INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
230
Bobomudova Fotima Ergash qizi
fatimaergashovna@gmail.com
Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti xorijiy til va adabiyot (ingliz tili)
fakultetini bakalavr darajasini tamomladim 2024 yil
BADIIY ADABIYOTLAR ORQALI XORIJIY TILNI OʻRGANISHNING
SAMARADORLIGI
Annotatsiya
:Mazkur maqolada badiiy adabiyotlardan foydalanish xorijiy tilni o‘rgatishda
samarador usul sifatida ko‘rib chiqiladi. Til o‘rganishda badiiy asarlar yordamida so‘z boyligini
kengaytirish, grammatikani chuqurroq o‘zlashtirish va madaniy muhitni tushunish imkoniyatlari
o‘rganiladi. Lingvistik va madaniy o‘zlashtirishning ijobiy jihatlari tahlil qilinib, amaliy misollar
orqali ushbu yondashuvning afzalliklari ko‘rsatib berilgan. Badiiy adabiyotlar talabalarning
qiziqishini oshirish va ijodkorlikni rivojlantirishda alohida o‘rin tutadi.
Kalit soʻzlar:
Badiiy adabiyot, xorijiy til, o‘qitish metodikasi, lingvistik kompetensiya, madaniy
uyg‘unlik, so‘z boyligi, qiziqish.
Kirish:
Globalizatsiya jarayonida xorijiy tilni o‘rganish shaxsning ilmiy va ijtimoiy rivojlanishida
muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda tilni o‘qitish jarayonida innovatsion usullar bilan birga,
anʼanaviy yondashuvlar ham qayta ko‘rib chiqilmoqda. Badiiy adabiyotlardan foydalanish tilni
samarali o‘rgatish vositalaridan biri sifatida talabalarning o‘qishga bo‘lgan qiziqishini
kuchaytirishi va o‘zlashtirish jarayonini sezilarli darajada yaxshilashi aniqlangan.
Asosiy qism
:
Badiiy adabiyotlar til o‘rganish jarayonini yanada jonli va qiziqarli qilishga xizmat qiladi.
Asarlar orqali o‘quvchilar hayotiy dialoglar va tabiiy nutqiy ifodalarni o‘rganish imkoniyatiga
ega bo‘ladilar. Bundan tashqari, badiiy adabiyot kontekstni tushunish, vaziyatga mos so‘zlash va
nutqni boyitishda muhim ahamiyatga ega. Badiiy asarlar tabiiy ravishda kontekstual til o‘rganish
imkoniyatini yaratadi.
So‘z boyligini oshirish: Badiiy asarlar boy va xilma-xil lug‘at tarkibiga ega bo‘lib,
o‘quvchilarning passiv lug‘at zaxirasini faol lug‘atga aylantirishga yordam beradi.
Grammatik tuzilmalarni tushunish: Badiiy matnlar grammatik qoidalarni real nutqiy vaziyatlarda
o‘rgatadi. Masalan, Ernest Xemingueyning “The Old Man and the Sea” asarida ingliz tilining
sodda leksik va grammatik tuzilmalari orqali mazmunni chuqurroq anglash mumkin.
Frazemalar va idiomalarning o‘zlashtirilishi: Badiiy matnlarda tez-tez uchraydigan idiomalar va
frazemalar o‘quvchilarga tilni tabiiyroq o‘rganishga imkon beradi.
Madaniy uyg‘unlik va psixologik jihatlar
Badiiy adabiyotlar orqali xorijiy tilni o‘rganish madaniy uyg‘unlikni taʼminlashga yordam beradi.
Asarlarda berilgan voqea-hodisalar va qahramonlarning nutqi orqali tilni o‘rganuvchilar boshqa
xalqlarning turmush tarzi, urf-odatlari va anʼanalari bilan tanishadi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
231
Psixologik jihatdan badiiy asarlar talabalarning qiziqishini oshiradi va o‘ziga xos tarzda til
o‘rganish motivatsiyasini kuchaytiradi. Badiiy adabiyotning emotsional taʼsiri talabalarning tilga
nisbatan ijobiy munosabatini shakllantiradi.
Amaliy misollar
Til o‘rgatishda badiiy asarlardan foydalanish bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
bunday yondashuv samaradorligi ancha yuqori. Masalan, ingliz tilini o‘rganuvchilar uchun Jeyn
Ostinning “Pride and Prejudice” romani, fransuz tilini o‘rganuvchilar uchun Viktor Gyugoning
“Les Misérables” asari juda foydali hisoblanadi. Ushbu asarlar nafaqat tilni, balki o‘sha davrning
madaniyati va ijtimoiy muhitini ham o‘rgatadi.
Xulosa
:
Badiiy adabiyotlar yordamida xorijiy tilni o‘rganish talabalarning lug‘at boyligini kengaytirish,
grammatik bilimlarni mustahkamlash va madaniy uyg‘unlikni taʼminlashning samarali vositasi
hisoblanadi. Ushbu yondashuv o‘qitish jarayonida ijodiy va motivatsion muhitni yaratadi,
shuningdek, talabalarning qiziqishini oshiradi. Badiiy adabiyotlardan foydalanish zamonaviy
o‘qitish metodikasini boyitib, til o‘rganish jarayonining sifatini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Brown, H. D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching. Pearson Education.
2. Krashen, S. D. (1982). Second Language Acquisition and Second Language Learning.
Pergamon Press.
3. Lazar, G. (1993). Literature and Language Teaching: A Guide for Teachers and Trainers.
Cambridge University Press.
4. Uzbek tilshunoslikka oid tadqiqotlar to‘plami. (2023).
5. Viktor Gyugo asarlari va ularning tarjimalari.
6. Alisher Navoiy asarlari va o‘zbek madaniyati.
