INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
193
Yeon Sangheum
Filologiya fanlari bo‘yicha PhD,Koreyashunoslik oliy maktabi rahbari,
Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti
Movlonova Risolat Dilshod qizi
Magistrant,Koreyashunoslik oliy maktabi,
Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti
KOREYS TILIDA KO‘MAKCHI HARAKAT FE’LLARINING MA’NOVIY
XUSUSIYATLARI (
내다
,
버리다
FE’LLARI MISOLIDA)
Annotatsiya:
Mazkur maqolada koreys tilidagi ko‘makchi fe’llar
내다
[neda] va
버리다
[borida]
fe’llarining qo‘llanilishi, ma’noviy xususiyatlari o‘rganilib, semantik vazifalari tahlil qilingan,
qiyoslangan va misollar orqali yoritib berilgan.
내 다
[neda] ko‘makchi fe’lining harakatning
tugallanganligi,
버 리 다
[borida] ko‘makchi fe’lining harakatning to‘liq yakunlanganligi va
qaytarilmasligi kabi gapda grammatik ma’no ifodalanishiga oid xususiyatlari tahlilga tortildi.
Kalit so‘zlar:
yetakchi fe’l, ko‘makchi fe’l, asos, semantik, bog‘lovchi affiks.
Аннотация:
В данной статье изучаются употребление и семантические особенности
вспомогательных глаголов
내 다
[neda] и
버 리 다
[borida] в корейском языке,
анализируются, сравниваются и объясняются на примерах их семантические функцы.
Проанализированы такие особенности, cвязанные с выражением грамматического
значения в предложении, как завершение действия вспомагательного глагола
내다
[neda],
полное завершение действия и необратимость вспомагательного глагола
버리다
[borida].
Ключевые слова:
вспомогательный глагол, ведущий глагол, основа, семантика,
грамматическая функция глагола.
Abstract:
In this article, the usage and semantic features of auxiliary verbs
내다
[neda] and
버리
다
[borida] in Korean language are studied, their semantic functions are analyzed, compared and
explained through examples. The features related to the expression of the grammatical meaning
in the sentence such as the completion of the action of the auxiliary verb
내 다
[neda], the
complete completion of the action and non-reversibility of the auxiliary verb
버리다
[borida]
were analyzed.
Key words:
auxiliary verb, leading verb, stem, semantics, grammatical function of the verb.
KIRISH
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
194
Ko‘makchi fe’llar yetakchi fe’ldan keyin bog‘lanib, biror ko‘makchi ma’no qo‘shish
vazifasini bajaradi. Quyida koreys tilidagi ko‘makchi fe’llarga misollar keltirib o‘tamiz. Harakat
davomiyligini ifodalovchi (-
어
)
가다
[o gada], (-
어
)
오다
[o o‘da], (-
고
)
있다
[go‘ itda], (-
고
)
계
시다
[go‘ gyeshida], tugatish ma’nosini ifodalaydigan (-
고
)
나다
[go‘ nada], (-
어
)
내다
[o neda],
(-
어
)
버리다
[o borida], (-
고
)
말다
[go malda], xizmat ma’nosini ifodalovchi (-
어
)
주다
[o
juda], (-
어
)
드리다
[o dirida], urinish yoki sinab ko‘rish ma’nosini ifodalovchi (-
어
)
보다
[o
bo‘da], ega bo‘lish yoki saqlash ma’nosini ifodalovchi (-
어
)
두다
[o tuda], (-
어
)
놓다
[o no‘hda],
(-
어
)
가지다
[o kajida], takror ma’nosini ifodalovchi (-
어
)
대다
[o deda] va boshqa ko‘makchi
fe’llar mavjud.[6,202]
Akademik Azim Hojiyev fe’l so‘z turkumining o‘rganilishiga katta e’tibor qaratgan va
buning ustida bir qancha ilmiy izlanishlar olib borgan olim hisoblanadi. Uning “Fe’l”,
“Ko‘makchi fe’l”, “To‘liqsiz fe’l” kitoblari so‘z turkumlari ichida fe’l turkumiga alohida e’tibor
qaratganini bildiradi. Azim Hojiyevning “Fe’l” kitobida fe’lning tarixi, zamon, nisbat
kategoriyalari, fe’lning barcha xususiyatlari atroflicha yoritib berilgan.[3.3]
Akademik Azim Hojiyevning qayd etishicha: “Oʻzbek tilida tamomila koʻmakchi fe’lga
aylangan (faqat koʻmakchi fe’l sifatida qoʻllanadigan) fe’l yoʻq. Ayrim mustaqil fe’lllar
koʻmakchi fe’l vazifasida ham qoʻllanadi va turli-tuman ma’nolarni ifodalash uchun xizmat
qiladi. Ular quyidagilar: boshla, yot, tur, yur, oʻtir, boʻl, bit, ol, ber, qol, qoʻy, chiq, bor, kel, ket,
yubor, tashla, sol, tush, oʻl, oʻt, yet, koʻr, qara, boq, bil, yoz”[1,14] Ko‘makchi fe’llarning
hammasi mustaqil fe’l sifatida ham keng qo‘llanishi sababli, ma’lum hollarda ularning mustaqil
fe’l yoki ko‘makchi fe’l ekanini belgilash qiyinroq bo‘ladi. Bu hol ayniqsa, ko‘makchi fe’l
vazifasida qo‘llanganda, ifodalaydigan ma’nosi bilan mustaqil fe’l sifatida qo‘llanganda
ifodalaydigan ma’no o‘rtasida bog‘lanish aniq sezilib turgan hollarda yuz beradi. Buni boshla,
bo‘l, bit ko‘makchi fe’llarida ham ko‘rish mumkin: yoza boshladi, yozib bo‘ldi, yozilib bitdi.
Agar ko‘makchi fe’l mustaqil fe’l sifatida qo‘llangandagi ma’nosidan butunlay boshqa ma’no
ifodalasa, uning ko‘makchi fe’l ekani aniq sezilib turadi: yoza oladi, keta ber, semirib ketdi
kabi.[1,16]
ASOSIY QISM
Koreys tilida “-
아
/
어 내 다
” [a/o neda] fe’lga qo‘shilib, harakatning tugallanganligini
ifodalaydi. Ushbu ko‘makchi fe’l subyektiv ma’noni kuchaytiradi, harakat qiyin bo‘lsa-da,
oxirigacha bajarish ma’nosini anglatadi. Quyida “-
아
/
어 내다
” ko‘makchi fe’lining qo‘llanilish
holatlarini koreys tilidagi gaplar orqali ko‘rib chiqamiz.
Quyida
풀다
[pulda] harakat fe’lining yetakchi fe’l va unga
내다
[neda] harakat fe’lining
ko‘makchi fe’l tarzida birikishi holatini ko‘rib chiqamiz.
풀다
[pulda] harakat fe’lining o‘zagi
풀
[pul] ga
아
/
어
/
여
[a/o/yo] affiksi yordamida
내다
[neda] ko‘makchi fe’li qo‘shiladi.
풀다
+
내다
=
풀어 내다
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
195
Yechmoq + chiqmoq = yechib chiqmoq
아
/
어 내 다
ko‘makchi fe’li yetakchi fe’lga “-a(y)”, “-i(b)” affiksi yordamida bog‘lanib,
chiqmoq, olmoq, bo‘lmoq, bermoq, qo‘ymoq shaklida o‘zbek tiliga tarjima qilinadi.
아
/
어 내다
ko‘makchi fe’li qo‘llanilgan so‘zlar matn mazmuniga ko‘ra tarjima qilinadi.
아
/
어 내 다
ko‘makchi fe’li ba’zi hollarda “-ib chiqmoq” tarzida, ba’zida “-ib qo‘ymoq” tarzida, matn
mazmunidan kelib chiqib tarjima qilinadi.
Koreys tilida gapda
아
/
어 내다
[a/o neda] ko‘makchi fe’li qatnashgan misollarni keltiramiz.
올렉이 결국 그 문제를 풀어 냈어요
.
Oleg nihoyat bu muammoni yechib chiqdi.
누가 그 계획을 누설했는지 꼭 알아 내겠어요
.
Bu rejani kim oshkor qilganini aniq bilib olmoqchiman.
제가 그 일을 해 내겠어요
.
Men bu ishni bajaraman. [4,154]
Quyida
아
/
어 내 다
[a/o neda] ko‘makchi fe’liga oid koreyscha kitoblarda keltirilgan
tushuntirishlar va misollar keltirib o‘tamiz. “Koreys tilini o‘rganuvchi mutaxassislar uchun
qo‘shimchalar lug’ati” kitobida
아
/
어 내 다
[a/ o neda] ko‘makchi fe’li haqida keltirilgan
grammatik izoh va berilgan gaplardan namunalar keltiramiz.
1)
아
/
어 내 다
[a/o neda] ko‘makchi fe’li yetakchi fe’lga birikib biror ishni yakunlash,
amalga oshirish va tugallashni ifodalaydi.
이 책은 너무 재미가 없어서 읽어 내기가 힘들어요
.
Bu kitob juda qiziqarsiz bo‘lgani uchun oxirigacha o‘qib chiqish qiyin.
Yuqoridagi gapda
아
/
어 내다
[a/o neda] ko‘makchi fe’li yetakchi fe’l
읽다
[ilgda] o‘qimoq
fe’liga
아
/
어
/
여
affiksi yordamida birikkan.
읽다
+
내다
=
읽어 내다
O‘qimoq + chiqmoq = o‘qib chiqmoq
2)
Shuningdek,
아
/
어 내다
[a/o neda] ko‘makchi fe’li yetakchi fe’lga birikib biror abstrakt
ishning natijasini ko‘rsatishni ifodalaydi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
196
무슨 일이 있어도 그 돈을 받아 내세요
.
Nima bo‘lganda ham bu pulni olib qo‘ying.
아
/
어 내 다
[a/o neda] ko‘makchi fe’li
받 다
[padta] olmoq yetakchi fe’lga quyidagicha
birikkan:
받다
+
내다
=
읽어 내다
Olmoq + qo‘ymoq = olib qo‘ymoq
3)
아
/
어 내다
[a/o neda] ko‘makchi fe’lidan keyin “-
아
/
어 내야 하다
” [a/o neya hada], “-
아
/
어 내고 말다
” [a/o nego‘ malda], “-
아
/
어 내 버리다
” [a/o ne borida] ko‘makchi fe’llari
ketma-ket qo‘llaniladi va bu uning
아
/
어 내다
[a/o neda] ko‘makchi fe’lining ma’nosini yanada
ta’kidlaydi.
4)
Koreys tilida yetakchi fe’lga ketma-ket bir nechta ko‘makchi fe’l birikib kela oladi.
Bunda eng ko‘p to‘rtta ko‘makchi fe’l birika oladi. [2,11]
무슨 일이 있어도 그 돈을 받아 내고 말겠어
.
Nima bo‘lishidan qat’iy nazar, men o‘sha pulni olib qo‘yib yubordim. [6,816]
받다
+
내다
+
고 말다
=
받아 내고 말다
Olmoq + qo‘ymoq + yubormoq
아
/
어 버리다
[ a/o borida] Harakatning to‘liq yakunlanganligini ifodalovchi yordamchi fe’l
hisoblanadi. Fe’l asosiga qo‘shilib, biror ishni to‘liq tugatib, hech narsa qolmagan yoki o‘sha
ishni endi qilish mumkin bo‘lmagan holatga kelganini bildiradi. [5,266] O‘zbek tiliga
quyidagicha tarjima qilinadi: “-i(b)” yubormoq, “-i(b)” qo‘ymoq
1) Quyida
먹다
harakat fe’liga
아
/
어 버리다
[ a/o borida] ko‘makchi fe’lining birikishini
ko‘rib chiqamiz.
배가 너무 고파서 밥솥의 밥을 다 먹어 버렸다
.
Men och edimki, guruch pishirgichdagi hamma taomni yeb yubordim.
먹다
+
버리다
=
먹어버리다
옷을 사는 데 돈을 다 써 버려서 영화 볼 돈이 없어요
.
Kiyim sotib olishga pulimni hammasini sarflab yuborganim sababli kino ko‘rishga pulim
qolmadi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
197
쓰다
+
버리다
=
써 버리다
Yuqoridagi “
배가 너무 고파서 밥솥의 밥을 다 먹어 버렸다
”, ya’ni o‘zbek tilidagi “Men
och edimki, guruch pishirgichdagi hamma taomni yedim” gapida, “Barcha taomni yeb bo‘ldim,
ya’ni ovqat qolmaganligini ta’kidlash mazmuni berilgan. [5,266]
Quyida keltiriladigandigan yana bir misolimizda “Chet elliklar uchun koreys tili
grammatikasi va ifodalari” kitobida keltirilgan
아
/
어 버 리 다
[a/ o borida] ko‘makchi fe’li
ishtirok etgan gap va uning qo‘llanilishiga oid tushuntirishlarni keltirib o‘tamiz.
다리가 너무 아파서 노약자석에 앉아 버렸어요
.
Yuqoridagi gap o‘zbek tiliga “Oyoqlarim juda og’riganligi uchun keksalar va nogironlar
o‘rindig‘iga o‘tirib oldim.”-deb tarjima qilinadi.
Bu gapda oyoqlarim og‘riganligi uchun aslida keksa va nogironlar o‘rindig‘iga o‘tirish
mumkinmas edi, lekin baribir o‘tirib olganini va bu ortga qaytarib bo‘lmaydigan natijaga olib
kelgani mazmuni aks etgan.[5,266]
2) “Chet elliklar uchun koreys tili grammatikasi va ifodalari” kitobida keltirilgan
아
/
어 버
리 다
[ a, o borida] ko‘makchi fe’liga oid “Gap tuzilishi haqida ma’lumot” punktida quyidagi
qoidalar keltirib o‘tilgan.[5,267]
Hurmat shakli “-
어 버리시다
” shaklida yoziladi. Masalan,
할아버지께서 그 사실을 전부 알아 버리셨어요
.
Buvam o‘sha haqiqatni butunlay bilib oldilar.
선생님께서 교실 청소를 혼자 다 해 버리셨어요
.
Ustoz sinfni yolg‘iz tozalab qo‘ydilar.
3) “Shunchaki” va “hammasi” so‘zlari bilan birga ishlatiladi. Masalan,
머리가 아파서 그냥 자 버렸어요
.
Boshim og’rigani uchun shunchaki uxlab yubordim.
그릇에 남은 거 다 먹어 버려
.
Idishda qolgan narsani hammasi yeb yuborgin.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
198
4) “Chet elliklar uchun koreys tili grammatikasi va ifodalari” kitobida keltirilgan
아
/
어 버
리다
[a, o porida] ko‘makchi fe’liga oid gap “Cheklovlar haqida ma’lumot” punktida quyidagi
qoidalar keltirib o‘tilgan.[5,268]
A) Sifat bilan birikmaydi. Masalan,
저도 한번 예뻐 버리고 싶어요
.
예쁘다
chiroyli
so‘ziga
아
/
어 버리다
[a, o porida] ko‘makchi fe’li qo‘shilmaydi.
B) O‘tgan zamonni bildiruvchi qo‘shimcha “-gan”, kelasi zamonni bildiruvchi “ -adi”
qo‘shimchasi “-
이
”, “-
어
” dan oldinda yozilmaydi. O‘tgan zamonni bildiruvchi qo‘shimcha “-
gan” koreys tilida- “-
었
”, kelasi zamonni bildiruvchi qo‘shimcha “-adi” koreys tilida “-
겠
”-
deyiladi.
이 책까지 다 읽었어 버려요
.
Bu gapda
읽었어 버려요
, ya’ni
읽다
o‘qimoq fe’lini harakatni o‘tgan zamonda, o‘qib
qo‘ydim deya ifodalamoqchi bo ‘lsak,
읽 었 어 버 려 요
shaklida qo‘llashimiz mumkin emas.
Quyida
아
/
어 버리다
[a/o porida] ko‘makchi fe’lining o‘tgan zamon shakli to‘g’ri qo‘llanilgan
jumlani keltirib o‘tamiz.
이 책까지 다 읽어 버렸어요
.
Hatto bu kitobni hammasini o‘qib qo‘ydim.
5)
아
/
어 버리다
[a/o porida] ko‘makchi fe’li harakatning tugallanganligini anglatadigan ,
lahzalik sodir bo‘ladigan harakatni ifodalovchi fe’llar (unutmoq, yetib kelmoq, ochilmoq va
boshqalar) bilan qo‘llanilganda ushbu harakatning yakunlanganligi mazmunini ta’kidlaydi.[5,268]
Masalan,
지난 일은 다 잊어버리고 새로 시작합시다
.
O‘tgan ishni hammasini unutib yuborib, yangidan boshlaylik.
기차는 이미 도착해 버렸다
.
Poyezd allaqachon yetib kelib bo‘ldi.
창문을 잘 닫았는데 다시 열려 버렸어
.
Derazani yaxshi yopgandim, lekin yana ochilib ketdi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
199
Yuqoridagi gapda yetakchi fe’l ochmoq fe’liga ochilib ketdi
아
/
어 버리다
[a/o porida]
ko‘makchi fe’li qo‘shilganda
열 려 버 렸 어
bo‘lib, gapda ochilib ketdi fe’li harakatning
kutilmaganda yoki nazoratsiz ochilib ketgani ma’nosini bildirib kelgan.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, ushbu ikki ko‘makchi fe’llarning o‘xshash va farqli jihatlari mavjud.
아
/
어 버리다
[ a, o porida] Harakatning to‘liq yakunlanganligini ifodalaydi. Biror ishni to‘liq
tugatish yoki o‘sha ishni endi qilish mumkin bo‘lmagan holatga kelganini bildiradi.
아
/
어 내다
[a,o neda] ko ‘makchi fe’li harakatni qiyinchilik bilan bo‘lsa-da, yengib, maqsadga erishish yoki
ishni oxirigacha bajarish mazmunini ifodalaganda qo‘llanadi. Ikkala ifoda ham harakatning
yakunlanishini ifodalasa-da,
아
/
어 버 리 다
ko‘proq kutilmagan holatni yoki afsusli, ortga
qaytarib bo‘lmas harakatning tugallanishni,
아
/
어 내 다
esa mehnat va harakat, qiyinchiliklar
orqali erishilgan natijani ta’kidlaydi. Hamda, subyektiv ma’noni kuchaytiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Hojiyev A. Fe’l. – Toshkent: Fan, 1973. – 14-16 b.
2. Yunusova G.D Zamonaviy koreys tilida ko‘makchi fe’llarning semantik-funksional
xususiyatlari. Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi Avtoreferati. -
Toshkent: ToshDSHU, 2020. - 11 b.
3. Saidova Z. O‘zbek tili fe’llarining o‘rganilish tarixi // Образование и инновационные
исследования No 3, 2022. (ISSN 2181-1717)
4. Фил Ким. Синтаксические элементы корейского языка. – Алматы: Издательство КазГу,
1999. – 154 с.
5.
양명희
,
이선웅
,
안경화
,
김재욱
–
외국인을 위한 한국어 문법과 표현
(
중급
). –
서울
:
집
문당
, 2016
6.
연세대학교 한국어학당 편
.
한국어
5.-
서울
:
연세대학교 출판부
, 2000
