilning oxirida yangi ijtimoiy
infratuzilma loyihalarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan yangi qarorlar qabul qilindi. Ushbu
qarorlarga ko‘ra, (20.03.2025) Toshkent shahrida metro tizimining kengaytirilishi
rejalashtirilgan [11]. Xususan, metro liniyasining Tashkent (Pushkin metro bekatidan) –
Toshkent shahri (Toshkent traktor zavodi) bo‘yicha to‘liq uzaytirilishi va yangi 10 ta bekatning
qurilishi natijasida, bu tizim 148 mingga yaqin aholiga xizmat ko‘rsatish imkonini yaratadi.
Ushbu loyihaning amalga oshirilishi, shahar ichidagi transport oqimlarini yengillashtirib, aholi
uchun qulay va ekologik toza transport imkoniyatlarini taqdim etadi. Shuningdek, Toshkentning
janubiy temir yo‘l vokzaligacha metro liniyasining uzaytirilishi rejalashtirilmoqda, bu esa
xalqaro va ichki yo‘lovchi tashish imkoniyatlarini yanada rivojlantiradi. Yaqinda (12.03.2025)
Prezidentning Fransiyaga qilgan rasmiy tashrifi doirasida yangi tramvay tarmog‘ini qurish
bo‘yicha muzokaralar olib borildi [12]. Ushbu loyiha, shuningdek, shahar transportining
ekologik tozalikni ta’minlashga va aholi uchun ko‘proq qulay transport imkoniyatlarini
yaratishga qaratilgan.
Tramvay tizimi, o‘zining energiya samaradorligi va past ifloslanish darajasi bilan
ekologik jihatdan muvofiq keladi. Bundan tashqari, so‘nggi vaqtlarda elektrobuslarni sotib olish
bo‘yicha ham muzokaralar olib borildi, bu esa jamoat transportining ekologik barqarorligini
oshirishga, transport tarmoqlarining modernizatsiyasiga yordam beradi. Elektrli transport
vositalari, o‘zining energiya samaradorligi va atrof-muhitga zararli chiqindilarni kamaytirish
xususiyatlari bilan transport tizimining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Shu
jumladan, Toshkent-Xodjikent o‘rtasida yangi tez yuruvchi elektro poyezd xarid qilindi va
yo‘nalishi qo‘yildi. Bu hududlarda joylashgan dam olish maskanlari va sihatgohlardan
foydalanuvchi mahalliy aholi, balki turistik oqimlarni jalb qilishda ham muhim rol o‘ynamoqda.
Ushbu yo‘nalish, kundalik ravishda 6 marta qatnovni amalga oshirishi va sayohatni qulay va
hamyonbobligi bilan ajralib turadi [13]. Bu kabi transport sohasidagi jadal islohotlar
yo‘lovchilar oqimining oshishiga, ayniqsa, ichki va tashqi migratsiya jarayonlarining
kuchayishiga, O‘zbekistonda yanada samarali va qulay transport tizimini yaratish zaruratini
keltirib chiqaradi. Yechim sifatida barcha transport turlarini (havo, temir yo‘l, avtobus va
metropoliten) yagona multimodal tarmoqda birlashtirishni taklif qilmoqdamiz. Bu tizim
yo‘lovchilarni manzilga yetib borish uchun eng qulay va samarali transport turlarini tanlash
imkonini beradi. Bunday tizim sayohat jarayonini sezilarli darajada soddalashtiradi, iqtisodiy
samaradorlikni oshiradi va yo‘lovchilar uchun qulaylik yaratadi.
Tizimning ishlash mexanizmlari va asosiy tamoyillari. Taklif etilayotgan tizim yagona
raqamli platforma asosida quriladi. Ushbu platforma orqali yo‘lovchilar butun safar davomida
yagona chipta harid qilib olish orqali har xil transport turlaridan foydalanib, o‘z manziliga yetib
borish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Misol uchun, Janubiy Koreyadan kelgan bir sayyoh
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
654
Samarqandga borishni istasa, u ushbu platforma orqali o‘z yo‘nalishini rejalashtirishi mumkin.
U Koreyadan Toshkentga aviabilet sotib oladi, so‘ngra Samarqandga borish uchun transport
variantlarini tanlashi mumkin: poyezd, avtobus, taksi yoki samolyot.
Yo‘lovchi, Toshkentdan Samarqandga poyezd orqali borishni tanlagan bo‘lsa, u temir yo‘l
stantsiyasiga borish uchun avtobus, taksi yoki metro kabi variantlardan birini tanlashi mumkin.
Barcha transport variantlari, ularning narxlari va umumiy safar qiymati platformada ko‘rsatiladi.
Yo‘lovchi o‘ziga qulay variantni tanlab, safar narxini bilib oladi. Keyin to‘lov tizimi ilova
orqali ammalga oshirilib elektron tarzda chipta yuklab olinadi. Bundan tashqari, platformada
mehmonxona broni, avtomobil ijaraga olishi, turistik yo‘l-yo‘riqchi xizmatlari ham mavjud
boladi.
Tizim mobil ilova ko‘rinishida bo‘lib, barcha tillarda foydalanish imkoniyatini beradi,
bu esa uning keng auditoriyaga xizmat qilishiga imkon yaratadi. Ilova orqali foydalanuvchilar
real vaqt rejimida mavjud yo‘l holatlari, havoning o‘zgarishi, ta’mirlanayotgan yo‘llar yoki
yuqori tirbandlikka ega bo‘lgan yo‘nalishlar haqida ma’lumot olishi mumkin. Bu ma’lumotlar
asosida foydalanuvchi eng optimal va qulay yo‘lni tanlashi mumkin. Shunday qilib, tizim
nafaqat sayohat qilishni soddalashtiradi, balki mahalliy aholi uchun ham ko‘plab qulayliklar
yaratadi.
Real vaqt rejimida taqdim etilayotgan axborot sayohat qilishni ancha samarali va xavfsiz
qilishga yordam beradi, ayniqsa, ichki turizmni rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
655
Ushbu tizimning integratsiyasi orqali, aholi va turistlar bir xil platformadan foydalangan holda,
o‘zlarining sayohatlarini optimallashtirishi va shu bilan birga, transport tizimining
samaradorligini oshirishi mumkin. Bundan tashqari imkoniyati cheklangan shaxslar, talabalar,
harbiy xizmatchilar va boshqalar imtiyozli yoki chegirmali biletlarga haqli bo‘lgan fuqarolar
o‘zlarining imtiyozga ega ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar, ma’lumotnomalar yoki
guvohnomalar ilovaga yuklash orqali imtiyozli chiptalarni xarid qilish imkoniyatiga ega
bo‘lishlari mumkun. Bunday tizim, imtiyozli shaxslarning chipta xarid qilish jarayonini
soddalashtiradi, shuningdek, bekatlar va chipta kassalari oldida vujudga keluvchi uzun
navbatlar va noqulayliklarni kamaytirishga va jarayoni shafoflashtirishga yordam beradi.
Transport infratuzilmasining rivojlanishi va iqtisodiy foydalari. Ushbu tizim nafaqat
yo‘lovchilarga, balki barcha transport turlari uchun ham foydali bo‘ladi. Transport turlari
o‘rtasidagi integratsiyani joriy etish temir yo‘lni, shuningdek, boshqa jamoat transportlarini
rivojlantirishga yordam beradi va ularni teng sharoitda ishlashini ta’minlaydi. Turli transport
turlari o‘zlarining harakat jadvalini va yo‘lovchilar sonini bir-biri bilan almashish imkoniyatiga
ega bo‘ladilar, bu esa harakatni optimallashtirish va tirbandlikni kamaytirishga yordam beradi.
Bundan tashqari, barcha transport tizimlari o‘zaro ma’lumot almashish orqali
stantsiyalardagi yuklanish vaqti, fasllar va kunning turli vaqtlaridagi yo‘lovchilar oqimini
oldindan bilib, optimallashtirilgan reyslar va yo‘lovchilar oqimini ta’minlash imkoniyatini
yaratadi. Shuningdek, yangi tizim yo‘lovchi transport vositalarining bo‘sh yurishlarini oldini
oladi, masalan, avtobuslar, poyezdlar yoki taksilarni. Bu esa transportni boshqarishda
samaradorlikni oshiradi va narxlarni kamaytiradi. Bunday tizimni amalga oshirish uchun yangi
texnologiyalar, masalan, suniy intellekt yordamida yo‘lovchilar oqimini boshqarish va katta
ma’lumotlar tahlili orqali transport tarmog'ining samaradorligini oshirish kerak bo‘ladi. Bu,
ayniqsa, tirbandlikni oldindan bilish, ko‘rsatkichlarni prognoz qilish va eng samarali boshqaruv
usullarini ishlab chiqishda muhim o‘rin tutadi. Tizim doimiy ravishda yangilanadigan
ma’lumotlarga asoslanadi, bu esa aniq prognozlar va optimallashtirilgan reyslar rejalashtirishga
imkon beradi. Bu kabi integratsiyalar dunyoning rivojlangan davlatlarida, masalan, Chexiya,
Norvegiya va Rossiya [2-4] ko‘lamida foydalanib kelinmoqda.
XULOSA
O‘tkazilgan tahlil natijalari va ishlab chiqilgan takliflarga ko‘ra, temir yo‘l transportida
yo‘lovchi tashishni rivojlantirishda logistika muhim ahamiyatga ega. Transport infratuzilmasini
integratsiyalash va zamonaviy logistika yondashuvlarini joriy etish orqali O‘zbekiston yanada
samarali, ekologik barqaror va raqobatbardosh transport tizimini yaratishi mumkin. Bu nafaqat
yo‘lovchilar qoniqishini oshiradi, balki mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Ushbu yondashuv O‘zbekistonni xalqaro transport markazi sifatida
mustahkamlashga, shuningdek, ekologik muammolarni bartaraf etishning muhim qismi sifatida
qabul qilinadi. Shu bilan birga, bunday integratsiya yo‘lovchilar oqimlarini va tashishni yanada
soddalashtirishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR/ REFERENCES:
1. Gazeta.uz. (2023). O‘ztemiryo‘lyo‘lovchi: 2022-yilda 4 mln yo‘lovchi tashildi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
656
2. Jin Qin, Xiqiong Li , Kang Yang, Guangming Xu, “Joint Optimization of Ticket Pricing
Strategy and Train Stop Plan for High-Speed Railway: A Case Study”. Study. Mathematics
2022, 10, 1679.
https://doi.org/10.3390/math10101679
3. Малахова Т.А. Методика оcенки sелесообразности назначениya мультимодальной
пассажирской перевозки / Т. А. Малахова, О. Д. Покровскаya, В. В. Shербаков //
Бyuллетен результатов научнiх исследований. – 2022. – № 3. – С. 39-52. – DOI
10.20295/2223-9987-2022-3-39-52
4. StatBase.uz. (2024). O‘zbekiston temir yo‘llarida yo‘lovchi tashish statistikasi.
https://statbase.ru/data/uzb-railways-passengers/
5. Yuz.uz. (2023). Toshkent–Samarqand yuqori tezlikdagi alohida yo‘lovchi temir yo‘lini
qurish loyihasi.
https://www.yuz.uz/news/toshkent--samarqand-yuqori-tezlikdagi-alohida-
yolovchi-temir-yolini-qurish-loyihasining-tialarini-ishlab-chiqish-jarayoniga-start-berildi
6. Butunov Dilmurod Baxodirovich, Shukurov Murodulla Sulaymon o‘g‘li, Pardayeva Umida
Norbayevna, Bo‘riyev, Shuxrat Xamroqul o‘g‘li yo‘lovchilarga chipta sotish jarayonini
takomillashtirish // orienss. 2022. №4. url: https://cyberleninka.ru/article/n/yo-lovchilarga-
chipta-sotish-jarayonini-takomillashtirish (дата обращения: 13.05.2025).
7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy portali. (2024). Temir yo‘l infratuzilmasini
modernizatsiya qilish bo‘yicha qarorlar.
https://admin.portal.gov.uz/uz/news/view/11653
8. O‘tkir O‘ktamjon o‘gli Xusenov, Dilmurod Boxodirovich Butunov, Shuxrat Xamroqul o‘gli
Bo‘riyev shahar atrof poyezdlari to‘xtash punktlarining oraliq masofalarini aniqlash
tartiblari // Academic research in educational sciences. 2021. №3. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/shahar-atrof-poyezdlari-toxtash-punktlarining-oraliq-
masofalarini-aniqlash-tartiblari (дата обращения: 13.05.2025).
9. Sanoat, logistika va investitsiyalar bo‘yicha axborot byulleteni (SLIB.UZ). (2023). Temir
yo‘l orqali yo‘lovchi tashishni rivojlantirishda xizmatlar sifati va marketing strategiyalari.
https://www.slib.uz/en/article/view?id=28387
10.
https://www.gazeta.uz/ru/2023/02/24/passengers/
11.
https://stat.uz/img/chorak_natijalar/yanvar-iyun/ru/6_transport-isvyaz
12.
