INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
620
TARBIYAVIY ISHLAR METODIKASIDA VATANPARVARLIK (PATRIOTIZM)
KONSEPTSIYASI
Axralova Marg‘uba Akmalxanovna
Email:
Anotatsiya:
Vatanparvarlik (patriotizm) tushunchasi insoniyat sivilizatsiyasi tarixining barcha
bosqichlarida o‘zining murakkab, ko‘p qirrali va dinamik xarakteri bilan ajralib turuvchi
ijtimoiy-psixologik va axloqiy-falsafiy fenomenlardan biri sifatida namoyon bo‘lib kelgan.
Mazkur konsept zamirida individ va kollektiv ongning muayyan hudud, milliy identitet, tarixiy
xotira, madaniy meros va siyosiy-huquqiy birliklar bilan uzviy bog‘lanish holati mujassamdir.
Shunday ekan, vatanparvarlikning konseptual asoslarini zamonaviy ijtimoiy fanlar, jumladan,
falsafa, siyosatshunoslik, sotsiologiya, tarixshunoslik va psixologiya nuqtayi nazaridan
kompleks tahlil etish dolzarb ilmiy vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqolada,
tarbiyaviy ishlar metodikasida vatanparvarlik konseptsiyasi yoritib beriladi.
Kalit so‘zlar:
tafakkur, ijtimoiy-madaniy makon, tarbiyaning falsafiy-kategorial strukturalari,
patriotic g‘oya va tuyg‘ular.
Аннотация:
Понятие патриотизма возникало на всех этапах истории человеческой
цивилизации как социально-психологическое и нравственно-философское явление,
отличающееся сложностью, многогранностью и динамичностью. В основе этой
концепции лежит неразрывная связь индивидуального и коллективного сознания с
конкретной территорией, национальной идентичностью, исторической памятью,
культурным наследием, политико-правовыми образованиями. Поэтому комплексный
анализ концептуальных основ патриотизма с позиции современных общественных наук,
включая философию, политологию, социологию, историю, психологию, остается одной
из актуальных научных задач. В статье рассматривается концепция патриотизма в
методике образования.
Ключевые слова:
мысль, социокультурное пространство, философско-категориальные
структуры образования, патриотические идеи и чувства.
Abstract:
The concept of patriotism has been manifested at all stages of the history of human
civilization as one of the socio-psychological and moral-philosophical phenomena,
distinguished by its complex, multifaceted and dynamic character. At the heart of this concept
is the inextricable connection of individual and collective consciousness with a specific territory,
national identity, historical memory, cultural heritage and political and legal units. Therefore, a
comprehensive analysis of the conceptual foundations of patriotism from the point of view of
modern social sciences, including philosophy, political science, sociology, historiography and
psychology, remains one of the urgent scientific tasks. This article sheds light on the concept of
patriotism in the methodology of educational work.
Keywords:
thinking, socio-cultural space, philosophical-categorical structures of education,
patriotic ideas and feelings.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
621
Kirish.
Patriotizm inson tafakkurining eng qadimiy, ammo shu bilan birga zamonaviy
holatda ham dolzarb bo‘lgan falsafiy-kategorial strukturalaridan biri sifatida ko‘rib chiqilishi
lozim. U nafaqat individning muayyan ijtimoiy-madaniy makonga sodiqligini, balki bu makon
bilan ontologik-intelektual bog‘liqligini ham anglatadi. Patriotizm o‘z mohiyatiga ko‘ra
axloqiy-aksiyologik hodisa bo‘lib, u sotsial ontologiya, g‘oyaviy epistemologiya va tarbiyaviy
pedagogika singari sohalar bilan uzviy integratsiyalashgan. Mazkur maqola aynan shu doirada
patriotizmni falsafiy kontseptsiya sifatida tahlil qilishni, shuningdek, uning tarbiyaviy-didaktik
konstruksiyalarini ochib berishni maqsad qiladi. Epistemologik jihatdan patriotizm bilim va
g‘oya shaklidagi kategoriyadir. U o‘zida milliy tarix, madaniyat, til, urf-odatlar, me’yorlar va
ijtimoiy institutlar haqidagi axborotlarni konsolidatsiya qiladi va bu axborotlar individ ongida
ijtimoiy anglashuv, hissiy sodiqlik va axloqiy majburiyatlar orqali shakllanadi. Shu tariqa
patriotizm noetik-madaniy kapital sifatida individning ijtimoiy ongini tashkil etuvchi asosiy
komponentlardan biriga aylanadi. Bu o‘rinda u "passiv identifikatsiya" emas, balki "faol
aksiologik tanlov" sifatida namoyon bo‘ladi.
Mavjud adabiyotlar tahlili.
Georg Vilgelm Fridrix Gegelning "Huquq falsafasi" asarida
patriotizm "etik g‘oya" sifatida tushuniladi. Uning fikricha, haqiqiy vatanparvarlik bu
shunchaki shaxsiy tuyg‘u emas, balki "aqlga asoslangan davlat" g‘oyasiga axloqiy sadoqatdir.
Gegelga ko‘ra, insonning erkinligi davlat orqali obyektivlashadi, shuning uchun davlatga
sadoqat — bu o‘z-o‘zini anglashning oliy bosqichi, ya’ni patriotik o‘zlikning amalga oshishidir.
Gegel patriotizmni "axloqiy tartibning ichki zaruriyati" sifatida talqin qiladi. Uning fikricha,
fuqarolik burchini anglash va ongli tarzda davlat manfaatlarini shaxsiy manfaatlardan ustun
qo‘yish patriotizmning yuksak falsafiy bosqichidir. Gegel konsepsiyasida patriotizm etatizm
(davlatparastlik) bilan sinonim emas, balki individuallik va umumiylik sintezi asosidagi etik
zaminli g‘oyaviy holatdir. Jan-Jak Russo patriotizmni "ijtimoiy shartnoma" konsepsiyasi bilan
bog‘liq holda tushuntiradi. Uning "Ijtimoiy shartnoma" asarida patriotizm bu shaxsning
umumiy irodaga sadoqati sifatida talqin qilinadi. Russo fikricha, shaxs erkinligi umumiy
irodaga bo‘ysunish orqali amalga oshadi, bu esa vatanparvarlikni demokratik fuqarolikning
muhim komponenti sifatida qarashga olib keladi. Russo tarbiyada, ayniqsa yosh avlodda
fuqarolik ongini shakllantirish orqali patriotik tuyg‘ularni rivojlantirish zarurligini urg‘ulaydi. U
ta'kidlaydiki, vatan uchun muhabbat — bu ijtimoiy tizimga ishonch, jamoaviy maqsadlarga
sadoqat va insoniylikning oliy shakli sifatida tarbiyalanmog‘i lozim. Fransuz faylasufi va
tarixchisi Ernst Renan o‘zining mashhur "Millat nima?" (1882) nomli nutqida patriotizmni
millat konsepti bilan bog‘laydi. Unga ko‘ra, millat bu qon, irq yoki til birliklaridan iborat emas,
balki "tarixiy xotiraning umumiyligi" va "birgalikda yashash istagi" asosidagi ongli tanlovdir.
Shunday ekan, Renan nazariyasida patriotizm — bu individual identitet va kollektiv tarixiy
ongning birlashgan shakli bo‘lib, tarbiyaviy jihatdan u tarixiy haqiqatga asoslangan, ongli va
tanqidiy qabul qilingan qadriyatdir. Renan bu g‘oyani "har kuni takrorlanuvchi plebissit"
sifatida ifodalaydi — ya’ni millat (va unga sodiqlik) har kuni ongli tarzda qayta tanlanadi. Bu
esa patriotizmni statik emas, balki dinamik va evolyutsion g‘oya sifatida tushunishga olib
keladi. Pestalozzi — nemis pedagogik maktabining asoschilaridan biri sifatida, tarbiyani
shaxsning jamiyatdagi o‘rniga tayyorlovchi murakkab ijtimoiy-falsafiy jarayon deb bilgan.
Uning "Yurak, bosh va qo‘l" tamoyiliga asoslangan tarbiya konsepsiyasida patriotizm markaziy
o‘rin tutadi. U uchun vatanparvarlik — bu yurak orqali insoniylikni, aql orqali ongli
ijtimoiylikni va amaliy harakat orqali burchni bajarish qobiliyatini tarbiyalashdir. Pestalozzi
nazariyasida vatanparvarlik bu o‘z-o‘zini tarbiya qilish, o‘z xalqi oldidagi mas’uliyatni anglash
va bu ongli munosabatni ijtimoiy faoliyatda ro‘yobga chiqarishdir. U patriotizmni intellektual
nazariya emas, balki amaliy-pedagogik printsip sifatida ko‘radi. Amerikalik pragmatik faylasuf
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
622
va pedagog Jon Dyui patriotizmga empirik tajriba va demokratik tarbiya kontekstida
yondashadi. Unga ko‘ra, haqiqiy patriotizm — bu muayyan davlatga yoki bayroqqa so‘zsiz
sadoqat emas, balki demokratik institutlarga, huquqiy madaniyatga va ijtimoiy adolatga
asoslangan fuqarolik faoliyatidir. Dyui o‘zining "Demokratiya va ta’lim" asarida shunday
yozadi: "Tarbiyaning maqsadi — jamiyatda faol, ongli va mas’uliyatli fuqarolarni
yetishtirishdir. Buning uchun patriotik tuyg‘ular hayotiy kontekstda, ijtimoiy tajriba orqali
o‘zlashtirilishi kerak." Shunday qilib, Dyui uchun patriotizm — bu kognitiv reproduktsiya emas,
balki tajribaviy rekonstruksiya jarayonidir. Bu yondashuvda tarbiya — bu patriotizmni "tirik
qadriyat"ga aylantiruvchi faol ijtimoiy laboratoriyadir. Braziliyalik pedagog va ozodlik
pedagogikasining asoschisi Paulo Freyre patriotizmni tanqidiy ong doirasida talqin etadi. U
"Zulm ostidagi pedagogika" asarida shunday deydi: "Zulmga qarshi kurash – bu insoniylik
uchun kurash, demak, bu haqiqiy vatanparvarlikdir." Freyre uchun patriotizm — bu mavjud
ijtimoiy adolatsizlikka qarshi ijtimoiy ong va faoliyat orqali kurashishdir. Bu nuqtayi nazardan
patriotizm, birinchidan, mavjud ijtimoiy tuzumni tanqidiy tahlil qilish, ikkinchidan, u orqali
ijtimoiy-huquqiy islohotlarga intilishdir. Freyre nazariyasida patriotizm — bu radikal
gumanizmga asoslangan tarbiyaviy pozitsiyadir.
Tadqiqot metadologiyasi.
Patriotizm fenomenini zamonaviy pedagogik tafakkurda
ilmiy-konseptual asosda talqin qilish nafaqat tarbiya nazariyasining, balki shaxsni
shakllantirishga doir ilg‘or pedagogik tizimlar va metodologik yondashuvlarning konseptual
markazida turadi. Ushbu hodisani didaktik va tarbiyaviy nuqtayi nazardan tahlil qilishda, uni
emotsional-psixologik impuls sifatida emas, balki shaxsning aksiyologik-ixtiyoriy va sotsial-
psixologik formatlanish jarayonida shakllanuvchi murakkab pedagogik konstrukt sifatida
ko‘rish zarur. Patriotizm shaxsning ijtimoiy-kognitiv rivojlanishidagi muhim bosqichlardan biri
bo‘lib, u shaxsga xos fuqarolik identiteti, ijtimoiy pozitsiyasi, jamiyatga nisbatan axloqiy
munosabati, tarixiy-madaniy ong va fuqarolik kompetensiyalarining shakllanishi bilan uzviy
bog‘liq. Shu sababli, uni ta’lim va tarbiya tizimida shakllantirish ko‘proq shaxsga yo‘naltirilgan,
qadriyatlar asosida rejalashtirilgan, o‘quvchining ijtimoiy-axloqiy orientatsiyalarini kognitiv-
hissiy va affektiv-davranish darajasida rivojlantiradigan integrativ tarbiyaviy strategiyalar orqali
amalga oshiriladi.
Patriotizmning pedagogik mohiyati, birinchi navbatda, shaxsning ijtimoiy-madaniy
sotsializatsiya jarayonida qanday axborotlarni qabul qilishi, ularni qanday didaktik strukturalar
orqali o‘zlashtirishi, qanday kontekstlarda individual dunyoqarashiga transformatsiya qilishi va
natijada qanday fuqarolik kompetensiyalarini shakllantirishi bilan belgilanadi. Bu yerda
patriotizm — bu shaxsning aksiologik iqlimi, sotsiokultural kompetensiyasi va milliy
identifikatsiyasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan, ongli, reflektiv, tanqidiy va faol ijtimoiy-
axloqiy pozitsiyani bildiruvchi kompleks tarbiyaviy mahsulotdir. Pedagogik jihatdan bu
mahsulot ijtimoiy qadriyatlar, tarixiy xotira, milliy-madaniy ramzlar, fuqarolik burchi,
konstitutsion ong va umumiy ijtimoiy mas’uliyat doirasida kognitiv asosda konstruksiyalanadi.
Bunday yondashuvda patriotizm o‘z-o‘zidan shakllanadigan hissiy holat emas, balki tarbiyaviy
intervensiyalar orqali shakllanuvchi fuqarolik-aksiologik kompetensiyadir.
Zamonaviy ta’lim psixologiyasi va pedagogik texnologiyalar patriotik tarbiyani
o‘quvchilar shaxsiyatida "aksiyologik orientatsiya tizimi", "fuqarolik pozitsiyasi", "ijtimoiy-
hissiy idrok", "kritik tafakkur asosida milliy identifikatsiya" kabi tushunchalar bilan asoslaydi.
Bu degani, patriotik tarbiya mustaqil, ongli, demokratik qadriyatlarni tan oluvchi, milliy
manfaatni umumiy insoniy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtira oluvchi subyektni yetishtirishni
ko‘zda tutadi. Masalan, V.S. Lednevning kompetensiyaviy yondashuvi doirasida patriotizm
fuqarolik va sotsial kompetensiyalarning bir qismi sifatida talqin qilinadi, ya’ni bu — shaxsning
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
623
ijtimoiy-huquqiy normativlarga muvofiq harakat qila olish qobiliyati va vatan oldidagi burchga
nisbatan ongli munosabatidir. Bu kompetensiyalar esa faqatgina deklarativ bilim emas, balki
tajriba, hissiy idrok va ijtimoiy amaliyot orqali hosil qilinadi.
Patriotizmni pedagogik metodologiya darajasida shakllantirish uchun o‘quvchining
axloqiy faoliyatini faollashtiruvchi, mustaqil tafakkurini rivojlantiruvchi, tarixiy-madaniy
kontekstlarni chuqur tahlil qila oladigan integrativ-didaktik modellar talab qilinadi. Bunda
tarbiyaning afektiv-kommunikativ, kognitiv-aksiologik, reflektiv-harakatga yo‘naltirilgan
(praxeologik) komponentlari uyg‘unlashgan bo‘lishi zarur. Ta’limda loyihalashtirish
yondashuvi, kross-subyektiv integratsiyalashgan darslar, drama pedagogikasi, tarixiy
simulyatsiyalar, xizmatkorlik o‘rganish (service learning) va fuqarolik aksiyasi elementlari
orqali o‘quvchining vatan haqidagi tushunchasi, hissiy reaksiyalari, o‘z fikri va pozitsiyasini
ongli ifodalashga yo‘naltirilgan metodikalar samarali hisoblanadi. Shuningdek, milliy
qadriyatlar asosida ishlab chiqilgan reflektiv-diagnostik vositalar orqali o‘quvchilarning
patriotik portretini monitoring qilish, ular o‘rtasidagi sotsial-hissiy farqlarni aniqlab, individual
yondashuv asosida differensial tarbiya olib borish zamonaviy talabdir.
Shunday qilib, patriotizm tarbiyasi bu shunchaki qadriyatlarni uzatish emas, balki
shaxsning fuqarolik o‘zligiga erishish yo‘lida yuritiladigan murakkab va ko‘p bosqichli, ko‘p
funksiyali tarbiyaviy formatdir. U ijtimoiy me'yorlar va madaniy idealarni ichki kognitiv-hissiy
struktura orqali shaxs ongiga singdirish, ularni faol fuqarolik amaliyotiga aylantirish, milliy
hamda global kontekstda ijtimoiy javobgarlikni rivojlantirish bilan bog‘liq. Patriotik tarbiya
ayni zamonda o‘z ichiga sotsial e’tirofni, o‘zlikni anglashni, vatan tarixiga va kelajagiga
daxldorlikni his qilishni, madaniy merosni qadrlashni, milliy birlik va fuqarolik birdamligini
o‘z ichiga oladi. Shu boisdan, u pedagogik nazariya va amaliyotning eng strategik va ideologik
jihatdan muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolaveradi.
Tahlili va natijalar.
Patriotizm umumjahon miqyosida shaxsning ijtimoiy-ma’naviy
shakllanishida hal qiluvchi rol o‘ynovchi pedagogik mezon sifatida nafaqat milliy kontekstda,
balki sivilizatsion darajadagi qadriyatlar tizimining asosiy integrativ komponenti sifatida
namoyon bo‘lmoqda. Global ta’lim falsafasi va xalqaro pedagogik modelalarda patriotizm
ijtimoiy sadoqat, madaniy identitet, fuqarolik burchi, hamjihatlik, bag‘rikenglik va ma’naviy
yetuklikni shakllantiruvchi asosiy tarbiyaviy faktor sifatida konseptuallashtirilgan. Bunday
yondashuvda patriotizm universal ezguliklar — tinchliksevarlik, insonparvarlik, jamiyatga
mas’uliyatli xizmat qilish, madaniyatlararo hamkorlik, murosaviylik va barqarorlikni targ‘ib
qiluvchi aksiologik modelga aylanadi. Shu bois, zamonaviy pedagogik paradigmalarda
patriotizm nafaqat milliy g‘ururni uyg‘otuvchi hodisa, balki sotsial-aksiyologik jihatdan
progressiv ijtimoiy tuzilmalarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi transmilliy tarbiyaviy resurs
sifatida qaralmoqda.
Patriotizmning ezgulik sari yo‘naltirilgan ijobiy natijalari, eng avvalo, shaxsning
ijtimoiy-aksiyologik iqlimini barqarorlashtirish, ya’ni individuallik va kollektivlik o‘rtasidagi
barqaror fuqarolik muvozanatini shakllantirishda namoyon bo‘ladi. Bu nuqtai nazardan
qaralganda, patriotizm maktabgacha yoshdan boshlab beriladigan maqsadli pedagogik
intervensiyalar orqali o‘quvchining sotsial his-tuyg‘ularini faollashtiradi, empatiya, muloqot
madaniyati, ijtimoiy adolat va hamkorlikka yo‘naltirilgan psixopedagogik kompetensiyalarni
rivojlantiradi. Masalan, Skandinaviya davlatlari, Kanada, Yaponiya, Germaniya va Janubiy
Koreya tajribasida patriotizm fuqarolik tarbiyasining uzviy qismi sifatida qaraladi va shaxsda
ijtimoiy-burchli tafakkurni, mustahkam aksiyologik orientatsiyalarni, demokratik qadriyatlarni
anglash kompetensiyasini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu tajribalar shuni
ko‘rsatadiki, ijobiy shakldagi patriotik tarbiya sotsial ziddiyatlarni kamaytiradi, madaniy xilma-
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
624
xillikni qamrab oluvchi inkluziv muhit yaratadi va yosh avlodni konstruktiv ijtimoiy faollikka
undaydi.
Zamonaviy global ta’lim konsepsiyalarida patriotizmni rivojlantirish bo‘yicha
erishilgan ijobiy natijalar orasida o‘quvchilarda ijtimoiy-pedagogik integratsiyalashuvning
kuchaygani, ijtimoiy ongning yuqori reflektiv darajada shakllangani, tarixiy va madaniy
merosga ongli yondashuvning kuchaygani alohida e’tirof etiladi. Ayniqsa, UNESCO, OECD va
boshqa xalqaro ta’lim tashkilotlari doirasida olib borilgan tadqiqotlar patriotizmga asoslangan
fuqarolik tarbiyasi yoshlar orasida radikalizm va sotsial ajralish darajasini pasaytirish,
muammolarni tinch yo‘l bilan hal etish madaniyatini shakllantirish, ijtimoiy birdamlik va
fuqarolik mas’uliyatini oshirishda muhim rol o‘ynayotganini ta’kidlamoqda. Masalan, "global
fuqarolik" kontsepsiyasining asosida milliy g‘urur va universal qadriyatlar uyg‘unligi yotadi, bu
esa o‘z navbatida patriotik tarbiyani insoniyat manfaatlariga xizmat qiladigan aksiologik-
didaktik struktura sifatida ko‘rsatadi. Ushbu model shaxsni nafaqat o‘z millati, balki butun
insoniyat oldidagi mas’uliyatni his qiluvchi intellektual va ma’naviy yetuk fuqaroga
aylantirishga qaratilgandir.
Patriotizmning ezgulik tomoniga yo‘naltirilgan pedagogik natijalari, shuningdek,
shaxsning ichki ijtimoiy identifikatsiya jarayonida ijobiy konstruktiv psixologik barqarorlikni
shakllantirishda o‘z aksini topadi. Bu borada, xalqaro miqyosdagi kross-madaniy tadqiqotlar
(Banks, 2017; Osler & Starkey, 2015) ko‘rsatadiki, patriotizm asosida qurilgan fuqarolik va
madaniyatlararo ta’lim o‘quvchilarda ham milliy o‘zlikni, ham transmilliy fuqarolik ongini
uyg‘otib, ularni global ziddiyatlarga nisbatan tolerant, gumanistik va pragmatik munosabatda
bo‘lishga tayyorlaydi. Shuningdek, bunday pedagogik yondashuvlar orqali milliy manfaatlar
bilan universal etik tamoyillar o‘rtasida konflikt emas, balki dialogik uyg‘unlik shakllantiriladi.
Bu esa o‘z navbatida, yosh avlodni "lokal mas’uliyat – global javobgarlik" tamoyiliga
asoslangan tarbiya modeli orqali yetuk ijtimoiy subyekt sifatida ijtimoiy tizimga
integratsiyalashini ta’minlaydi
Xulosa qilib aytganda, umumjahon miqyosida patriotizm ijobiy pedagogik natijalar
beruvchi, ezgulikni targ‘ib qiluvchi va shaxsni ijtimoiy-tarixiy, madaniy, axloqiy jihatdan yetuk
shaxsga aylantiruvchi sotsiopedagogik konsepsiyaga aylanib bormoqda. Bu jarayonda patriotik
tarbiya — bu nafaqat vatanparvarlik hissining uyg‘unlashuvi, balki shaxsning ijtimoiy tizimga
ongli, mas’uliyatli va faol integratsiyalashuvi, tarixiy xotira va ijtimoiy burchni barqaror
reflektiv pozitsiyaga aylantiruvchi pedagogik modeldir. Shu boisdan, har bir milliy ta’lim tizimi
o‘zining didaktik siyosatida patriotizmni global ezgulik tamoyillari bilan uyg‘unlashtirib, uni
strategik tarbiyaviy vosita sifatida rivojlantirishga intilishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Banks, J. A. (2017). Diversity and Citizenship Education: Global Perspectives. John Wiley
& Sons.
2. Bîrzea, C. (2005). Education for Democratic Citizenship: A Lifelong Learning Perspective.
Council of Europe Publishing.
3. Delanty, G. (2000). Citizenship in a Global Age: Society, Culture, Politics. Open University
Press.
4. Davydov, V. V. (1999). Teoriya razvivayushchego obucheniya [The theory of
developmental education]. Moscow: INTOR.
5. Gutmann, A. (1999). Democratic Education (Rev. ed.). Princeton University Press.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
625
6. Kerr, D. (2003). Citizenship education in England – Listening to young people: New insights
from the citizenship education longitudinal study. International Journal of Citizenship and
Teacher Education, 1(1), 74–96.
7. Lednev, V. S. (1991). Obshchaya teoriya soderzhaniya obrazovaniya [General theory of the
content of education]. Moscow: Pedagogika.
8. Osler, A., & Starkey, H. (2005). Citizenship and Language Learning: International
Perspectives. Trentham Books.
9. Osler, A., & Starkey, H. (2015). Education for Cosmopolitan Citizenship: A Framework for
Multicultural and Anti-racist Education. Routledge.
10. Print, M. (2007). Citizenship education and youth participation in democracy. British
Journal of Educational Studies, 55(3), 325–345. https://doi.org/10.1111/j.1467-
8527.2007.00382.x
11. Torney-Purta, J., Lehmann, R., Oswald, H., & Schulz, W. (2001). Citizenship and
Education in Twenty-eight Countries: Civic Knowledge and Engagement at Age Fourteen.
International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA).
12. UNESCO. (2015). Global Citizenship Education: Topics and Learning Objectives. Paris:
UNESCO. Retrieved from
13. UNESCO. (2021). Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for
Education. Paris: UNESCO Publishing. Retrieved from
14. Zimnyaya, I. A. (2003). Klyuchevyye kompetentsii kak effektivnaya tsel' obrazovaniya
[Key competencies as an effective goal of education]. Moscow: Research Center for the
Problems of the Quality of Specialist Training.
