INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
238
Abdumalikov Alisher Abdulazizovich
Farg‘ona viloyati Ichki ishlar boshqarmasi Marg‘ilon shahar
Ichki ishlar bo‘limi xodimi,Mayor
YOSHLARNING MA’NAVIY QIYOFASINI SHAKLLANTIRISHDA IJTIMOIY
MUHITNING O’RNI
Annotatsiya:
Maqolada yoshlarning ma’naviy qiyofasini shakllantirishda ijtimoiy muhitning
o‘rni tahlil qilinadi. Ijtimoiy muhitning ta’sirchan omillari - oila, ta’lim muassasalari, ommaviy
axborot vositalari va madaniy muhit yosh avlod dunyoqarashi, axloqiy qadriyatlari hamda
hayotiy pozitsiyasini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etishi ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek,
Oʻzbekistonda yoshlar ma’naviyatini yuksaltirishga qaratilgan davlat siyosati, qonun va dasturlar
tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
yoshlar, ma’naviy qiyofa, ijtimoiy muhit, ta’lim, madaniyat, davlat siyosati,
ommaviy axborot vositalari.
Аннотация:
В статье анализируется роль социальной среды в формировании духовного
облика молодёжи. Рассматриваются основные факторы влияния социальной среды –
семья, образовательные учреждения, средства массовой информации и культурная среда,
оказывающие значительное влияние на мировоззрение, нравственные ценности и
жизненную позицию молодого поколения. Также изучаются государственная политика,
законы и программы, направленные на повышение духовного уровня молодёжи в
Узбекистане.
Ключевые слова:
молодёжь, духовный облик, социальная среда, образование, культура,
государственная политика, средства массовой информации.
Abstract:
The article analyzes the role of the social environment in shaping the spiritual image
of youth. The main influential factors of the social environment – family, educational institutions,
mass media, and cultural surroundings – are examined in terms of their significant impact on the
worldview, moral values, and life position of the younger generation. Additionally, the study
explores government policies, laws, and programs aimed at enhancing the spiritual development
of youth in Uzbekistan.
Keywords:
youth, spiritual image, social environment, education, culture, state policy, mass
media.
Kirish.
Jamiyatning barqaror rivojlanishi ko‘p jihatdan yosh avlodning ma’naviy yetukligiga
bog‘liq. Yoshlarning axloqiy qarashlari, hayotiy tamoyillari va ijtimoiy faolligi davlat
taraqqiyotida muhim rol o‘ynaydi. Ma’naviy qiyofaning shakllanishi murakkab jarayon bo‘lib,
bunda ijtimoiy muhit hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasida yoshlarning
ma’naviyatini yuksaltirishga qaratilgan davlat siyosati uzviylik tamoyili asosida amalga oshirilib,
ularning intellektual va axloqiy salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan huquqiy-me’yoriy
hujjatlar tizimi yaratilgan.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
239
Jumladan, O‘zbekiston Respublikasining “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”
gi
Qonuni yoshlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, ularga ma’naviy hamda madaniy
jihatdan yuksalish uchun zarur shart-sharoitlarni ta’minlashga qaratilgan. Davlat tomonidan
ta’lim, san’at va ommaviy axborot vositalari orqali ma’naviyatni shakllantirishga alohida e’tibor
qaratilmoqda. Prezidentning 2021-yil 19-maydagi PQ-5117-sonli qarori esa xorijiy tillarni
o‘qitish tizimini rivojlantirish orqali yoshlarning ilmiy-intellektual salohiyatini oshirish, ularni
xalqaro axborot oqimlariga integratsiya qilish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi
.
Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasining 2022-2026-yillarga mo‘ljallangan
Taraqqiyot strategiyasi yoshlarning ma’naviy va axloqiy qiyofasini shakllantirishda ta’lim tizimi,
madaniyat va san’atning o‘rni, jamoatchilik nazorati va oilaning ahamiyatini oshirishga
qaratilgan kompleks yondashuvni o‘z ichiga oladi. Ushbu strategik hujjatlar yoshlarning axloqiy
yetukligini ta’minlash va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashda ma’naviy omillarning hal
qiluvchi rolini yana bir bor tasdiqlaydi.
Ijtimoiy muhit yoshlar ma’naviyati shakllanishining asosiy manbalaridan biri sifatida
insonni ijtimoiylashuv jarayoniga yo‘naltirib, uning axloqiy mezonlari, madaniy qadriyatlari va
hayotiy pozitsiyasini belgilaydi. Oila, ta’lim muassasalari, ommaviy axborot vositalari hamda
zamonaviy raqamli texnologiyalar ushbu jarayonda muhim ahamiyat kasb etib, ularning o‘zaro
uyg‘unligi yosh avlodning ma’naviy kamolotida muhim rol o‘ynaydi. Mazkur maqolada aynan
ijtimoiy muhit omillari va ularning yoshlarning ma’naviy qiyofasiga ta’siri tahlil qilinadi.
Mаvzugа оid аdаbiyоtlаr tаhlili.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-
fevraldagi PF-4947-sonli “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar
strategiyasi to‘gʻrisida”, 2017-yil 5-iyuldagi PF-5106-sonli “Yoshlarga oid davlat siyosati
samaradorligini oshirish va O‘zbekiston Yoshlar ittifoqi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash
to‘gʻrisida”, 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-sonli. “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘gʻrisida”gi farmonlari, 2017-yil 28-iyuldagi PQ-3160-
sonli, «Ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish va sohani rivojlantirishni yangi
bosqichga ko‘tarish to‘gʻrisida”, 2018-yil 14-avgustdagi PQ-3907-sonli, “Yoshlarni ma’naviy-
axloqiy va jismoniy barkamol etib tarbiyalash, ularga ta’lim-tarbiya berish tizimini sifat
jihatidan yangi bosqichga ko‘tarish chora-tadbirlari to‘gʻrisida”. 2019-yil 3-maydagi PQ-4307-
sonli “Ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar
to‘gʻrisida”gi qarorlari va sohaga oid boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan
vazifalarni amalga oshirishga oid qarashlar metоdоlоgik mаnbа bо‘lib belgilаndi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Mazkur tadqiqotda yoshlarning ma’naviy qiyofasini shakllantirishda
ijtimoiy muhitning ta’sirchan omillarini o‘rganish uchun kompleks yondashuv qo‘llanildi.
Tadqiqotda sifatli va miqdoriy tadqiqot uslublari uyg‘unlashtirildi.
1. Tahliliy-metodologik yondashuv
Yoshlarning ma’naviy qiyofasi va ijtimoiy muhit o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni chuqur anglash
maqsadida falsafiy, pedagogik va sotsiologik nuqtai nazardan nazariy manbalar tahlil qilindi.
Shu jumladan, O‘zbekiston Respublikasining yoshlar siyosatiga oid qonunlari, davlat dasturlari,
xalqaro tajribalar va zamonaviy ijtimoiy-madaniy jarayonlar ko‘rib chiqildi.
1
http://lex.uz//docs/-3026246
2
http://lex.uz//en/docs/-5426736
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
240
2. Empirik tadqiqot usullari
Tadqiqotda yoshlarning ma’naviy qiyofasi va ijtimoiy muhit o‘rtasidagi bog‘liqlikni empirik
jihatdan o‘rganish uchun quyidagi usullardan foydalanildi:
- So‘rovnoma (survey) - O‘zbekistonning turli hududlarida yashovchi 16-25 yosh oralig‘idagi
yoshlar orasida o‘tkazilib, ularning ijtimoiy muhitdan qanday ta’sir olayotgani o‘rganildi.
- Intervyu (semi-structured interview) - Yoshlar bilan individual va guruhli suhbatlar tashkil
etilib, ularning ma’naviy qiyofasi shakllanishida oilaviy tarbiya, ta’lim, OAV va madaniy
muhitning roli aniqlashtirildi.
- Kuzatuv (observation) - Yoshlarning ijtimoiy muhit bilan bevosita aloqasini kuzatish orqali
ularning axloqiy va ma’naviy qarashlarini shakllantirishda turli omillarning ta’siri baholandi.
3. Qiyosiy tahlil (Comparative analysis)
O‘zbekiston Respublikasi va boshqa mamlakatlarda yoshlarning ma’naviy tarbiyasini
shakllantirishga qaratilgan davlat siyosati, ta’lim tizimi va ommaviy axborot vositalarining roli
o‘zaro solishtirildi. Milliy va xorijiy tajribalar asosida O‘zbekiston sharoitida qo‘llash mumkin
bo‘lgan samarali usullar aniqlandi.
4. Statistik va matematik tahlil
So‘rovnomalar va intervyulardan olingan natijalar statistik jihatdan qayta ishlanib, ijtimoiy
muhitning yoshlarning ma’naviy qiyofasiga ta’siri haqidagi xulosa aniq raqamlar asosida
shakllantirildi. Olingan ma’lumotlarning ishonchliligini ta’minlash uchun korrelyatsion va
regressiya tahlillari qo‘llanildi.
5. Holat tahlili (Case study)
Ayrim yoshlarning shaxsiy tajribalari va real hayotiy misollar asosida ma’naviy qiyofaning
ijtimoiy muhit ta’sirida shakllanishi o‘rganildi. Ushbu yondashuv yoshlarning ong va
dunyoqarashiga ta’sir ko‘rsatadigan omillarni chuqurroq tushunishga imkon berdi
.
Tahlil va natijalar.
Yoshlarning ma’naviy qiyofasini shakllantirishda ijtimoiy muhitning o‘rni
murakkab va ko‘p qirrali jarayon bo‘lib, turli omillar ta’sirida shakllanadi. Tadqiqot natijalari
shuni ko‘rsatdiki, ijtimoiy muhitning tarkibiy qismlari - oila, ta’lim tizimi, ommaviy axborot
vositalari, madaniy muhit va raqamli texnologiyalar o‘zaro bog‘liq holda yoshlarning ma’naviy
shakllanishiga ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu omillarning har biri o‘ziga xos ta’sir mexanizmlariga ega
bo‘lib, ular jamiyatning umumiy ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy rivojlanish darajasiga qarab
farqlanadi.
Oila yoshlarning dastlabki ma’naviy qiyofasini shakllantirishda asosiy ijtimoiy institut
hisoblanadi. Oilaviy muhitdagi tarbiya usullari, milliy va umuminsoniy qadriyatlarning uzatilishi
yoshlarning axloqiy qarashlari va ijtimoiy muhitga moslashuviga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Shuningdek, oilaning iqtisodiy holati, ijtimoiy maqomi va dunyoqarashi ham yoshlarning
ma’naviy shakllanish jarayoniga ta’sir etuvchi muhim omillar sifatida namoyon bo‘ladi. Ta’lim
tizimi esa yoshlarning ilmiy va madaniy salohiyatini rivojlantirish bilan birga, ularning ijtimoiy
ongini shakllantirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ta’lim muassasalarida berilayotgan bilimning
sifati, pedagogik yondashuvlar va tarbiya usullari yoshlarning ma’naviy qarashlariga ta’sir
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
241
etuvchi omillar sirasiga kiradi. O‘zbekiston Respublikasida yoshlarning ma’naviy rivojlanishiga
qaratilgan davlat dasturlari va huquqiy-me’yoriy hujjatlar mavjud bo‘lishiga qaramay, ularning
amaliyotga tadbiq etilishi ham muhim ahamiyatga ega.
Ommaviy axborot vositalari va raqamli texnologiyalar yoshlarning ma’naviy qiyofasini
shakllantirishda tobora ortib borayotgan ta’sirga ega. Internet va ijtimoiy tarmoqlarning keng
ommalashuvi yoshlarning axborotga bo‘lgan ehtiyojini qondirish bilan birga, ularning ma’naviy
va axloqiy qiyofasiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Axborotning filtrlanmagan holda
tarqalishi, ma’naviyatga zid g‘oyalarning ommalashuvi va madaniy identifikatsiyaning
o‘zgarishi yoshlarning ongida ijtimoiy muhitga nisbatan turlicha qarashlarni shakllantirmoqda.
Madaniy muhitning yoshlarning ma’naviy qiyofasiga ta’siri esa an’anaviy va zamonaviy
madaniyatning uyg‘unlashuv darajasi bilan chambarchas bog‘liq. San’at, adabiyot, teatr va kino
yoshlarning axloqiy me’yorlari va estetik qarashlarini shakllantirishda muhim omil hisoblanadi.
Shuningdek, milliy va umuminsoniy madaniy qadriyatlarning yoshlar ongiga singdirilishi
ularning jamiyatdagi o‘z o‘rnini anglashiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, yoshlarning ma’naviy shakllanishida ijtimoiy muhitning
ta’siri bevosita va bilvosita omillar orqali kechadi. Bevosita ta’sir oilaviy tarbiya, ta’lim jarayoni
va madaniy muhit orqali shakllansa, bilvosita ta’sir ommaviy axborot vositalari va raqamli
texnologiyalar orqali amalga oshadi. Ushbu omillar uyg‘unlikda shakllanganda, yoshlarning
ma’naviy kamoloti ijobiy yo‘nalishda rivojlanadi, aks holda esa ijtimoiy nomutanosibliklar
yuzaga kelishi mumkin. Shu boisdan, yoshlarning ma’naviy tarbiyasini shakllantirishga
qaratilgan davlat siyosatining yanada takomillashtirilishi, ta’lim tizimidagi tarbiyaviy
komponentlarning kuchaytirilishi va axborot makonida yoshlar manfaatlarini himoya qilish
chora-tadbirlarini kuchaytirish muhim hisoblanadi.
Kelajakda yoshlarning ma’naviy shakllanishi bilan bog‘liq jarayonlarni yanada chuqur
o‘rganish, ijtimoiy muhitning ta’sirchan omillarini ilmiy tahlil qilish va innovatsion pedagogik
yondashuvlarni tatbiq etish orqali ushbu masalaning yechimiga ilmiy va amaliy jihatdan
yondashish lozim.
Xulosa .
Yoshlarning ma’naviy qiyofasini shakllantirishda ijtimoiy muhit asosiy omil
hisoblanadi. Oila, ta’lim muassasalari, ommaviy axborot vositalari va madaniy muhit
yoshlarning axloqiy va intellektual rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi. Davlat siyosati bu jarayonni
qo‘llab-quvvatlab, huquqiy-me’yoriy hujjatlar orqali tartibga solmoqda. Kelgusida yoshlarning
ma’naviyatini mustahkamlash uchun ta’lim va axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish
zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”
https://lex.uz/docs/-3026246
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-maydagi PQ-5117-sonli qarori “Xorijiy
tillarni o‘qitish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida” https://lex.uz/docs/-5426736
3. O‘zbekiston Respublikasining 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Taraqqiyot strategiyasi;
https://strategy.uz/
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
242
4.Xusanov Bahodir Ergashevich; “Estetik tarbiyaning global muammolarini klaster tizimi
asosida o‘rganish omillari” Ilm sarchashmalari” ilmiy-nazariy,metodik jurnal; 2024-y 2-son
5. Vygotsky, L. S. “Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes”.
1978 Harvard University Press.
