INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
338
Majidova Husniya
O’zbekiston davlat jahon tillari universiteti
Xorijiy til va adabiyoti 2-fakulteti 2-bosqich talabasi
ALEKSANDR FAYNBERG-QALBI O’ZBEK SHOIR
Annotatsiya:
Ushbu maqolada taniqli rusiyzabon shoir, tarjimon va ssenariynavis Aleksandr
Faynbergning hayoti va ijodi keng yoritilgan. Faynberg o‘zining betakror she’rlari, adabiy
tarjimalari va kino sohasidagi faoliyati bilan o‘zbek va rus madaniy aloqalarini rivojlantirishga
katta hissa qo‘shgan. U ko‘plab o‘zbek shoirlarining asarlarini rus tiliga tarjima qilgan, shu
orqali o‘zbek adabiyotini jahon sahnasida tanitishga yordam bergan. Shoirning ijodiy yo‘li,
asarlari va ularning mazmun-mohiyati, shuningdek, uning ssenariylari asosida yaratilgan filmlar
haqida batafsil ma’lumot beriladi. Shuningdek, maqolada Faynbergning olgan mukofotlari,
ijodiy merosi va uning bugungi adabiyot va san’atdagi o‘rni haqida fikr yuritiladi. Ushbu
tadqiqot Faynberg ijodining ahamiyatini chuqurroq anglash va uning madaniy merosini
baholashga xizmat qiladi.
Kalit soʻzlar:
Tarjimon, she’riyat, madaniy meros, O‘zbekfilm, rus va o‘zbek adabiy
aloqalari, ,,Yoshlik ","Oʻzgarish","Yangi volga", Pushkin medali, "Velosiped yo‘lakchasi"
she'riy toʻplami,adabiy meros.
Abstract:
This article provides a comprehensive analysis of the life and work of Aleksandr
Faynberg, a prominent Russian-speaking poet, translator, and screenwriter. Faynberg made a
significant contribution to the development of Uzbek-Russian cultural relations through his
exceptional poetry, literary translations, and work in the film industry. He translated numerous
works of Uzbek poets into Russian, helping to introduce Uzbek literature to the international
stage. The article explores his creative path, major works, and their thematic depth, as well as the
films based on his scripts. Additionally, it examines the awards he received, his literary legacy,
and his role in contemporary literature and art. This study aims to deepen the understanding of
Faynberg’s contributions and assess his cultural heritage.
Keywords:
Translator, poetry, cultural heritage, Uzbek film,Russian and Uzbek literary relations,
"Yoshlik", "Oʻzgarish", "Yangi Volga", Pushkin Medal, "Velosiped yo’lakchasi’’ ,poetry
collection, literary heritage, contemporary Uzbek literature.
Aleksandr Faynberg rus tilida ijod qilgam bo’lsa ham,uning ijodi o’zbek adabiyotida muhim
o’rin tutadi. Uning ijodi juda ko‘p qirrali. Aleksandr Arkadyevich Faynberg 1939-yil 2-
noyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan. Faynberg
maktabni bitirgach, Toshkent
topografiya texnikumiga o’qishga kirgan. 1965-yil Toshkent universitetini tugatgach, talabalar
gazetasida ishlagan. Uning otasi Arkadiy Lvovich Faynberg va onasi Anastasiya Aleksandrovna
Aleksandr tug’ilishidan ikki yil oldin Nvosibirskdan Toshkentga ko’chib kelishgan. Aleksandr
Faynberg asli rossiyalik bo’lishiga qaramay, umrining asosiy qismini Toshkentda o’tkazgan.
Shuning uchun ham u xalqimiz orasida “Qalbi o’zbek shoir” nomi bilan mashhur. Aleksandr
Faynberg O’zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi bo’lgan va o’n beshta she’riy to’plam
yaratgan. Adibning “Smena”, ”Yangi dunyo”, ”Yoshlik” kabi she’rlari “Yangi Volga” jurnalida
va xorijiy mamlakatlarda, shuningdek: AQSh, Kanada va Isroilning turli xildagi nashrlarida
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
339
chop etilgan.Faynberg hayoti davomida ko’plab asarlar muallifiga aylangan va uning ijodlari
dunyo yuzini ko’rgan.’’Etyud’’, ”Soniya”, ”She’rlar”, ”Olis ko’riklar”, ”Ijobat”, ”Qisqa
to’lqin”, ”Yoyma to’r”, “Erkin sonetlar” she’riy to’plam muallifi hisoblanadi. U o’zining
asarlarida xalqlar o’rtasidagi hamjihatlik, milliy g’oya, millatlar farovonligi doirasida fikr
yuritgan. Uning she’riy ijodida rus va Yevropa shoirlarining eng yaxshi badiiy tajribalari
namoyon bo’lgan. Nafaqat rus yoki Yevropa, balki sharq mumtoz she’riyati an’analari bilan ham
mashg’ul bo’lgan.
Aleksandr Faynberg ijodining asosiy qismini badiiy tarjima tashlik qiladi va uning tarjima
asarlari hozirgi zamon avlodlari uchun ham qo’l kelmoqda. U o’zbek milliy adabiyotining
namoyondalari bo’lmish Alisher Navoiy g’azallarini, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov, Omon
Matjon shoirlarining she’r va dostonlarini mukammal tarzda rus tiliga tarjima qilgan. Uning
yordami bilan o’zbek shoirlaring ajib bir asarlari dunyo yuzini ko’rdi. U nafaqat tarjimonlik
yoki she’rlar bilan chegaralanib qolmadi, uning mashhur ssenariylari ham mavjud. Shular
jumlasidan: ”Mening akam”, ”Jazirama oftob tagida”, ”Qandahorda toblanganlar”, ”Jinoyatchi
va oqlovchilar” ssenariylari asosida filmlar suratga olingan. Faynberg ssenariysi asosida to’rtta
to’liq metrajli badiiy film hamda yigirmaga yaqin multifilmlar yaratilgan. Faynberg 1961-yilda
Inna Glebovna Koval bilan turmush qurgan.
2009-yil 14-oktabrda Aleksandr Faynberg Toshkent shahrida vafot etgan. Toshkentdagi Botkin
qabristonining bo’limiga dafn etilgan. Faynberg yetmish yillik hayoti davomida salmoqli tarzda
ijod qildi va ko’plab ijodkor yoshlar qalbidan joy olgan. Shoirning vafotidan keyin ham uning
ijodi yuksalib boraverdi.G.V.Malixinaning “Aleksandr Faynberg lirikasidagi badiiy obrazlar va
tematik
dominantlar tuzilishi"magistrlik dissertatsiyasi Faynberg ijodini o’rganishga
bag’ishlangan. Arkadiy 2008-yilda Aleksandr Sergeyevich Pushkin medali, 2004- yilda
O’zbekiston xalq shoiri va 1999-yilda O’zbekiston xizmat ko’rsatgan madaniyat xodimi
unvonlari bilan taqdirlangan. Aleksandr Faynbergning she’rlarida juda ham ko’p ajoyib va
yorqin hazil bor. ”Rubayat torlari” she’rida u o’zbek choyxonasini o’zgarmas palov bilan
shunday zavq va shavq bilan tasvirlaganki, har bir o’quvchining yuzida tabassum paydo bo’ladi
hamda kayfiyati ko’tariladi. Faynberg, nafaqat, Rossiyada, balki O’zbekistonda ham hurmat va
ehtiromga sazovor bo’lgan. Toshkent shahrida joylashgan Adiblar xiyobonida barcha o’zbek
shoirlari va ijodkorlari qatorida Aleksandr Faynberg haykali ham qad rostlab turibdi.Bu uning
ijodiy merosiga bildirilgan ehtiromdir. Uning hayoti va ijodini o’rganish maqsadida ko’plab
o’zbek olimlari va adabiyot ihlosmandlari o’rganishlar olib borishmoqda.
Qalbi o’zbek shoir va ijodkor Aleksandr Faynberg o’zining asarlarida millat ruhi va tinchligi,
millatlararo hamjihatlik, mehmondo’stlik haqida fikr yuritish bilan birga, shoir o’z bolaligini va
yoshlik davrlarini ham yoritadi. Uning nodir asarlari-yu tarjimalari yuksak baholanadi. Shoir
xalqimizning ma’naviaytini yuksaltirishda va boshqa davlatlar
bilan hamjihatlikni
mustahkamlagani uchun “O’zbekiston Respublikasi xalq shoiri” unvoni bilan taqdirlandi.
Ijodkor va uning asarlari kitobxonlar qalbida o’chmas iz qoldirdi va chuqur o’rinlarni egalladi.
Aleksandr Faynberg o'zbek she‘riyatining eng koʻzga koʻringan namoyandalaridan
biri.Faynberg she'riyatida tarixiy va hozirgi davrlar,
G'arb va Sharq, millatchilik va
baynalmilallik, G'arb va Sharq esa alohida estetik soha yaratish uchun birlashdi. Aleksandr
Arkadevich O’zbekiston adabiyotiga qo’shgan hissasi bilqn yuksak qadrlanadi. Aleksandr
Faynbergning mumtoz sheʼriyatning eng yaxshi anʼanalari va Oʼzbekiston zaminiga mehr-
muhabbat tuygʼulari singdirilgan beqiyos va noyob asari adabiyotimiz tarixida alohida sahifadir.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
340
Barcha adabiyot ixlosmandlari yaxshi bilishadi va hurmat qilishadi.Uning she’riyatida milliy va
xalqaro an’analar uyg’unlashgan,bu esa uni o’ziga xos ijodkor sifatida namoyon qiladi.
Foydalanilgan manbalar:
1.
https://yuz.uz/uz/news/aleksandr-faynbergning-yorqin-xotirasi
2.
https://arboblar.uz/uz/people/fajnberg-aleksandr-arkadevich
3.
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Faynberg#cite_ref-2
4.Meliqo‘ziyeva Z. (aprel 2023). O‘zbek va rus yozuvchisi Aleksandr Arkadevich
5.Файнберг А. Ишк; дегани бир карашда туюлар осон... Шеърлар//Алексндр Файнберг.
