INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
236
Umirzakova Barno
Samarqand viloyati Pastdargʻom tumani
69-maktab 11-sinf oʻquvchisi.
ABDULLA QAHHOR IJODINING BADIIY-USLUBIY XUSUSIYATLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada oʻzbek adabiyotining yirik namoyandasi Abdulla Qahhorning
hayoti, ijodiy faoliyati va uning hikoyanavislik mahorati tahlil qilinadi. Yozuvchining oʻziga xos
uslubi, asarlaridagi badiiy-g'oyaviy xususiyatlar va obrazlar tizimi tadqiq etiladi.
Kalit soʻzlar:
hikoyanavislik, uslubiyat, dramaturgiya, mahorat, "Bemor", "Oʻgʻri", "Dahshat",
obraz, realizm, majoziy, tanqid.
XX asr oʻzbek adabiyotining yorqin namoyandalaridan biri Abdulla Qahhor (1907-1968) oʻzbek
nasri va dramaturgiyasining rivojiga ulkan hissa qoʻshgan adibdir. U hikoya, qissa, roman va
dramatik asarlar muallifi sifatida tanilgan boʻlib, ayniqsa, hikoyanavislik sohasida oʻziga xos
maktab yaratgan ijodkordir.
Hayoti va ijodiy shakllanishi:
Abdulla Qahhor 1907-yil 17-sentabrda Qoʻqon shahrida hunarmand oilasida dunyoga keldi.
Boshlang'ich maʼlumotni eski maktabda olgan boʻlsa-da, keyinchalik rus-tuzem maktabida
oʻqidi. 1925-yilda Toshkentdagi Oʻqituvchilar tayyorlash texnikumini tugatib, bir muddat
oʻqituvchilik qildi.
1926-1930 yillarda Samarqand Oliy Pedagogika institutida tahsil oldi. Shu davrdan boshlab
adabiy faoliyat bilan shug'ullana boshladi. Dastlabki hikoyalari 1924-yildan matbuotda koʻrina
boshlagan. "Boshsiz odam" (1929) hikoyasi bilan professional yozuvchi sifatida tanildi.
Hikoyanavislik mahorati:
Abdulla Qahhor hikoyanavislikda oʻziga xos uslub yaratdi. Uning hikoyalari quyidagi
xususiyatlari bilan ajralib turadi:
1. Ixchamlik va teranlik: Abdulla Qahhor hikoyalarining eng muhim xususiyati - voqealarning
qisqa, lekin chuqur mazmun kasb etishi. "Anor", "Bemor", "Oʻg'ri" kabi hikoyalarida hayotning
murakkab lavhalari nihoyatda ixcham tarzda aks ettirilgan.
2. Ramziylik va majoziylik: Adib hikoyalarida ramziy obrazlar va majoziy maʼnolar muhim
oʻrin tutadi. Masalan, "Anor" hikoyasidagi anor obrazi orqali insoniy munosabatlar, mehr-
muhabbat ramziy tarzda ifodalangan.
3. Xarakter yaratish mahorati: Abdulla Qahhor oʻz qahramonlarining xarakterini bir-ikki shtrix
bilan yaratish qobiliyatiga ega edi. "Bemor" hikoyasidagi Sotiboldi obrazi orqali davr muhitini,
ijtimoiy muammolarni koʻrsatib bergan.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
237
Asarlarining g'oyaviy-badiiy xususiyatlari:
Abdulla Qahhor asarlarining g'oyaviy-badiiy xususiyatlari quyidagilardan iborat:
Ijtimoiy tanqid
Yozuvchi asarlarida ijtimoiy adolatsizlik, jaholat, nodonlik keskin tanqid qilinadi. "Oʻg'ri"
hikoyasida Qobil bobo obrazi orqali jamiyatdagi adolatsizlik fosh etiladi.
Realizm
Qahhor ijodida realizmning eng yaxshi anʼanalari davom ettirilgan. U voqelikni haqiqiy, tabiiy
holatda tasvirlashga intilgan. "Sinchalak" qissasi buning yorqin misolidir.
Psixologizm
Adib qahramonlarining ruhiy holati, ichki kechinmalarini mahorat bilan tasvirlagan. "Dahshat"
hikoyasida Unsin obrazining ruhiy iztiroblarini mohirona aks ettirgan.
Uslubiy xususiyatlari:
Abdulla Qahhor oʻziga xos yozish uslubiga ega adib edi. Uning uslubiy xususiyatlari
quyidagilardan iborat:
1. Soʻz tanlash mahorati: Har bir soʻzni oʻz oʻrnida ishlatish, keraksiz soʻzlardan qochish Qahhor
uslubining asosiy xususiyatidir.
2. Lakonizm: Qahhor "Soʻzni kam ishlatib, maʼnoni koʻp berish" tamoyiliga amal qilgan.
3. Obrazlilik: Yozuvchi obrazli ifodalar, oʻxshatishlar va metaforalardan unumli foydalangan.
4. Dialog yaratish mahorati: Abdulla Qahhor dialoglarni tabiiy va jonli tarzda yaratgan,
personajlar nutqini individuallashtirgan.
Xulosa qilib aytganda, Abdulla Qahhor XX asr oʻzbek adabiyotining eng yetuk
namoyandalaridan biri sifatida adabiyot tarixida oʻchmas iz qoldirdi. Uning hikoyanavislik
mahorati, badiiy-uslubiy kashfiyotlari keyingi avlod ijodkorlari uchun ibrat maktabi boʻlib
xizmat qilmoqda. Qahhor asarlari bugungi kunda ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan boʻlib,
ularning g'oyaviy-badiiy qimmati tobora ortib bormoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Qahhor, A. Asarlar. 5 jildlik. - Toshkent: Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1987.
2. Normatov, U. Abdulla Qahhor mahorati. - Toshkent: Fan, 1983.
3. Karimov, N. XX asr oʻzbek adabiyoti taraqqiyotining asosiy tamoyillari. - Toshkent: Mumtoz
soʻz, 2008.
4. Qoʻshjonov, M. Abdulla Qahhor uslubi va mahorati. - Toshkent: Fan, 1988.
