INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
62
JISMONIY TARBIYA DARSLARIDA HAMKORLIKDA ISHLASH
KO‘NIKMASINI RIVOJLANTIRISH
Журакулова (Ахматова) Феруза Тоштемировна
ТMC Институти "Педагогика Ва Психология" Кафедрасида
Жисмоний Маьданият Ва Спорт Фанидан Укитувчи
Annotatsiya:
maqolada jamoaviy o‘yinlar jismoniy tarbiyaning eng keng tarqalgan
vositalaridan biri sifatida, о‘yinchilar tomonidan ixtiyoriy ravishda qо‘yilgan shartli maqsadga
erishish uchun ongli, faol va tashabbusni anglatishi, hamkorlikda ishlashga o‘rgtuvchi muhim
vosita sifatida tavsiflangan.
Kalit so‘zlar:
hamkorlikda ishlash, sport, jamoaviy o‘yinlar, baholash, ko‘nikma, malaka, bilim,
kompetensiya
Jismoniy tarbiya darslarida jamoaviy o‘yinlar orqali talabalarda hamkorlikda ishlay olish
ko‘nikmalarini rivojlantirish dolzab vazifaga aylanib bormoqda. “Hamkorlikka
asoslangan
ta’limda har bir o‘quvchi o‘ziga xos rollarni bajaradi va guruhning umumiy muvaffaqiyatiga
hissa qo‘shadi.” D.W. Johnson va R.T. Johnson fikrlari:Hamkorlik ta’limi sohasida taniqli
olimlar bo‘lgan Johnson aka-ukalari quyidagilarni ta’kidlaydi:“Hamkorlik texnologiyalari
orqali ta’lim olgan o‘quvchilar nafaqat bilimlarni samarali egallaydi, balki ijtimoiy ko‘nikmalar
va hissiy intellekt ham rivojlanadi.”Ularning tadqiqotlariga ko‘ra, hamkorlik ta’limi jamoaviy
ishlash qobiliyatini oshiradi va raqobat o‘rniga o‘zaro yordam madaniyatini shakllantiradi.
R.Slavinning ta'kidlashicha, o'quvchilarga topshiriqlarni hamkorlikda bajarish uchun
ko'rsatma berilishi yetarli emas. O'quvchilar o'rtasida tom ma'nodagi hamkorlik, har bir
o'quvchining qo'lga kiritgan muvaffaqiyatidan quvonish, bir-biriga sidqidildan yordam berish
hissi, qulay ijtimoiy-psixologik muhit vujudga kelishi zarur. Mazkur texnologiyada
o'quvchilarning bilimlarni o'zlashtirish sifatini aniqlashda ularni bir-biri bilan emas, balki har
bir o'quvchining kundalik natijasi avval qo'lga kiritilgan natija bilan taqqoslanadi. Shundagina
o'quvchilar o'zining dars davomida erishgan natijasi komandaga foyda keltirishini anglagan
holda mas'uliyatni his qilib, ko'proq izlanishga, bilim, ko'nikma va malakalarni puxta
o'zlashtirishga intiladi1.
Turli о‘yinlarga kiritilgan asoratlar, duch kelgan qiyinchiliklarni yengib о‘tish va bu
borada eng oqilona harakatlar va texnikalardan foydalanish, shuningdek ilgari olingan motorli
kо‘nikmalardan keng foydalanish bolalarda matonat, jasorat va qiyinchiliklarni yengish
qobiliyatini tarbiyalaydi.
О‘yin qoidalariga rioya qilish va barcha kerakli harakatlarni bajarish talabi intizomni
kuchaytiradi. N. K. Krupskaya о‘yinlarga katta ahamiyat bergan. U shunday deb yozgan edi:
1
Славин Р. Е. Совместное обучение: теория, исследования и практика. (2-е изд.). Бостон: Аллин и
Бэкон. – 1995.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
63
“о‘yinda bolaning jismoniy kuchi rivojlanadi, qо‘li mustahkam bо‘ladi, tanasi moslashuvchan
bо‘ladi, aksincha kо‘z, aql, topqirlik, tashabbuskorlik rivojlanadi.”
О‘yinlarning ta’limiy va
tarbiyaviy ahamiyatini ta’kidlamoqchi bо‘lib, shunday dedi: “bizga ma’lumki, bolalar nafaqat
maktabda, balki о‘yin jarayonida ham ular tо‘g‘ri ulg‘ayishni ular о‘rganishadi, uyushtirishga
о‘rganadilar, hayotni his qilishga о‘rganadilar. “N. K. Krupskaya о‘yinlar bolalar tarbiyasiga
yordam berishi uchun mehnat jarayonidagi vaqtni tavsimlashni yо‘lga qо‘yishni maslahat berdi.
Buyuk yozuvchi A. M. Gorkiy ham о‘yinlarning ahamiyatini yuqori baholab, ularning
tarbiyaviy ahamiyatini ta’kidlagan. "О‘yin, – deydi Gorkiy, – bu bolalar о‘zlari yashaydigan va
ularni о‘zgartirishga chaqirilgan dunyoni bilish usulidir.” A. M. Gorkiy о‘yinlar shartlariga
katta ahamiyat berdi. U bolalarning jismoniy sog‘lig‘ini rivojlantirish va mustahkamlashga
hissa qо‘shadigan jamoaviy о‘yinlarni tarqatish tо‘g‘risida g‘amxо‘rlik qilish kerak, deb
hisoblagan. О‘yinlar jismoniy tarbiyada ayniqsa muhim о‘rin tutadi, shuningdek о‘yinlar
maktabda ham muhim о‘rin tutadi. Oliy ta’limda jamoaviy о‘yinlar talabalarni jismoniy
tarbiyalashning asosiy vositalaridan biridir. Ular jismoniy tarbiya darslarida, tanaffusda,
shuningdek jismoniy tarbiya guruhlarining guruhlari va bо‘limlari darslarida о‘tkaziladi.
Maktab dasturlarida о‘yinlar muhim о‘rin tutadi. Ular kо‘p qirrali jismoniy tarbiyaning
muhim vositalaridan biridir. О‘yinlarda biz harakatlarning barcha asosiy turlarini topamiz:
yurish, yugurish, sakrash, uloqtirish, tо‘siqlarni yengib о‘tish, qarshilik. Tо‘g‘ri о‘tkazilgan
о‘yinlar diqqatlilik, aqllilik, epchillik, tezkorlik, kuchlilik, chidamlilikni rivojlantirishga,
jamoaviy о‘yinlar esa – dо‘stlik va kamharakatlikni tarbiyalashga yordam beradi. О‘yinlar
paytida talabalar doimo faol bо‘lishadi. Shu bilan birga, о‘yinlarning shartlari va qoidalari
ularni cheklashga majbur qiladi.
Faollik va dadillik tо‘g‘ri о‘tkazilgan о‘yinlarda muvaffaqiyatli birlashtiriladi.
О‘yinlarda bolalar katta spontanligi bilan ajralib turadi. Ular ijobiy va salbiy xarakter
xususiyatlarini tо‘liq ochib beradi va bu bolalarni yaxshiroq о‘rganish uchun katta ahamiyatga
ega. О‘yinlar juda hissiy. Ularni tо‘g‘ri tashkillashtirilishi orqali ular doimo bolalarga zavq
bag‘ishlanadi, yaxshi kayfiyat yaratiladi.
О‘yinlarda bolalarni shaxsiy fazilatlari, faolligi, tashabbuskorligi namoyon bо‘lishi
uchun keng imkoniyatlar mavjud. О‘yinlarda boshqa jismoniy mashqlarga qaraganda, talabalar
turli xil motorli harakatlarni xohlagancha bajarishlari mumkin, chunki ularning individual
xususiyatlari bunga imkon yaratadi.
Mobil о‘yin deyarli har bir darsning majburiy qismidir. О‘yinlar davomida
harakatlarni rivojlantirish uchun tugallangan dastur materialini takrorlash va birlashtirish
tavsiya etilmaydi, ammo barcha sinf talabalarining ijobiy hissiy ohanglari sezilarli darajada
oshadi.
О‘yin talabalarga quvonch bag‘ishlaydi, shu sababli ham xulqi namunali bо‘lmagan
bolalar о‘yinlardan chetda qolmasligi kerak. О‘qituvchi yangi о‘yinni qisqa va aniq
tushuntirishi, qonun va qoidalari о‘yin davomida emas, balki start oldidan ayrim harakatlarni
kо‘rsatishi kerak. Agar о‘yin tanish bо‘lsa, unda siz о‘zingizni faqat asosiy qoidalarni eslatish
bilan cheklashingiz mumkin.
2
Н.К.Крупская о детской литературе
и детском чтении. С. 43.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
64
Tavsiya etilgan о‘yin variantlari (о‘qituvchi tomonidan ishlab chiqilgan) yosh bolalar
uchun mumkin va qulay bо‘lishi, katta va kichik sinflar uchun kо‘ngil ochishi, shuningdek
о‘yin qoidalarini buzmasdan semantik va motor yukini kо‘tarishi kerak. Drayverlarni qisqa
о‘qishlar yordamida tanlash yoki adolat bilan ishonarli argument (argument) о‘tkazish kerak.
Yugurish о‘yinlarida agar talabalar aylanada tursalar, siz bir nechta boshqaruvchilarni
taklif qilishingiz mumkin. Yana bir variant-bir nechta aylana va doiralarini shakllantirish va hk.
Yugurish, sakrash, tо‘pni uzatish bilan estafeta о‘yinlarida ham tashkil etish va о‘tkazish uchun
eng mos variantni о‘ylab kо‘rish kerak.
О‘tkazilgan о‘yinlar har doim futbolchilarning yoshi va jismoniy tayyorgarligiga mos
kelishi, bemalol, mazmunan sodda, oson tushuntiriladigan, qiziqarli va hayajonli bо‘lishi kerak.
О‘yinlar majmuasi har xil tarkibdagi va yuklanadigan о‘yinlar bо‘lishi va bu о‘yinlar tо‘g‘ri
almashinib turishi uchun mо‘ljallangan. Bir darsda tinch о‘yinlar va katta harakatli о‘yinlar
kiritiladi. Shu bilan birga eng faol о‘yinlar darsning о‘rtasida, qо‘shiq о‘yinlari esa uning
oxirida о‘tkaziladi.
Bunga erishishning eng maqbul yo‘li - zamonaviy ta’lim metodlarini bevosita va bilvosita
ta’lim jarayoniga to‘la tatbiq etish hisoblanib, bunda ta’limning zamonaviy metodlari
hisoblangan inter faol metodlardan foydalaniladi. “Interfaol” so‘zi inglizcha “inter” - “o‘zaro”.
“act” - “harakat qilmoq” so zlaridan olingan bo‘lib, “birgalikda harakat qilmoq”. degan ma’no
anglatadi. Demak, yangi innovatsion texnologiyalar va interfarol metodlar yordamida
pedagogik kadrlami tayyorlashda ta’lim jarayonini tashkil etishda professor-o‘qituvchi va
ta’lim oluvchilarning birgalikdagi faoliyati orqaligina yuqorida ta’kidlangan ta’lim maqsadlarga
erishish mumkinligi kafolatlanadi
.
Agar darslarda tugallanmagan yangi о‘yinlar kiritilsa, bir darsda ularning soni
ikkitadan kо‘p bо‘lmasligi kerak: biri katta harakatli va ikkinchisi nisbatan tinch о‘yin.
О‘zining tabiati va mazmuniga kо‘ra о‘yinlar oddiy va oson о‘rganilishi kerak, hatto katta
bolalar guruhi bilan ham shunday о‘tkazilishi lozim. Oliy sinf talabalari uchun foydali va
qiziqarli о‘yin-kulgilar orasida vazifalar kabi о‘yin mashqlari juda foydali. Bularga "qarmoq","
uzuk otish " va boshqalar kiradi.
Bolalikning doimiy va о‘zgarmas yо‘ldoshi bо‘lgan о‘yin bunda о‘qituvchiga katta
yordam berishi mumkin. О‘qituvchi о‘yinlardan xabardor bо‘lishi, ularni о‘tkazish
metodikasini bilishi, ma’lum pedagogik maqsadlarga erishish uchun ularni о‘yinchilarning
yoshiga qarab tanlay olishi kerak. Mobil о‘yin о‘zgaruvchan, badiiy va hikoyaviy jihatdan
xilma-xil, maqsadi, yо‘nalishi va mazmuni bо‘yicha kо‘p funksiyalidir.
Bolalar о‘yinlari bolaning tabiiy holatini va uning quvnoq harakatlarga bо‘lgan
ehtiyojini tо‘liq qondiradi. Atrof-muhit bilan bevosita о‘yinlar orqali tanishish, qiziqarli harakat
turlarida mehnat kо‘nikmalarini egallash va boshqalar ular jismoniy faoliyatlarining
shakllanishida muhim omil yuо‘lib xizmat qiladi.
О‘yin har doim tashabbus, fantaziya, ijodkorlik, hissiyotlar siklidir. Unda har doim juda
kо‘p kulgili kutilmagan hodisalar mavjud, oddiy hodisa g‘ayrioddiy, ajoyib kо‘rinishda
3 M.Barakayev, M.Tojiyev, D.Yunusova, K.Mamadaliyev. Matematika o'qitish texnologiyalari va loyihalash.
//Darslik..- Toshkent: “innovatsiya* Ziyo", 2020.-276 6.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
65
namoyon bо‘ladi. О‘yin bola hayotida о‘ta muhim ahamiyatga ega – "bola о‘yinda qanday
bо‘lsa, shuning uchun kо‘p jihatdan u ulg‘ayganda shu mehnatda ham shunday faollikda
bо‘ladi.
”.
Shunday qilib, bola tarbiyasi, birinchi navbatda, shu tarzda sodir bо‘ladi. Shuning
uchun о‘yinlardan yetarli darajada foydalana olish va ularni tо‘g‘ri tashkil eta olish alohida
ahamiyatga ega. Jamoaviy о‘yinlar nafaqat bolalarning motor faolligini oshirish, kо‘nikmalarni
takomillashtirish, vosita fazilatlarini rivojlantirish vositasi sifatida, balki bolalarning moyilligi
va bolaning tabiiy moyilligini rivojlantirish shakli sifatida ham qо‘llaniladi. О‘yinlarda
bolalarda tashabbuskorlik, tashkilotchilik qobiliyati, mustaqillik, ixtirochilik qobiliyati, intizom
(о‘yin qoidalariga rioya qilish, raqibni hurmat qilish, shaxsiy muvaffaqiyatni jamoa manfaatiga
bо‘ysundirish) kabi xususiyatlar rivojlanadi.
Jamoaviy о‘yinlarning bola hayotida, uning rivojlanishida shubhasiz ahamiyati
jismoniy tarbiyani aniq va maqsadli qurilgan, uslubiy jihatdan tо‘g‘ri tashkil etish orqali
samarali foydalanishni ham nazarda tutadi. Aniq о‘yin mazmunini aytib, hissiy bо‘lishi uchun
harakat qilib kо‘ring. Yuz ifodalari va imo-ishoralar orqali harakatlarning mohiyatini aniq
tushuntiring va intonatsiya qiling. Kirish qisqa, aniq, sharhlar bilan chalg‘itmasdan bо‘lishi
kerak. О‘yin qoidalari va signalni ta’kidlash, futbolchilar va о‘yin sifatlari о‘rnini kо‘rsatib
berish bilan birga olib boriladi.
О‘yinni tо‘xtatish alohida holatlarda joizdir, chunki tanaffus talabalarning xatti-
harakatlarini susaytirishga va qiziqishni yо‘qotishiga olib keladi. Mobil о‘yin darsning motor
zichligini oshiradi, chunki о‘yin faoliyatida deyarli foydalanilmaydi. Shuning uchun, dars
yakunlangach, har kimning harakatlarini (о‘yin paytida о‘zini tutishi, qoidalarning buzilishi,
taniqli va faol ishtirokchilar va boshqalarni tahlil qilish kerak.) aniq baholab borish lozim.
Talabalarni tahlilga jalb qilish orqali har kimga gapirish, sodir bо‘layotgan voqealarga
о‘z nuqtai nazarini aniqlash imkoniyatini berish kerak.
Jismoniy tarbiya darslarida raqobat usulidan foydalanishning foydaliligi uzoq vaqtdan
beri ma’lum bо‘lgan. Ammo bu usul oliy sinflarda jismoniy tarbiya darslarida qanchalik
qо‘llaniladi, bu yerda talabalar hali ham musobaqalarga unchalik о‘rganmagan.
О‘yinlar, shuningdek, ularning mazmuni, vaqti, joyi, boshqaruv darajasi, ishtirokchilar soni
va tarkibiga kо‘ra tasniflanadi. О‘yinlarning bu tasnifi ularning pedagogik maqsadini aniqlash,
turli о‘yin obyektlariga nisbatan aniq yо‘nalish olish va ulardan teran foydalanishga asos
bо‘ladi. Jamoa bо‘lib ishlash sifati, talabalar nimani о‘rganishlari, о‘yinning kо‘p qirraliligi,
uning nodir tendensiyalari, о‘yindagi hodisalarning tasodifiy tabiati, shuningdek, talabalarning
his-tuyg‘ulari va ijodiy faoliyati jamoa bо‘lib ishlash mahsuli ekanligi alohida ahamiyatga ega.
Sinfda musobaqalarni qaysi shaklda о‘tkazish yaxshiroq? Yosh maktab talabalarining
motorli fazilatlarini rivojlantirishning raqobatbardosh usuli qanchalik samarali? Bunda ishning
quyidagi shakli qо‘llaniladi. Birinchi va ikkinchi sinflarda jismoniy tarbiya darslarida biz uch
4
Макаренко А.С. о воспитании: Золотой фонд педагогики / сост. Д.И. Латышина. - М.:
Школьная Пресса, 2003. - 192 с.
5 Сайфиев Б. Игры, мотивирующие учеников к активным занятиям на уроках физической культуры и
спорта https://cyberleninka.ru/
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
66
yoki tо‘rtta jamoaga bо‘linamiz. О‘qituvchi Sardorlar tayinlaydi. Har bir talaba о‘z xohishiga
kо‘ra qaysi jamoaga qо‘shilishni xohlaganligini tanladi. Keyin jamoalar kuchi taxminan teng
edi. Har bir jamoada talabalar jinsga qarab bо‘lingan, keyin balandlik bо‘yicha saflangan.
Natijalar о‘qituvchi tomonidan baholandimi? Nafaqat sport. Talabalarning sinfda tashkil etilishi,
barcha jamoalarning sport formalarining holati, saflardagi qurilish va xatti-harakatlarning
tо‘g‘riligi, burg‘ulash va umumiy rivojlanish mashqlarini bajarish sifati hisobga olinadi. Shu
bilan birga, jamoalarning intizomi, talabalarning faolligi va о‘zaro yordami ham hisobga olindi.
Tabiiyki, jamoalarning eng taqqoslanadigan natijalari nafaqat ushbu kо‘rsatkichlar uchun, balki
doimiy skoring amalga oshiriladigan о‘yinlar uchun, masalan, "raqamlarni chaqirish"kabi
о‘yinlar uchun olingan.
Shunday qilib, xulosa shuni kо‘rsatadiki, oliy maktabda maktab talabalarining jismoniy
tayyorgarligi samaradorligini oshirish uchun raqobat usulini muvaffaqiyatli qо‘llash mumkin.
Musobaqalardan nafaqat jismoniy mashqlarni о‘tkazishda, balki talabalarning intizomini,
faolligini, о‘tilayotgan materialga qiziqishini oshirish va dо‘stona о‘zaro yordamni
rivojlantirish uchun imkon qadar keng foydalanish maqsadga muvofiqdir. Shu bilan birga,
natijalarni yaxshi qayd etish va musobaqalar natijalarini talabalarga yetkazish juda muhimdir.
О‘yinlardan barcha yosh guruhlarida foydalanish mumkin. О‘qituvchining san’ati har
safar о‘yinni murakkablashtirish, yangi mazmun bilan tanishtirishdir. Faqat bu holatda о‘yinlar
muvaffaqiyatli bо‘ladi, maktab talabalarining sog‘lig‘i va jismoniy rivojlanishiga yordam
beradi.
О‘yinlar har doim uyushqoqlik bilan yakunlanishi kerak. О‘yindan sо‘ng natijalarni
umumlashtirish kerak: natijalarni e’lon qilish va bunday natijalarning sabablarini tushuntirish,
ijobiy va salbiy tomonlarini qayd etish, о‘rganilgan harakatlar va о‘yindagi kamchiliklardan
mohirona foydalanishni kо‘rsatish, о‘quv soatlaridan tashqari о‘yinlarni tashkil qilish va
о‘tkazish bо‘yicha maslahatlar berish. Natijalarni talabalar xulq-atvoriga, ularning
munosabatlariga, о‘zaro munosabatlariga jamlashda ayniqsa katta e’tibor beriladi. Ijobiy
misollarni yuqori baholash va ushbu misollarga taqlid qilishga undash kerak. О‘yindagi salbiy
jihatlarni e’tiborsiz qoldirib bо‘lmaydi. Bu individual futbolchilarning yomon amallarini
kо‘rsatish uchun о‘qituvchining burchidir. Natijalarni sarhisob qilishga ishtirokchilarning
о‘zlarini jalb qilish kerak. Bu bolalarning harakatlarini ham, о‘rtoqlarining harakatlarini ham
obyektiv baholashda, g‘alaba va mag‘lubiyatlarning sabablarini aniqlash qobiliyatiga yordam
beradi. О‘qituvchi о‘yin natijalarini juda xushmuomalalik bilan, xotirjamlik bilan, xayrixohlik
bilan sarhisob qilishi kerak.
Hamkorlikda o'qitish texnologiyalari pedarogik jarayonini takomillashtirish va uni o'quvchi
shaxsiga yo'naltitirishga asoslangan. Bu texnologiyalar ijodkor shaxsni shkllantirishga
yo'naltirilgan ijodiy muhitni yaratish, lim sifati va samaradorligini oshirishga xizmat qiladi
Bolalar jismoniy tarbiya darslarida о‘yin о‘ynab, о‘yin tajribasini muvaffaqiyatli
boyitadilar. Ma’lumki, agar jamoaviy о‘yinlar yaxshi о‘rganilsa va sinfda о‘tkazilsa, ular tezda
kundalik hayotda bolalarning mulkiga aylanadi, bu esa talabalarning jismoniy tarbiyasi
bо‘yicha umumiy ishlarda juda muhimdir.
6
Дилова H.F. Ўқувчи шахсини ривожлантиришда ҳамкорлик педагогикасининг ўрни.
Замонавий таълим. 1-сон.–Toshkent, 2017. 56-59-b
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
67
Hamkorlikda o'qitish quyidagi natijalarga erishish imkonini beradi:
- o'quvchining o'rganish jarayonini boyitadi:
- o'quvchilarga ular o'rtasida taqsim qilinib, o'zlashtirilgan kognitiv axborotlar to'plamini
beradi;
- o'quvchilarda materialni o'rganishga ishtiyok uyg'otadi;
- o'quvchilarning o'z shaxsiy bilim va dunyoqarashlarini shakllantirish imkoniyatlarini
kengaytiradi;
- axborotlarni ikki tomonlama almashish samaradorligini oshiradi;
- o'quvchilarga mustaqil hayotga tayyorlanishlari uchun zarur bilimlarni beradi;
- turli xil madaniyat va ijtimoiy-iqtisodiy guruhlar o'rtasida ijobiy o'zaro munosabatlarni
oldinga suradi.
Raqobat usuli talabalarning qiziqishini oshiradi, jismoniy mashqlar samaradorligini
oshiradi va natijalarni yaxshilaydi. Bundan tashqari, qisqa vaqt ichida tanadagi fiziologik yukni
sezilarli darajada oshirishga imkon beradi. Bundan tashqari, jamoaviy о‘yinlar talabalarning
kollektivizm tuyg‘usini tarbiyalashga hissa qо‘shadi. Biroq, shuni yodda tutish kerakki, raqobat
usuli alohida talabalar (g‘oliblar) tomonidan takabburlik, xudbinlikni namoyon qilish uchun
ma’lum shart-sharoitlarni yaratadi. Bu о‘qituvchilarni sinfda raqobatbardosh usuldan
foydalanishda juda ehtiyot bо‘lishga majbur qiladi.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, jamoaviy о‘yinlarning eng qimmatli jihatlaridan biri
bu ularning ommaviy xarakteri va bolalar va о‘spirinlarning jismoniy tayyorgarligiga kompleks
ta’siridir. Jamoaviy
о‘yinlar tananing funksional yaxshilanishiga, jismoniy fazilatlarni
rivojlantirishga va vosita mahoratini shakllantirishga yordam beradi7 Hozirgi vaqtda har bir
о‘qituvchi u yoki bu darajada noan’anaviy ta’lim shakllaridan foydalanadi. Bu о‘qituvchilar
о‘rtasida yangi pedagogik tafakkur va innovatsion faoliyat tajribasini shakllantirish bilan
bevosita bog‘liqdir. Bugungi kunda о‘qituvchining pedagogik tafakkuri о‘quv jarayonida
qо‘yilgan vazifalarni tezda hal qilishga qaratilgan bо‘lib, talabalarni izlanish va ijodkorlikka
undaydigan ushbu faoliyatga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Н.К.Крупская о детской литературе и детском чтении. С. 43.
2. M.Barakayev,
M.Tojiyev,
D.Yunusova,
K.Mamadaliyev.
Matematika
o'qitish
texnologiyalari va loyihalash. //Darslik..- Toshkent: “innovatsiya* Ziyo", 2020.-276 6.
3. Геллер Е.М., Коротков И.М. Веселые старты. М., 1978. Качашкин В.М. Методика
физического воспитания. М., 1980.
4. Сайфиев Б. Игры, мотивирующие учеников к активным занятиям на уроках
физической культуры и спорта https://cyberleninka.ru/
5. Дилова H.F. Ўқувчи шахсини ривожлантиришда ҳамкорлик педагогикасининг ўрни.
Замонавий таълим. 1-сон.–Toshkent, 2017. 56-59-b
6. Славин Р. Е. Совместное обучение: теория, исследования и практика. (2-е изд.).
Бостон: Аллин и Бэкон. – 1995.
7
Геллер Е.М., Коротков И.М.
Веселые старты. М., 1978.
Качашкин В.М.
Методика физического
воспитания. М., 1980.
