INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
42
TA’LIM JARAYONIDA INTERFAOL METODLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI
Xolmatova Dildora Valiyevna
“Ijtimoiy fanlar” kafedrasi o'qituvchisi Qozon federal universiteti
Jizzax shaxridagi filiali
+998 93 820 86 68
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ta’lim jarayonida qo‘llanilayotgan interfaol metodlarning
mohiyati, turlari va ularning ta’lim samaradorligiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Interfaol metodlar
o‘quvchilarning darsga faol ishtirokini ta’minlash, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni
rivojlantirishda muhim vosita sifatida tahlil qilingan. Shuningdek, interfaol metodlarning
zamonaviy raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashuvi va ularni amaliyotda qo‘llashdagi
afzalliklari va muammolari muhokama qilindi.
Kalit so‘zlar:
interfaol metodlar, ta’lim jarayoni, o‘quvchi faolligi, innovatsion yondashuv,
raqamli texnologiyalar, mustaqil fikrlash, pedagogik texnologiyalar
Kirish
Zamonaviy ta’lim jarayonida bilimlarni faqat o‘qituvchi orqali yetkazish, ya’ni an’anaviy
yondashuv endi o‘zining samaradorligini yo‘qotmoqda. XXI asr talabi sifatida ta’limda faol,
ishtirokchilikka asoslangan, mustaqil fikrlashga undaydigan yondashuvlar dolzarb bo‘lib
bormoqda. Shu nuqtai nazardan qaralganda,
interfaol metodlar
bugungi ta’limning eng muhim
innovatsion yo‘nalishlaridan biri sanaladi.
Interfaol metodlar — bu o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasida faol muloqotni shakllantiradigan,
o‘quvchilarning dars jarayonida to‘liq ishtirok etishini ta’minlaydigan usullardir. Ushbu
metodlar o‘quvchilarda nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikma va kompetensiyalarni
shakllantirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan holda
qo‘llanilganda, interfaol metodlar darsni jonlantiradi, o‘quvchilarning darsga bo‘lgan
qiziqishini oshiradi va ta’lim sifati yaxshilanishiga zamin yaratadi.
Asosiy qism
Interfaol metodlar — bu o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularda mustaqil
fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal qilish, hamkorlikda ishlash kabi ko‘nikmalarni
shakllantirishga xizmat qiluvchi yondashuvlardir. Bu metodlarning asosiy tamoyili —
o‘quvchini passiv tinglovchidan faol ishtirokchiga aylantirish, ularni bilvosita emas, balki
to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘quv faoliyatiga jalb etishdir. Interfaol metodlar darsni jonlantiradi,
muloqotni kuchaytiradi va ta’limni real hayotga yaqinlashtiradi.
Bugungi kunda interfaol metodlar ko‘plab shakl va usullarda qo‘llanilmoqda. Masalan:
“Aqliy hujum”
(brainstorming) usuli o‘quvchilarda ijodiy fikrlashni shakllantiradi,
ularni erkin fikr bildirishga undaydi.
Guruhli ish
usuli orqali o‘quvchilar o‘zaro hamkorlikda ishlashni, mas’uliyatni
bo‘lishishni o‘rganadilar.
Rol o‘ynash (scenariy asosida)
metodida esa o‘quvchilar hayotiy vaziyatlarda o‘zlarini
tutish usullarini o‘rganadilar.
Debatlar va muhokamalar
esa tanqidiy fikrlash va asosli dalillar keltirish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 12, issue 1, June 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
43
Shuningdek, interfaol metodlar raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashganda yanada samarali
natija beradi. Masalan, elektron doskalar (smart board), onlayn test platformalari (Kahoot,
Quizizz, Wordwall), taqdimotlar, videodarslar va multimedia vositalaridan foydalanish
o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Bu vositalar orqali o‘quvchilar matnli,
audiovizual va amaliy materiallarni bir vaqtning o‘zida o‘zlashtira oladilar.
Biroq interfaol metodlarni joriy etishda ayrim muammolar ham uchramoqda. Jumladan, ayrim
o‘qituvchilar bu metodlarni yetarlicha o‘zlashtirmagan, texnik vositalarning yetishmasligi yoki
noto‘g‘ri ishlatilishi dars samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuningdek, ba’zan
dars uchun ajratilgan vaqt interfaol metodlar talab qiladigan mashg‘ulotlar uchun yetarli
bo‘lmasligi mumkin.
Shu boisdan, interfaol metodlarning samarali tatbiqi uchun o‘qituvchilarning kasbiy malakasini
oshirish, maktablarni texnik baza bilan ta’minlash, shuningdek, metodik qo‘llanmalarni ishlab
chiqish va ulardan foydalanishni rag‘batlantirish zarur.
Xulosa
Interfaol metodlar ta’lim jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularni mustaqil
fikrlashga, ijodiy yondashuvga va hamkorlikka undashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu
metodlar orqali o‘quvchilar nafaqat bilim olishadi, balki uni tahlil qilish, muhokama qilish va
amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarini ham shakllantiradilar. Interfaol metodlar darslarni yanada
jonli va samarali qilib, o‘quvchilarni darsga faol jalb qiladi.
Bundan tashqari, raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan interfaol usullar ta’lim sifatini
oshirishda yanada samarali vositaga aylanmoqda. Shu bois, o‘qituvchilarning interfaol metodlar
bo‘yicha malakasini oshirish, maktablarda zamonaviy texnik vositalarni taqdim etish va
ularning to‘g‘ri qo‘llanilishini ta’minlash muhim vazifa hisoblanadi.
Natijada, interfaol metodlar zamonaviy ta’limning ajralmas qismi bo‘lib, yosh avlodni zamon
talablariga mos ravishda tayyorlashda samarali vosita hisoblanadi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Abduqodirova, G. (2020). Innovatsion pedagogik texnologiyalar. Toshkent: Fan va
texnologiya.
2. Hasanboyeva, M. (2019). Interfaol metodlar asosida dars o‘tish samaradorligi. Toshkent:
Xalq ta’limi vazirligi nashriyoti.
3. Jalolov, J. (2016). Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. Toshkent: TDPU
nashriyoti.
4. Qodirov, N. (2021). “Zamonaviy ta’limda interfaol metodlarning ahamiyati.” // Ta’lim va
innovatsiya jurnali, №4, 45–50.
5. Azizova, Z. (2022). Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari ta’limda. Toshkent: Ilm Ziyo.
6. Jononov, A. (2023). “Interfaol usullarni masofaviy ta’limda qo‘llash tajribalari.” //
Pedagogika va psixologiya jurnali, №2, 33–37.
7. Bonwell, C. C., & Eison, J. A. (1991). Active Learning: Creating Excitement in the
Classroom. ASHE-ERIC Higher Education Report No. 1. Washington, DC: George
Washington University.
8. Prince, M. (2004). “Does Active Learning Work? A Review of the Research.” Journal of
Engineering Education, 93(3), 223–231.
9. UNESCO. (2020). ICT in Education: A Critical Contribution to Development Goals.
[Online]. Available:
