INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
215
Fazliddinov Janobiddin Zaynobiddin o‘g‘li
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, 2-son Davolash ishi fakultetining 5-bosqich talabasi
Tosharova Munisa Abdisattor qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Pediatriya fakultetining 4-bosqich talabasi
Maxmudova Intizor Abdurauf qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Davolash ishi fakultetining 6-bosqich talabasi
+998 93 179 11 13 / +998 94 470 20 27
JIGAR KASALLIKLARIDA INTOKSIKATSIYANING KECHISH XUSUSIYATLARI
VA DAVOLASH CHORA-TADBIRLARI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada jigar kasalliklarida tana haroratining kechuv xususiyatlari, uning
patofiziologik asoslari va klinik ahamiyati keng yoritilgan. Jigar patologiyalarida kuzatiladigan
harorat reaksiyalarining etiologik omillari, immunologik va yallig‘lanish jarayonlari bilan
bog‘liqligi, shuningdek, virusli, autoimmun va metabolik kasalliklar bilan kechuvchi holatlarda
harorat o‘zgarishining xususiyatlari tahlil qilinadi.
Shuningdek, maqolada yuqori harorat bilan namoyon bo‘luvchi jigar kasalliklarini
boshqa infeksion va yallig‘lanish kasalliklaridan differensial diagnostika qilish muhim jihatlari
ko‘rib chiqilib, tana haroratining diagnostik va prognostik ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot
doirasida zamonaviy davolash usullari, jumladan, antipiretik vositalar, immunomodulyatorlar,
gepatoprotektorlar va yallig‘lanishga qarshi terapiyaning samaradorligi muhokama qilinadi.
Ushbu maqola jigar kasalliklarida tana haroratining klinik monitoringi, uning diagnostik
ahamiyatini chuqur tushunish va davolashning individual yondashuvlarini ishlab chiqish uchun
muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
Kalit So‘zlar:
Jigar kasalliklari, tana harorati, patofiziologiya, virusli gepatit, jigar sirrozi,
xolestatik
sindrom,
intoksikatsiya,
differensial
diagnostika,
antipiretik
terapiya,
gepatoprotektorlar, immunitet, yallig‘lanish jarayoni, zamonaviy davolash usullari.
KIRISH:
Jigar organizmning eng muhim organlaridan biri bo‘lib, metabolik,
detoksikatsion va immunologik jarayonlarda faol ishtirok etadi. Jigar kasalliklari turli xil
etiologik omillar – virusli infektsiyalar, autoimmun jarayonlar, metabolik va toksik ta’sirlar
natijasida rivojlanishi mumkin. Ushbu patologik holatlar ko‘pincha umumiy intoksikatsiya
belgilari bilan kechadi, ulardan biri tana haroratining o‘zgarishidir.
Jigar
kasalliklarida
tana
haroratining
ko‘tarilishi yoki o‘zgarishi ko‘plab klinik holatlarda uchraydi va uning patofiziologik
mexanizmlari turlicha bo‘lishi mumkin. Virusli gepatitlar, jigar absessi, xolestatik sindrom va
jigar sirrozi kabi kasalliklarda haroratning o‘ziga xos ko‘rinishlari kuzatiladi. Ba’zi hollarda tana
harorati biroz ko‘tarilgan (subfebril) bo‘lsa, ayrim og‘ir infeksion yoki yallig‘lanish
jarayonlarida yuqori (febril) yoki gektik harorat qayd etilishi mumkin.
Temperatura
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
216
reaksiyasining klinik ahamiyati shundaki, u kasallikning kechishiga, davolash strategiyalarini
tanlashga va bemorning umumiy holatini baholashga ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, jigar
kasalliklarida haroratning dinamikasini kuzatish, uni boshqa kasalliklardan differensial
diagnostika qilish va samarali terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqish dolzarb masalalardan biri
hisoblanadi.
Ushbu
maqolada
jigar
kasalliklarida tana haroratining kechuv xususiyatlari, uning asosiy sabablarini tahlil qilish hamda
zamonaviy davolash usullari haqida ilmiy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.
ASOSIY QISM:
1. Jigar kasalliklarida tana haroratining o‘zgarish sabablari:
Jigar kasalliklarida tana haroratining ko‘tarilishi turli patofiziologik jarayonlar bilan
bog‘liq bo‘lishi mumkin. Asosiy sabablar quyidagilardan iborat:
Virusli infektsiyalar – Gepatit A, B, C, D va E viruslari organizmga tushganda
immun tizimi yallig‘lanish reaktsiyasini chaqiradi, bu esa tana haroratining
ko‘tarilishiga olib keladi.
Bakterial infektsiyalar – Jigar absessi, xolangit va boshqa bakterial kasalliklar
isitma bilan kechadi. Bunday holatlarda ko‘pincha sepsis rivojlanish xavfi yuqori
bo‘ladi.
Autoimmun jarayonlar – Autoimmun gepatitda immun tizimi jigar hujayralariga
hujum qiladi, bu esa yallig‘lanish va harorat reaksiyasiga sabab bo‘lishi mumkin.
Toksik ta’sirlar – Giyohvand moddalar, alkogol va ba’zi dorilarning jigar
hujayralariga zarar yetkazishi intoksikatsiyani kuchaytirib, harorat ko‘tarilishiga
olib keladi.
O‘sma jarayonlari – Jigar saratoni yoki metastazlari tana harorati oshishi bilan
kechishi mumkin, chunki organizm yallig‘lanish mediatorlarini ishlab chiqaradi.
2. Jigar kasalliklarida tana haroratining klinik kechishi:
Jigar kasalliklariga qarab tana haroratining ko‘tarilishi turli xil kechishi mumkin:
Subfebril harorat (37,1–38,0°C) – Ko‘pincha virusli gepatit, jigar sirrozi va
autoimmun gepatitlarda kuzatiladi.
Febril harorat (38,1–39,0°C) – Jigar absessi, xolangit, bakterial infektsiyalar va
sepsis bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Gektik harorat (39,0°C dan yuqori, kun davomida keskin tushib-ko‘tarilishi) –
Sepsis, yiringli yallig‘lanish jarayonlari va jigar o‘smalarining nekrozga uchrashi
bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
3. Jigar kasalliklarida tana haroratining diagnostik ahamiyati
Tana haroratining tahlili jigar kasalliklarini aniqlash va differensial diagnostika qilishda
muhim rol o‘ynaydi:
Virusli gepatitlarda – Harorat ko‘tarilishi kasallikning boshlang‘ich bosqichida
kuzatiladi va keyinchalik normal holatga qaytishi mumkin.
Jigar absessida – Harorat yuqori bo‘lib, titroq va kuchli holsizlik bilan kechadi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
217
Jigar sirrozida – Subfebril harorat uzoq muddat saqlanishi mumkin, bu infeksion
asoratlar yoki ichki qon ketish xavfini bildirishi mumkin.
Xolangitda – Harorat ko‘tarilishi sariq kasallik, qorin og‘rig‘i va qaltirash bilan
birga kechadi (Charcot triadasi).
4. Jigar kasalliklarida zamonaviy davolash usullari
Jigar kasalliklarida tana haroratini tushirish va kasallikni davolashning asosiy
yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:
Etiologik davolash
Virusli gepatitda antiviral terapiya (interferon, nukleozid analoglari) qo‘llaniladi.
Bakterial infektsiyalar antibiotiklar bilan davolanadi.
Autoimmun gepatitda immunosupressiv terapiya (kortikosteroidlar, azatioprin)
qo‘llaniladi.
Simptomatik va patogenetik davolash
Antipiretik vositalar – Parasetamol va ibuprofen ehtiyotkorlik bilan qo‘llanadi,
chunki jigar zararlanganda ularning metabolizmi buzilishi mumkin.
Gepatoprotektorlar – Ursodeoksixol kislotasi, fosfolipidlar, silymarin jigar
hujayralarini tiklashda yordam beradi.
Infuzion terapiya – Intoksikatsiyani kamaytirish uchun fiziologik eritmalar,
reogemin, glyukoza eritmalari yuboriladi.
Ovqatlanish va hayot tarzini o‘zgartirish
Jigar yuklamasini kamaytirish uchun yog‘siz, oqsilga boy ovqatlanish tavsiya
etiladi.
Spirtli ichimliklardan voz kechish muhim.
Doimiy jismoniy faollik va stressni kamaytirish jigar sog‘lig‘ini saqlashga yordam
beradi.
XULOSA:
Jigar kasalliklarida tana haroratining o‘zgarishi muhim klinik belgilardan biri
bo‘lib, uning patofiziologik mexanizmlari turli omillar bilan bog‘liq. Virusli, bakterial,
autoimmun va toksik zararlanishlar jigar faoliyatining buzilishiga olib kelishi natijasida harorat
reaksiyasi turlicha kechadi. Subfebril, febril va gektik haroratlar kasallikning shakli va
og‘irligiga bog‘liq holda kuzatiladi.
Jigar kasalliklarida tana haroratining klinik
ahamiyati shundaki, u nafaqat kasallikning bosqichini va kechish xususiyatlarini aniqlashga,
balki tashxis qo‘yishda va samarali davolash strategiyalarini tanlashda ham muhim diagnostik
belgilar qatoriga kiradi. Masalan, virusli gepatitlarda kasallikning boshlang‘ich bosqichida
harorat ko‘tarilishi kuzatilsa, jigar absessi va xolangitda yuqori harorat va titroq bemorning og‘ir
ahvolda ekanligini bildirishi mumkin.
Jigar
kasalliklarida
harorat sindromini to‘g‘ri boshqarish uchun kompleks yondashuv talab etiladi. Bunda etiologik
davolash (antiviral, antibakterial, immunosupressiv terapiya), simptomatik davolash (antipiretik
vositalar, infuzion terapiya, gepatoprotektorlar) va bemorning turmush tarzini o‘zgartirish
muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, tana harorati ko‘tarilishi fonida bemorning ahvolini
muntazam kuzatib borish va ehtimoliy asoratlarni erta aniqlash zarur.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
218
Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, jigar kasalliklarida tana haroratining
dinamikasi va klinik kechishini chuqur o‘rganish kasalliklarni erta tashxislash, davolash
samaradorligini oshirish hamda bemorlarning hayot sifatini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi.
Kelajakda bu boradagi ilmiy izlanishlarni davom ettirish jigar kasalliklarida tana haroratining
molekulyar va immunologik asoslarini yanada kengroq o‘rganish imkonini beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Harrison’s Principles of Internal Medicine. 21st Edition. McGraw-Hill Education, 2022.
2. Schiff’s Diseases of the Liver. 13th Edition. Wiley-Blackwell, 2021.
3. European Association for the Study of the Liver (EASL). Clinical Practice Guidelines:
Management of chronic liver diseases. Journal of Hepatology, 2023.
4. World Health Organization (WHO). Global hepatitis report. Geneva: WHO, 2022.
5. Mauss S., Berg T., Rockstroh J., et al. Hepatology: A Clinical Textbook. 10th Edition.
Flying Publisher, 2023.
6. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. “Jigar kasalliklarini diagnostika va
davolash protokoli”, 2023.
7. Blachier M., Leleu H., Peck-Radosavljevic M., Valla D.C., Roudot-Thoraval F. The burden
of liver disease in Europe: a review of available epidemiological data. Journal of Hepatology,
2019; 71(3): 395–408.
8. Chalasani N., Younossi Z., Lavine J.E., et al. The diagnosis and management of
nonalcoholic fatty liver disease: Practice guidance from the American Association for the
Study of Liver Diseases. Hepatology, 2023.
9. O'Shea R.S., Dasarathy S., McCullough A.J. Alcoholic liver disease. Hepatology, 2019;
69(1): 176–197
10. UpToDate. Fever in patients with chronic liver disease. 2023.
11.
Fazliddinov J.Z, Islamova K.A.// JIGAR SIRROZI KASALLIGIDA HAZM QILISH
BUZILISHLARI VA ULARNI DAVOLASH.// «МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И
ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА» I S S N : 3 0 3 0 - 3 0 0 1 (SJIF 2023: 3.019;
2024: 5.444) ResearchBib Impact Factor: 11.79/ 2023. 686-694 betlar.
12. Fazliddinov J.Z, Valiyeva M.U.//VIRUSLI GEPATITLAR(A, E va B)NING
EPIDEMIOLOGIYASI, PROFILAKTIKASI VA EPIDEMIYAGA QARSHI CHORA-
TADBIRLARNI TASHKILLASHTIRISH.(2024).// MEDICINE, PEDAGOGY AND
TECHNOLOGY: THEORY AND PRACTICE, 2(11), 100-107 betlar. (
Researchbib Impact
factor: 11.79/2023 SJIF 2024 = 5.444)
