INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
923
LOYIHA BOSHQARUVIDA BILIMLARNI SAQLASH VA UZATISH
MEXANIZMLARI
Solieva Feruza Qoxromonovna
О‘zbеkistоn Rеsрublikаsi Vаzirlаr Mаhkаmаsi huzuridаgi
Biznеs vа tаdbirkоrlik oliy mаktаbi magistranti
Annotatsiya
. Ushbu maqola zamonaviy tashkilotlarda loyiha boshqaruvi jarayonida bilimlarni
saqlash va uzatish mexanizmlarini tahlil qiladi. Tadqiqotda bilimlarni boshqarish nazariyasi
asosida loyiha tugagandan keyin hosil bo'lgan tajriba va bilimlarni keyingi loyihalar uchun
saqlash hamda uzatish usullari o'rganiladi. Maqolada adabiyotlar tahlili orqali eng samarali
bilimlarni boshqarish vositalari va metodlari aniqlanadi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, tizimli
yondashuv va zamonaviy texnologiyalar loyihalarda bilimlarni samarali saqlash va uzatishning
asosiy omillari hisoblanadi.
Kalit so'zlar:
loyiha boshqaruvi, bilimlarni boshqarish, intellektual kapital, bilimlarni uzatish,
tashkiliy ta'lim
Аннотация.
В данной статье анализируются механизмы хранения и передачи знаний в
процессе управления проектами в современных организациях. В исследовании
изучаются методы хранения и передачи опыта и знаний, полученных после завершения
проекта, для последующих проектов, основанных на теории управления знаниями. В
статье определены наиболее эффективные средства и методы управления знаниями
посредством анализа литературы. Результаты показывают, что системный подход и
современные технологии являются ключевыми факторами эффективного хранения и
передачи знаний в проектах.
Ключевые слова:
управление проектами, управление знаниями, интеллектуальный
капитал, передача знаний, организационное образование
Abstract.
This article analyzes the mechanisms of storage and transfer of knowledge in the
process of Project Management in modern organizations. On the basis of knowledge
management theory, the study explores the methods of preserving and transferring the
experience and knowledge generated after the completion of the project for subsequent projects.
The article identifies the most effective knowledge management tools and techniques through
literature analysis. The results show that a systematic approach and modern technologies are the
main factors in the effective storage and transmission of knowledge in projects.
Keywords:
project management, knowledge management, intellectual capital, knowledge
transfer, organizational education
KIRISH
Hozirgi kunda tashkilotlar raqobatbardosh bo'lish uchun o'zlarining intellektual kapitalini
samarali boshqarishga e'tibor qaratmoqdalar. Loyiha boshqaruvi sohasida bilimlarni saqlash va
uzatish mexanizmlari ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi, chunki har bir loyiha noyob tajriba
va bilimlar manbai hisoblanadi [1]. Loyihalar tugagandan so'ng hosil bo'lgan qimmatli bilimlar
ko'pincha yo'qolib ketadi yoki keyingi loyihalarda unumli ishlatilmaydi. Bu muammo
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
924
"bilimlarning yo'qolishi" (knowledge loss) deb ataladi va tashkilotlar uchun katta iqtisodiy
zararni keltirib chiqaradi [2].
Nonaka va Takeuchi (1995) tomonidan ishlab chiqilgan bilimlarni boshqarish nazariyasi loyiha
muhitida alohida qo'llaniladi. Loyiha jarayonlarida yashirin bilimlar (tacit knowledge) va ochiq
bilimlar (explicit knowledge) o'rtasidagi konversiya jarayoni muhim rol o'ynaydi [3].
Tashkilotlar loyiha boshqaruvida bilimlarni samarali saqlash va uzatish mexanizmlarini joriy
etish orqali o'zlarining intellektual kapitalini oshirishi va keyingi loyihalarning muvaffaqiyatini
ta'minlashi mumkin [4].
Ushbu tadqiqotning maqsadi loyiha boshqaruvida bilimlarni saqlash va uzatish mexanizmlarini
tahlil qilish va eng samarali yondashuvlarni aniqlashdan iborat.
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqot adabiyotlar tahlili (literature review) metodologiyasi asosida amalga oshirildi.
Adabiyotlar tahlili natijasida loyiha boshqaruvida bilimlarni saqlash va uzatish
mexanizmlarining bir necha asosiy yo'nalishlari aniqlandi:
Birinchi yo'nalish - instituttsional yondashuv bo'lib, bu yerda Project Management Institute
(PMI) tomonidan tavsiya etilgan "Lessons Learned" (O'rganilgan Darslar) tizimi asosiy o'rin
tutadi [5]. Ushbu yondashuv loyiha tugagandan keyin maxsus hujjatlarda tajribalarni qayd etish
va keyingi loyihalar uchun tayyorlashni nazarda tutadi.
Ikkinchi yo'nalish - texnologik yondashuv bo'lib, zamonaviy axborot texnologiyalari orqali
bilimlarni raqamlashtirish va saqlashga asoslanadi. Alavi va Leidner (2001) tadqiqotlarida IT
tizimlarining bilimlarni boshqarishdagi rolini ta'kidladilar [6]. Bulutli texnologiyalar va sun'iy
intellekt yordamida bilimlar bazalarini yaratish zamonaviy tashkilotlarda keng qo'llanilmoqda.
Uchinchi yo'nalish - ijtimoiy yondashuv bo'lib, xodimlar o'rtasidagi muloqot va bilim almashish
jarayonlariga e'tibor qaratadi. Wenger (1998) tomonidan ishlab chiqilgan "Communities of
Practice" (Amaliyot Hamjamiyatlari) kontseptsiyasi loyiha jamoalarida bilim almashishning
samarali usuli sifatida tan olingan [7].
Rossiyalik olim Bukovich va Williams (1999) bilimlarni boshqarishning uch bosqichli modelini
taklif qildilar: bilimlarni aniqlash, saqlash va uzatish [8]. Ushbu model loyiha muhitida ayniqsa
samarali hisoblanadi.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Adabiyotlar tahlili natijasida loyiha boshqaruvida bilimlarni saqlash va uzatishning quyidagi
asosiy mexanizmlari aniqlandi:
Tizimli hujjatlash mexanizmi eng asosiy usul hisoblanadi. Loyiha davomida va tugagandan
keyin barcha muhim qarorlar, muammolar va ularning yechimlari maxsus formatda
hujjatlashtiriladi. Bu jarayon loyiha xodimlarining faol ishtirokini talab qiladi va tashkiliy
madaniyatning bir qismi bo'lishi kerak [9]. Raqamli bilimlar bazasini yaratish zamonaviy
sharoitda eng samarali usullardan biri hisoblanadi. Tashkilotlar SharePoint, Confluence yoki
maxsus ishlab chiqilgan platformalar orqali bilimlarni markazlashtirgan holda saqlashi mumkin.
Bu tizimlar qidiruv funksiyalari, kategoriyalash va kirish huquqlarini boshqarish
imkoniyatlarini taqdim etadi.
Mentorlash va shadowing dasturlari yashirin bilimlarni uzatishning eng samarali usullari
hisoblanadi. Tajribali loyiha menejerlari o'z bilim va tajribalarini yangi xodimlarga bevosita
amaliy faoliyat jarayonida uzatadilar. Bu usul ayniqsa murakkab va kreativ loyihalarda samarali.
Loyihalar orasidagi tajriba almashish sessiyalari muntazam ravishda o'tkaziladigan
uchrashuvlar bo'lib, turli loyiha jamoalari o'zlarining muvaffaqiyatlari va xatolarini boshqalar
bilan baham ko'radilar. Bu sessiyalar video konferensiya orqali ham amalga oshirilishi mumkin.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
925
Bilimlarni uzatishda asosiy qiyinchiliklar qatoriga vaqt etishmasligi, xodimlarning motivatsiya
yo'qligi va bilimlarni baham ko'rishga bo'lgan qarshilik kiradi. Ushbu muammolarni hal qilish
uchun tashkilotlar rag'batlantirish tizimini joriy etishi va bilim almashishni xodimlarning KPI
ko'rsatkichlariga kiritishi kerak [10]. Muvaffaqiyatli bilimlarni boshqarish tizimi uchun
rahbariyat tomonidan qo'llab-quvvatlash, tegishli texnologik infratuzilma va ochiq tashkiliy
madaniyat zarur. Shuningdek, bilimlarni doimiy yangilab turish va aktuallashtirib borish muhim
ahamiyat kasb etadi.
XULOSA
Loyiha boshqaruvida bilimlarni saqlash va uzatish mexanizmlari zamonaviy tashkilotlar uchun
strategik ahamiyatga ega. Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, eng samarali yondashuv tizimli
hujjatlash, raqamli texnologiyalar va ijtimoiy o'zaro ta'sir elementlarini birlashtirgan kompleks
modeldir.
Bilimlarni muvaffaqiyatli saqlash va uzatish uchun tashkilotlar maxsus tashkiliy tuzilmalar
yaratishi, tegishli texnologik vositalar bilan ta'minlashi va xodimlarni rag'batlantiradigan
tizimni joriy etishi kerak. Shuningdek, bilimlarni boshqarish jarayoni loyihaning barcha
bosqichlarida doimiy ravishda amalga oshirilishi va tashkilot madaniyatining ajralmas qismi
bo'lishi zarur.
Kelajakda sun'iy intellekt va mashinani o'rgatish texnologiyalarining rivojlanishi loyiha
bilimlarini yanada samarali saqlash va uzatish imkoniyatlarini yaratadi. Ammo insoniy omil va
ijtimoiy o'zaro ta'sir bilimlarni uzatishda muhim rol o'ynashda davom etadi.
ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. Pemsel, S., & Wiewiora, A. (2013). Project management office a knowledge broker?
Project Management Journal, 44(6), 64-77.
2. Kasvi, J. J., Vartiainen, M., & Hailikari, M. (2003). Managing knowledge and knowledge
competences in projects and project organisations. International Journal of Project
Management, 21(8), 571-582.
3. Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The Knowledge-Creating Company: How Japanese
Companies Create the Dynamics of Innovation. Oxford University Press.
4. Reich, B. H., Gemino, A., & Sauer, C. (2014). How knowledge management impacts
performance in projects. International Journal of Project Management, 32(4), 590-602.
5. Project Management Institute. (2017). A Guide to the Project Management Body of
Knowledge (PMBOK Guide). 6th Edition. PMI Publications.
6. Alavi, M., & Leidner, D. E. (2001). Review: Knowledge management and knowledge
management systems. MIS Quarterly, 25(1), 107-136.
7. Wenger, E. (1998). Communities of Practice: Learning, Meaning, and Identity. Cambridge
University Press.
8. Bukowitz, W. R., & Williams, R. L. (1999). The Knowledge Management Fieldbook.
Financial Times Prentice Hall.
9. Koskinen, K. U., Pihlanto, P., & Vanharanta, H. (2003). Tacit knowledge acquisition and
sharing in a project work context. International Journal of Project Management, 21(4), 281-
290.
10. Kotnour, T. (2000). Organizational learning practices in the project management
environment. International Journal of Quality & Reliability Management, 17(4/5), 393-406.
